Viết bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) là dạng bài nghị luận quan trọng trong chương trình Ngữ văn lớp 6. Sau khi đọc các văn bản nghị luận như “Xem người ta kìa!” và “Hai loại khác biệt”, các em đã nắm được cách người viết dùng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc. Bây giờ, đến lượt các em tự viết một bài văn bàn về hiện tượng (vấn đề) mà mình quan tâm trong cuộc sống hằng ngày. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các em cách viết và cung cấp 2 bài văn mẫu để tham khảo.

I. Yêu cầu đối với bài văn nghị luận trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề)

Khi viết bài văn nghị luận về một hiện tượng (vấn đề) đời sống, các em cần đảm bảo ba yêu cầu cơ bản:

Thứ nhất, nêu được hiện tượng (vấn đề) cần bàn luận. Ngay từ phần mở bài, người đọc phải nhận ra em đang bàn về điều gì.

Thứ hai, thể hiện được ý kiến của người viết. Ý kiến ở đây là tình cảm, thái độ, cách đánh giá của em về hiện tượng (vấn đề) đó – em đồng tình hay phản đối, em nhìn nhận vấn đề ra sao.

Thứ ba, dùng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc. Lí lẽ là những lời diễn giải có lí để khẳng định ý kiến. Bằng chứng là những ví dụ cụ thể từ thực tế đời sống để chứng minh cho lí lẽ.

II. Các bước viết bài

Bước 1: Trước khi viết

a. Lựa chọn đề tài

Nếu được tự chọn đề tài, hãy suy nghĩ xem trong cuộc sống hằng ngày, hiện tượng (vấn đề) nào khiến em quan tâm và muốn trình bày ý kiến. Một số đề tài gợi ý: tôn trọng người khác và mong muốn được tôn trọng; thái độ đối với người khuyết tật; noi gương những người thành công; đánh giá khả năng của bản thân; hiện tượng bắt nạt trong trường học hiện nay; bảo vệ môi trường…

Mục đích viết là thuyết phục người đọc về ý kiến của em trước hiện tượng (vấn đề) gần gũi trong đời sống. Người đọc là thầy cô, bạn bè và những người quan tâm.

b. Tìm ý

Để tìm ý, các em trả lời các câu hỏi: Cần hiểu như thế nào về hiện tượng (vấn đề) này? Những khía cạnh nào cần bàn bạc? Bài học rút ra từ hiện tượng (vấn đề) bàn luận là gì?

c. Lập dàn ý

Sắp xếp các ý đã tìm được thành dàn ý:

• Mở bài: Giới thiệu hiện tượng (vấn đề) cần bàn luận.
• Thân bài: Đưa ra ý kiến bàn luận, mỗi ý có lí lẽ và bằng chứng kèm theo.
  • Nêu ý 1 (lí lẽ, bằng chứng)
  • Nêu ý 2 (lí lẽ, bằng chứng)
  • Nêu ý 3 (lí lẽ, bằng chứng)
• Kết bài: Khẳng định lại ý kiến của bản thân.

Bước 2: Viết bài

Bám sát dàn ý để viết bài. Khi viết cần lưu ý:

• Có thể mở bài trực tiếp (nêu thẳng hiện tượng, vấn đề) hoặc mở bài gián tiếp (kể một câu chuyện ngắn để giới thiệu hiện tượng, vấn đề).
• Mỗi ý trong bài phải trình bày thành một đoạn văn, có lí lẽ và bằng chứng cụ thể.
• Các đoạn văn cần có sự liên kết, chuyển ý mạch lạc.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại bài viết, rà soát theo các tiêu chí:

• Đã nêu rõ hiện tượng (vấn đề) cần bàn luận chưa? Nếu chưa thì bổ sung vào phần mở bài.
• Đã thể hiện rõ ý kiến (tình cảm, thái độ, cách đánh giá) của bản thân chưa? Nếu thiếu thì bổ sung.
• Lí lẽ đã chắc chắn chưa? Bằng chứng đã tiêu biểu chưa? Nếu chưa thì chỉnh sửa, thay thế, bổ sung.
• Có lỗi chính tả và diễn đạt không? Nếu có thì sửa lại.

III. Phân tích bài viết tham khảo “Câu chuyện đồng phục”

Trong SGK, bài viết tham khảo “Câu chuyện đồng phục” là ví dụ mẫu cho dạng bài này. Bài viết bàn luận về vấn đề quy định học sinh mặc đồng phục khi đến trường.

Người viết thể hiện rõ ý kiến: đồng tình với quy định mặc đồng phục. Để thuyết phục, người viết đưa ra bốn lí lẽ kèm bằng chứng cụ thể: đồng phục tạo ra vẻ đẹp hài hoà cho tập thể; đồng phục góp phần tạo nên bản sắc của từng trường; đồng phục xoá cảm giác phân biệt giàu nghèo, giúp mọi người bình đẳng gần gũi nhau hơn; và đồng phục không làm mất đi cá tính của từng người.

Cách triển khai bài viết rất rõ ràng: mở bài kể câu chuyện thực tế (cô giáo dặn mặc đồng phục, có bạn phản đối) rồi nêu ý kiến; thân bài trình bày từng ý với lí lẽ và bằng chứng; kết bài khẳng định lại quan điểm và đặt câu hỏi mở cho người đọc.

IV. Hai bài văn mẫu

Bài mẫu 1: Trình bày ý kiến về hiện tượng bắt nạt trong trường học hiện nay

Trong giờ ra chơi hôm ấy, tôi chứng kiến một bạn lớp trên giật mũ của một bạn nhỏ rồi ném cho nhau, cười khoái chí trong khi bạn nhỏ đuổi theo không kịp, mặt đỏ bừng, mắt rơm rớm nước. Hình ảnh đó ám ảnh tôi suốt cả ngày. Bắt nạt trong trường học là một hiện tượng xấu đang diễn ra khá phổ biến, và theo tôi, mỗi chúng ta đều cần lên tiếng để ngăn chặn hiện tượng này.

Trước hết, bắt nạt là hành vi dùng sức mạnh hoặc lời nói để ức hiếp, chế giễu, gây tổn thương cho người khác. Bắt nạt có nhiều hình thức: có thể là đánh đập, giật đồ, bắt chia đồ ăn (bắt nạt về thể chất); có thể là chửi bới, đặt biệt danh xấu, nói xấu sau lưng (bắt nạt bằng lời nói); hoặc cô lập, không cho ai chơi cùng (bắt nạt về tinh thần). Dù hình thức nào, bắt nạt đều gây ra những tổn thương lớn cho người bị hại.

Hậu quả của bắt nạt rất nghiêm trọng. Với người bị bắt nạt, các bạn sẽ cảm thấy sợ hãi, tự ti, không dám đến trường, kết quả học tập sa sút. Có những bạn bị bắt nạt lâu ngày trở nên thu mình, ít nói, không dám kết bạn với ai. Trong lớp tôi, có bạn Minh vì hay bị trêu chọc về giọng nói mà suốt cả năm học không dám giơ tay phát biểu, dù bạn ấy rất thông minh. Với người đi bắt nạt, thói quen ức hiếp người khác sẽ hình thành tính cách hung hăng, bạo lực, ảnh hưởng xấu đến quá trình trưởng thành sau này.

Vậy tại sao hiện tượng bắt nạt vẫn tồn tại? Có nhiều nguyên nhân. Một số bạn muốn thể hiện mình mạnh hơn người khác, muốn được chú ý. Một số bạn bắt chước hành vi bạo lực từ phim ảnh, trò chơi điện tử. Cũng có trường hợp do gia đình thiếu quan tâm, các bạn không được dạy cách cư xử đúng mực. Và đáng buồn hơn, nhiều người chứng kiến bắt nạt nhưng im lặng, bỏ qua – sự im lặng ấy vô tình tiếp tay cho kẻ bắt nạt.

Để ngăn chặn bắt nạt, mỗi người cần hành động. Nếu bị bắt nạt, đừng im lặng chịu đựng mà hãy tìm sự giúp đỡ từ thầy cô, cha mẹ hoặc bạn bè. Nếu chứng kiến bắt nạt, hãy dũng cảm can ngăn hoặc báo cho người lớn biết. Nếu mình là người bắt nạt, hãy nhận ra đó là hành vi xấu, xin lỗi bạn bị hại và thay đổi cách cư xử. Như nhà thơ Nguyễn Thế Hoàng Linh đã viết: “Bắt nạt là xấu lắm / Đừng bắt nạt, bạn ơi” – lời nhắn nhủ ngắn gọn nhưng chứa đựng thông điệp sâu sắc.

Tóm lại, bắt nạt trong trường học là hiện tượng xấu cần phải loại bỏ. Mỗi chúng ta đều có trách nhiệm xây dựng một môi trường học đường lành mạnh, an toàn và hạnh phúc – nơi mà tất cả mọi người đều được tôn trọng và yêu thương.

Bài mẫu 2: Trình bày ý kiến về việc tôn trọng sự khác biệt của mọi người

“Xem người ta kìa!” – chắc hẳn ai trong chúng ta cũng đã từng nghe câu nói này từ cha mẹ. Cha mẹ muốn chúng ta noi gương người khác, cố gắng để không thua kém ai. Điều đó hoàn toàn có lí. Tuy nhiên, tôi cho rằng bên cạnh việc học hỏi người khác, mỗi chúng ta cũng cần biết tôn trọng sự khác biệt – cả ở bản thân mình lẫn ở những người xung quanh.

Trước hết, mỗi người sinh ra đều mang trong mình những nét riêng biệt. Không ai giống ai hoàn toàn – về ngoại hình, tính cách, sở thích hay năng khiếu. Trong lớp tôi, bạn Hà giỏi Toán nhưng viết văn thì rất khô khan. Bạn Linh lại ngược lại: văn hay nhưng Toán thì chật vật. Bạn Tuấn không giỏi môn nào nhưng lại vẽ đẹp nhất trường. Mỗi người có một thế mạnh riêng, và chính sự đa dạng ấy tạo nên một tập thể phong phú, sôi động.

Tôn trọng sự khác biệt nghĩa là không chê bai, nhạo báng người khác chỉ vì họ khác mình. Có bạn mập, có bạn gầy; có bạn nhanh nhẹn, có bạn chậm chạp; có bạn thích chơi thể thao, có bạn thích đọc sách – tất cả đều bình thường và đều đáng được tôn trọng. Thế nhưng trong thực tế, không ít bạn bị trêu chọc, bị đặt biệt danh xấu chỉ vì ngoại hình hay tính cách khác với số đông. Hành vi đó gọi là “miệt thị” – một thói xấu gây tổn thương sâu sắc cho người bị hại. Bạn Thu trong lớp tôi từng bị các bạn gọi là “mập ú” suốt cả học kì, bạn ấy buồn đến mức không muốn đi học. Phải đến khi cô giáo chủ nhiệm can thiệp, các bạn mới dừng lại. Nhưng vết thương tinh thần mà bạn Thu phải chịu thì không dễ gì lành.

Tuy nhiên, tôn trọng sự khác biệt không có nghĩa là sống tách biệt, không hoà nhập với mọi người. Ai cũng cần hoà đồng, gần gũi, hợp tác với bạn bè. Nhưng sự hoà nhập có nhiều cách chứ không phải bắt tất cả phải giống nhau. Như tác giả Lạc Thanh đã viết: “Sự độc đáo của từng cá nhân làm cho tập thể trở nên phong phú.” Nếu mọi người đều giống nhau thì thế giới sẽ nhàm chán biết bao. Chính những nét riêng biệt ở mỗi người mới tạo nên sự thú vị, hấp dẫn của cuộc sống.

Vì vậy, thay vì cố ép mình giống người khác hay chê bai người khác vì họ khác mình, hãy học cách trân trọng cái riêng của bản thân và tôn trọng cái riêng của mọi người. Hãy nhìn vào phẩm chất bên trong thay vì chỉ đánh giá qua vẻ bề ngoài. Hãy biến câu “Xem người ta kìa!” thành lời khích lệ: “Người ta đã hay như thế, sao mình không hay theo cách của mình?”

Tôn trọng sự khác biệt chính là tôn trọng con người. Và khi mỗi người được sống đúng với con người thật của mình, được yêu thương và chấp nhận, đó mới là nền tảng để xây dựng một xã hội tốt đẹp, nhân ái.

V. Một số lưu ý khi viết

Dưới đây là những lưu ý giúp các em viết bài văn nghị luận tốt hơn:

• Chọn đề tài mà em thực sự quan tâm và am hiểu. Viết về điều mình hiểu rõ sẽ dễ đưa ra lí lẽ và bằng chứng thuyết phục hơn.
• Mở bài nên hấp dẫn: có thể kể một câu chuyện ngắn, nêu một tình huống thực tế hoặc dẫn một câu nói hay để vào đề. Tránh mở bài khô khan, sáo rỗng.
• Mỗi đoạn thân bài nên trình bày một ý, có câu chủ đề rõ ràng, sau đó là lí lẽ giải thích và bằng chứng minh họa. Bằng chứng nên lấy từ thực tế đời sống xung quanh em – từ lớp học, gia đình, xã hội – sẽ gần gũi và thuyết phục hơn.
• Kết bài nên khẳng định lại ý kiến của bản thân và có thể mở rộng: nêu bài học, liên hệ bản thân, hoặc đặt câu hỏi gợi mở cho người đọc.
• Giọng văn nên chân thành, tự nhiên, tránh lên giọng giáo huấn. Bài văn nghị luận hay là bài văn vừa có lí lẽ chặt chẽ, vừa giàu cảm xúc.
• Đọc lại bài viết ít nhất một lần trước khi nộp để kiểm tra lỗi chính tả, câu cú và sự logic giữa các đoạn.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng