Kĩ năng nói và nghe là một trong những kĩ năng quan trọng mà các em cần rèn luyện trong chương trình Ngữ văn lớp 6. Ở bài học này, các em sẽ luyện tập chia sẻ một trải nghiệm về nơi mình sống hoặc một vùng đất từng đến thăm. Hẳn là em có nhiều trải nghiệm thú vị về những nơi ấy. Hãy chia sẻ chúng với mọi người để chúng ta có cơ hội làm phong phú thêm đời sống tâm hồn của mình, mở mang hiểu biết và được truyền cảm hứng khám phá vẻ đẹp của cuộc sống. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các em cách chuẩn bị, trình bày bài nói và cung cấp 2 bài nói mẫu để tham khảo.

I. Mục đích nói và người nghe

Trước khi bắt đầu, các em cần xác định rõ:

• Mục đích nói: Chia sẻ trải nghiệm của bản thân về một vùng đất – nơi em sống hoặc nơi em từng đến – để mọi người cùng cảm nhận vẻ đẹp và sự thú vị của vùng đất ấy.
• Người nghe: Thầy cô, bạn bè, người thân và những người đang muốn đến thăm vùng đất mà em nói tới.

II. Trước khi nói

1. Chuẩn bị nội dung nói

Hãy nhớ lại những trải nghiệm về nơi em sống hoặc về một vùng đất mà em từng đến thăm. Chọn nói về một trải nghiệm để lại cho em nhiều ấn tượng và cảm xúc nhất.

Gợi ý chọn nội dung: Em có thể kể về những điều đã thấy trên con đường tới trường hay những lần theo cha mẹ, ông bà ra đồng ruộng, lên nương rẫy, đi chợ phiên, dạo phố phường,… Em cũng có thể chia sẻ cảm nhận về một khung cảnh thiên nhiên hay một cảnh sinh hoạt mà em trực tiếp quan sát hoặc tham gia nhân một lần về thăm quê, một chuyến du lịch cùng gia đình hay một buổi tham quan cùng với lớp,… Nếu ở phần Viết em đã làm bài tả cảnh sinh hoạt, em có thể sử dụng lại một số chi tiết trong đó để làm cho nội dung bài nói thêm phong phú.

Viết ra giấy các ý chính của bài nói. Bài nói cần có đủ ba phần nội dung:

• Giới thiệu hoàn cảnh dẫn đến trải nghiệm em muốn chia sẻ (đi tới trường, đi chợ hay dạo phố cùng người thân, về thăm quê hay đi du lịch cùng gia đình, đi tham quan cùng lớp,…).
• Tả khung cảnh mà em quan sát được: đó là khung cảnh nhộn nhịp, rộn rã, náo nhiệt hay yên tĩnh, bình lặng, hoang sơ,…
• Nêu những trải nghiệm và ấn tượng nổi bật của em về khung cảnh nơi em nói đến.

Ngoài ra, các em nên chuẩn bị thêm tranh ảnh, đoạn phim ngắn,… liên quan đến trải nghiệm (nếu có) để bài nói thêm sinh động và hấp dẫn.

2. Tập luyện

Để bài nói tự tin và trôi chảy, các em cần tập luyện trước:

• Tập trình bày một mình trước gương để quan sát nét mặt, cử chỉ, điệu bộ của mình.
• Tập nói trước bạn bè, người thân và nhờ họ nhận xét, góp ý.
• Sau mỗi lần tập, hãy ghi lại những điểm hài lòng và chưa hài lòng để rút kinh nghiệm.

Tập luyện nhiều sẽ giúp em hoàn thiện bài nói và tự tin hơn khi trình bày trước lớp.

III. Trình bày bài nói

Khi trình bày bài nói trước lớp, các em cần đảm bảo các yêu cầu sau:

• Trình bày rõ ràng, có trọng tâm: Nói mạch lạc, nhấn mạnh những điểm quan trọng để người nghe dễ theo dõi.
• Tạo tương tác: Nêu câu hỏi để lôi cuốn người nghe cùng tham gia (ví dụ: “Các bạn đã bao giờ ngắm bình minh trên biển chưa?”).
• Bày tỏ cảm xúc: Thể hiện sự hào hứng khi tái hiện, kể về những cảnh, những sự việc mà em đã chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia.
• Yếu tố phi ngôn ngữ: Kết hợp sử dụng ngôn ngữ cơ thể (cử chỉ, ánh mắt, biểu cảm của nét mặt) để thu hút sự chú ý của người nghe; nét mặt nên phù hợp với nội dung (vui thì tươi cười, xúc động thì lắng lại,…).
• Sử dụng phương tiện hỗ trợ: Trong khi nói, đưa những bức ảnh hay đoạn phim ngắn minh hoạ vào thời điểm thích hợp.
• Giọng nói: To, rõ ràng, truyền cảm; tránh nói nhỏ, lắp bắp hay ngập ngừng quá nhiều.
• Thời gian: Trình bày trong khoảng 4 – 6 phút.

IV. Sau khi nói – Trao đổi về bài nói

Sau khi trình bày, người nói và người nghe cùng trao đổi theo gợi ý sau:

Người nghe:

• Cùng hình dung đặc điểm của sự vật, sự việc được người nói kể, tả, từ đó nêu ý kiến nhận xét hoặc cảm xúc của mình về bài nói.
• Nêu câu hỏi về những điều cần làm rõ thêm: thông tin về lịch sử, địa lí, văn hoá có liên quan đến không gian được nói tới.
• Góp ý về cách trình bày (ngữ điệu, cách diễn đạt, sự tương tác với người nghe).

Người nói:

• Lắng nghe và phản hồi những chia sẻ của người nghe một cách tích cực.
• Giải thích những điều người nghe cần làm rõ.
• Cảm ơn và tiếp thu những góp ý với tinh thần cầu thị.

Khi nhận xét bài nói của bạn, cần nhận xét tích cực, chỉ ra điểm tốt trước rồi mới góp ý điểm cần cải thiện.

V. Tiêu chí đánh giá bài nói

Dưới đây là bảng tiêu chí để các em tự đánh giá hoặc đánh giá bài nói của bạn:

VI. Bài nói mẫu

Bài nói mẫu 1: Một lần về thăm quê ngoại

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Hôm nay, tôi muốn chia sẻ với mọi người một trải nghiệm đẹp về quê ngoại của tôi – một miền quê yên bình ở đồng bằng, nơi tôi đã có những ngày hè không thể nào quên.

Mùa hè năm ngoái, tôi được bố mẹ cho về quê ngoại chơi hai tuần. Quê ngoại tôi cách thành phố khá xa, ô tô chạy mãi mới tới. Vừa bước xuống xe, tôi đã thấy một không gian hoàn toàn khác với nơi mình sống: không có những toà nhà cao tầng, không có tiếng còi xe inh ỏi, chỉ có cánh đồng lúa trải dài tít tắp và bầu trời xanh trong vắt.

Điều tôi nhớ nhất là buổi sáng đầu tiên ở quê. Trời còn chưa sáng hẳn, tôi đã bị đánh thức bởi tiếng gà gáy và tiếng chim hót líu lo ngoài vườn. Tôi theo ông ra thăm đồng. Trên đường đi, sương sớm còn đọng long lanh trên những ngọn cỏ, không khí trong lành và mát rượi. Cánh đồng lúa xanh mướt trải ra trước mắt, từng làn gió thổi qua làm sóng lúa dập dờn như một tấm thảm khổng lồ đang chuyển động. Xa xa, mấy chú cò trắng bay lượn, đậu xuống bờ ruộng. Ông tôi chỉ cho tôi cách phân biệt lúa non và lúa sắp chín, kể cho tôi nghe về những ngày ông bà còn trẻ, cấy cày vất vả thế nào.

Các bạn đã bao giờ được thấy một buổi sáng yên bình như thế ở quê chưa? Đối với tôi, đó là một cảm giác thật khó tả – vừa lạ lẫm, vừa thân thương đến kì lạ.

Những ngày sau đó, tôi cùng các anh chị trong xóm đi thả diều trên triền đê, lội xuống mương bắt cá, buổi tối thì ngồi nghe bà kể chuyện cổ tích dưới ánh trăng. Mỗi ngày trôi qua đều bình dị mà ấm áp.

Đến ngày phải trở về thành phố, tôi thấy lưu luyến vô cùng. Trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rằng quê hương không chỉ là một địa danh trên bản đồ, mà là nơi cất giữ những điều mộc mạc, yên bình và đong đầy tình yêu thương. Từ đó, tôi càng thêm yêu và tự hào về quê ngoại của mình.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

Bài nói mẫu 2: Chuyến du lịch biển cùng gia đình

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Tôi xin chia sẻ với mọi người một trải nghiệm đáng nhớ về một vùng đất tôi từng đến: đó là biển Vũng Tàu, nơi tôi lần đầu tiên được ngắm bình minh trên biển.

Kì nghỉ hè năm ngoái, cả gia đình tôi quyết định đi du lịch biển. Sau mấy tiếng đồng hồ trên xe, vừa đến nơi, mùi mằn mặn của gió biển và tiếng sóng rì rào đã khiến tôi reo lên thích thú. Trước mắt tôi là cả một vùng biển mênh mông, nước biển xanh biếc nối liền với bầu trời ở phía chân trời xa.

Ấn tượng nhất với tôi là buổi sáng hôm sau, khi tôi dậy thật sớm để cùng bố ra biển ngắm bình minh. Lúc ấy, bãi biển còn vắng người, không khí mát lạnh. Bầu trời từ màu xám dần chuyển sang hồng rồi cam rực rỡ. Rồi mặt trời từ từ nhô lên khỏi mặt biển, đỏ ối như một quả cầu lửa khổng lồ, in xuống mặt nước một vệt sáng lấp lánh chạy thẳng vào bờ. Tôi đứng lặng người, cảm thấy thiên nhiên thật kì diệu và đẹp đến ngỡ ngàng.

Các bạn thử tưởng tượng xem: được nghe tiếng sóng vỗ, hít thở không khí trong lành và ngắm mặt trời mọc trên biển – cảm giác ấy tuyệt vời biết nhường nào!

Cả ngày hôm đó, tôi tha hồ tắm biển, nô đùa cùng những con sóng và xây lâu đài cát với em trai. Buổi chiều, cả nhà cùng đi dạo dọc bờ biển, nhặt vỏ ốc và thưởng thức hải sản tươi ngon. Bãi cát vàng mịn còn in dấu chân chúng tôi, tiếng cười nói rộn rã hoà cùng tiếng sóng.

Chuyến đi ấy đã cho tôi hiểu thêm vẻ đẹp bao la của biển cả và những giây phút quây quần hạnh phúc bên gia đình. Tôi mong sẽ còn được trở lại nơi đây và khám phá thêm nhiều vùng đất tươi đẹp khác trên đất nước mình.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

VII. Tổng kết

Khi chia sẻ một trải nghiệm về nơi em sống hoặc từng đến, các em cần chuẩn bị kĩ nội dung, biết tả khung cảnh và nêu rõ ấn tượng, cảm xúc của mình. Lúc trình bày, hãy nói to, rõ ràng, tự tin, biết tạo tương tác với người nghe và kết hợp tranh ảnh minh hoạ khi cần. Mỗi vùng đất đều mang một vẻ đẹp riêng, và khi kể về nó bằng giọng nói của mình, các em không chỉ rèn luyện kĩ năng giao tiếp mà còn lan toả tình yêu thiên nhiên, quê hương và truyền cảm hứng khám phá cuộc sống đến mọi người xung quanh.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng