Trong chương trình Ngữ văn lớp 6, các em được học cách viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả. Đây là dạng bài tập giúp các em rèn luyện khả năng cảm thụ văn học, biết nhận ra cái hay, cái đẹp của thơ ca và trình bày cảm xúc của mình một cách mạch lạc. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các em nắm vững lý thuyết, cách viết và tham khảo hai bài viết mẫu để làm bài tốt hơn.

I. Yếu tố tự sự và miêu tả trong thơ là gì?

Tình cảm, cảm xúc là một trong những phẩm chất quan trọng hàng đầu của thơ. Để thể hiện tình cảm, cảm xúc, các nhà thơ đã chọn nhiều cách khác nhau, trực tiếp hoặc gián tiếp. Nhiều khi các yếu tố tự sự (kể chuyện) và miêu tả (tả cảnh, tả người) được đưa vào thơ một cách đầy nghệ thuật, cho phép tác giả ẩn mình, nhường chỗ cho câu chuyện, sự việc, cảnh vật tự nói lên những điều cần thiết.

Yếu tố tự sự trong thơ là khi bài thơ có câu chuyện, có nhân vật, có sự việc được kể theo một trình tự nhất định. Ví dụ: bài thơ “Chuyện cổ tích về loài người” kể câu chuyện về sự ra đời của trẻ con và thế giới; bài thơ “Mây và sóng” kể câu chuyện em bé trò chuyện với những người “trên mây” và “trong sóng”.

Yếu tố miêu tả trong thơ là khi bài thơ sử dụng các chi tiết tả cảnh vật, con người, không gian, thời gian… để gợi hình ảnh sinh động. Ví dụ: “Cây cao bằng gang tay / Lá cỏ bằng sợi tóc / Cái hoa bằng cái cúc” (Chuyện cổ tích về loài người).

II. Yêu cầu đối với đoạn văn

Đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả cần đáp ứng các yêu cầu sau:

• Giới thiệu nhan đề bài thơ và tên tác giả.
• Thể hiện được cảm xúc chung về bài thơ.
• Nêu các chi tiết mang tính tự sự và miêu tả trong bài thơ, đánh giá ý nghĩa của chúng trong việc thể hiện tình cảm, cảm xúc của nhà thơ.
• Chỉ ra được nét độc đáo trong cách tự sự và miêu tả của nhà thơ.
• Đoạn văn khoảng 7 – 10 câu.

Về hình thức: Viết lùi đầu dòng từ đầu tiên của đoạn văn, chữ cái đầu viết hoa. Kết thúc đoạn văn bằng dấu chấm câu. Các câu trong đoạn cần tập trung vào chủ đề chung, giữa các câu có sự liên kết.

III. Các bước viết đoạn văn

Bước 1: Trước khi viết

a. Lựa chọn bài thơ

Bài thơ được chọn phải là bài thơ có yếu tố kể chuyện (xuất hiện câu chuyện, nhân vật) và có các chi tiết miêu tả bối cảnh không gian, thời gian, con người. Các bài thơ “Chuyện cổ tích về loài người”, “Mây và sóng” đều thuộc loại này.

b. Tìm ý

Để tìm ý, em hãy tự đặt câu hỏi và trả lời: Bài thơ gợi lên câu chuyện gì? Đâu là các chi tiết tự sự và miêu tả nổi bật? Các chi tiết ấy sống động, thú vị như thế nào? Chúng đã góp phần thể hiện điều nhà thơ muốn bày tỏ ra sao?

c. Lập dàn ý

• Mở đoạn: Giới thiệu tác giả và bài thơ, nêu khái quát ấn tượng, cảm xúc về bài thơ.
• Thân đoạn:
  • Nêu ấn tượng, cảm xúc của em về câu chuyện được kể và các chi tiết miêu tả có trong bài thơ.
  • Làm rõ nghệ thuật kể chuyện và miêu tả của tác giả.
  • Đánh giá tác dụng của việc kể lại câu chuyện kết hợp với các chi tiết miêu tả trong bài thơ.
• Kết đoạn: Nêu khái quát điều em tâm đắc về bài thơ (trong đó có nói tới đặc điểm nghệ thuật riêng của bài thơ).

Bước 2: Viết bài

Khi viết bài, em cần lưu ý:

• Bám sát dàn ý để viết đoạn.
• Thể hiện được cảm xúc chân thành của em về nội dung và hình thức trữ tình độc đáo của bài thơ.
• Trình bày đúng hình thức đoạn văn.
• Đoạn văn khoảng 7 – 10 câu.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Sau khi viết xong, em rà soát và chỉnh sửa theo bảng kiểm:

• Đã giới thiệu được nhan đề bài thơ, tên tác giả và cảm nhận chung chưa? Nếu thiếu, hãy bổ sung.
• Đã nêu được cảm xúc và ý kiến đánh giá về nét đặc sắc của bài thơ chưa? Đối chiếu với phần tìm ý để xem còn thiếu ý gì.
• Rà soát lỗi chính tả và diễn đạt (dùng từ, đặt câu, sử dụng từ ngữ liên kết câu). Chỉnh sửa nếu phát hiện lỗi.

IV. Bài viết mẫu

Bài mẫu 1: Cảm xúc khi đọc bài thơ “Chuyện cổ tích về loài người” của Xuân Quỳnh

Bài thơ “Chuyện cổ tích về loài người” của nhà thơ Xuân Quỳnh đã để lại trong em ấn tượng sâu sắc bởi cách kể chuyện vừa kỳ diệu vừa ấm áp tình yêu thương. Bài thơ kể lại câu chuyện tưởng tượng về sự ra đời của loài người theo một cách rất đặc biệt: trẻ con được sinh ra đầu tiên, sau đó mọi thứ trên thế giới mới lần lượt xuất hiện để phục vụ trẻ em. Mặt trời nhô cao cho trẻ nhìn rõ, cỏ cây hoa lá mang đến màu sắc, chim hót cho trẻ nghe, sông cho trẻ tắm, đường có từ ngày trẻ tập đi. Những hình ảnh miêu tả thật ngộ nghĩnh, gần gũi: “Cây cao bằng gang tay / Lá cỏ bằng sợi tóc / Cái hoa bằng cái cúc” – mọi thứ đều nhỏ xinh, vừa vặn với tầm vóc trẻ thơ. Rồi mẹ sinh ra để mang đến tình yêu và lời ru, bà kể cho trẻ nghe chuyện cổ tích, bố dạy cho trẻ hiểu biết, thầy giáo mang đến tri thức. Qua lối kể chuyện tuần tự, mỗi khổ thơ là sự xuất hiện của một nhân vật mới, nhà thơ đã dẫn dắt người đọc đi từ ngạc nhiên này đến xúc động khác. Cách tự sự mang màu sắc cổ tích suy nguyên kết hợp với những hình ảnh miêu tả giản dị, trong trẻo đã giúp bài thơ truyền tải thông điệp thật đẹp: trẻ em là trung tâm của vũ trụ, tất cả những gì tốt đẹp nhất trên đời đều được dành cho trẻ em. Em thật sự yêu thích bài thơ này vì nó giúp em hiểu rằng mình luôn được ông bà, bố mẹ, thầy cô yêu thương, che chở, và em cần biết trân trọng tình cảm ấy.

Bài mẫu 2: Cảm xúc khi đọc bài thơ “Mây và sóng” của Ta-go

Bài thơ “Mây và sóng” của nhà thơ Ta-go đã chạm đến trái tim em bằng một câu chuyện giản dị mà vô cùng cảm động về tình mẹ con. Bài thơ kể lại câu chuyện em bé trò chuyện với mẹ về lời mời gọi của những người sống “trên mây” và “trong sóng” – những thế giới xa xôi, huyền ảo, đầy hấp dẫn. Thế giới “trên mây” được miêu tả với bình minh vàng, vầng trăng bạc; thế giới “trong sóng” với tiếng ca hát từ sáng đến hoàng hôn và những cuộc ngao du bất tận. Trước lời mời gọi ấy, em bé đã lưỡng lự bằng những câu hỏi háo hức nhưng rồi từ chối vì không thể rời xa mẹ. Điều đặc biệt nhất là em bé không chỉ từ chối mà còn sáng tạo ra trò chơi hay hơn: con là mây, mẹ là trăng; con là sóng, mẹ sẽ là bến bờ kì lạ – con lăn, lăn mãi rồi cười vang vỡ tan vào lòng mẹ. Cách kể chuyện qua hai phần song song, lặp lại mà vẫn biến hóa, phát triển đã giúp người đọc cảm nhận ngày càng sâu sắc hơn tình yêu mẹ của em bé. Câu thơ cuối “Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào” gợi lên hình ảnh tình mẫu tử hòa quyện, lan tỏa khắp vũ trụ mênh mông, thiêng liêng và bất diệt. Bài thơ đã dạy em rằng hạnh phúc đích thực không nằm ở những xứ sở thần tiên xa xôi mà ở ngay bên cạnh mẹ, trong vòng tay yêu thương ấm áp của gia đình.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng