Câu hỏi mở đầu trang 19

Đề bài: Từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX, trong khi các nước châu Âu và Bắc Mỹ đã căn bản hoàn thành cuộc cách mạng tư sản, sau đó là cách mạng công nghiệp thì các nước châu Á nói chung, khu vực Đông Nam Á nói riêng vẫn chìm đắm dưới chế độ phong kiến với nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu. Vì vậy, Đông Nam Á sớm trở thành đối tượng xâm lược của thực dân phương Tây. Em biết gì về quá trình xâm nhập của thực dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á và cuộc đấu tranh chống ách đô hộ thực dân của nhân dân các nước này?

Lời giải:

• Quá trình xâm nhập: Do có vị trí địa lí quan trọng và giàu tài nguyên, Đông Nam Á sớm trở thành mục tiêu xâm lược của các nước thực dân phương Tây như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh, Pháp. Đến giữa thế kỉ XIX, hầu hết các nước Đông Nam Á (trừ Xiêm) đã trở thành thuộc địa của thực dân phương Tây.
• Cuộc đấu tranh: Nhân dân các nước Đông Nam Á đã liên tục nổi dậy đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân, tiêu biểu như: khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô ở In-đô-nê-xi-a, cuộc kháng chiến của thổ dân Mác-tan (Phi-líp-pin), cuộc kháng chiến của quân Miến Điện do tướng Ban-đu-la chỉ huy,…

1. Khái quát quá trình xâm nhập Đông Nam Á của thực dân phương Tây

Câu hỏi trang 20

Đề bài: Nêu những nét chính về quá trình xâm nhập của thực dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX.

Lời giải:

Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm trở thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây. Quá trình xâm nhập diễn ra như sau:

2. Tình hình Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây

Câu hỏi 1 trang 22

Đề bài: Khai thác tư liệu (tr. 21) giúp em biết điều gì về chính sách cai trị của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam Á?

Lời giải:

Qua tư liệu trang 21, em thấy được chính sách cai trị “chia để trị” của thực dân phương Tây:

• Chính quyền thực dân thường chia một nước hoặc vùng thuộc địa thành các vùng, miền với các hình thức cai trị khác nhau.
• Do đó, dân cư mỗi vùng trong một nước lại chịu nhiều hình thức cai trị khác nhau, tạo ra sự mâu thuẫn giữa họ với nhau để thực dân dễ bề cai trị.
• Ví dụ: Khi thống trị ở Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po và Bru-nây, thực dân Anh đã hòa trộn ba khu vực này vào nhau, sau đó chia thành bốn khu vực mới với chế độ cai trị khác nhau.

→ Đây là chính sách cai trị thâm độc, xảo quyệt, gây chia rẽ trong nội bộ nhân dân các nước thuộc địa.

Câu hỏi 2 trang 22

Đề bài: Hãy trình bày những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây.

Lời giải:

a) Về chính trị:

• Chính quyền và tầng lớp trên ở các nước đã đầu hàng, phụ thuộc hoặc làm tay sai cho thực dân.
• Bộ máy ở trung ương và cấp tỉnh đều do các quan chức thực dân điều hành.

b) Về kinh tế:

• Thực dân phương Tây đẩy mạnh vơ vét, bóc lột người dân bản xứ.
• Không chú trọng mở mang công nghiệp nặng, chủ yếu xây dựng những ngành công nghiệp chế biến, sản xuất hàng tiêu dùng.
• Mở rộng hệ thống đường giao thông (đường sắt, đường bộ, bến cảng) để phục vụ công cuộc khai thác kinh tế hoặc đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân.
• Cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền, ép chính quyền bản xứ nhượng quyền khai khẩn đất hoang,…

c) Về văn hóa:

• Du nhập văn hóa phương Tây, làm xói mòn những giá trị văn hóa truyền thống ở các nước trong khu vực, gây ra sự xung đột văn hóa, tôn giáo ở nhiều nước (như Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a).
• Thực hiện chính sách nô dịch nhằm đồng hóa và ngu dân để dễ bề cai trị.

d) Về xã hội: Có sự phân hóa sâu sắc:

• Một bộ phận quý tộc, lãnh chúa phong kiến giàu có, cấu kết với thực dân bóc lột nông dân.
• Giai cấp nông dân ngày càng bị bần cùng hóa, phải chịu mọi thứ thuế, lao dịch nặng nề. Nhiều người phải rời bỏ ruộng đất để bán sức lao động cho địa chủ hay tư bản nước ngoài.
• Giai cấp tư sản, giai cấp công nhân, tầng lớp tiểu tư sản trí thức hình thành và phát triển, bắt đầu tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

3. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước Đông Nam Á chống thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX

Câu hỏi trang 22

Đề bài: Mô tả nét chính về một số cuộc đấu tranh tiêu biểu ở Đông Nam Á chống ách đô hộ của thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX.

Lời giải:

a) Ở In-đô-nê-xi-a:

Sau khi bị thực dân Hà Lan đô hộ, nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đã nổ ra như:

• Khởi nghĩa Tơ-ru-nô Giê-giô (1675).
• Khởi nghĩa Su-ra-pa-tít (1683 – 1719).
• Khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô (1825 – 1830).

Tuy nhiên, các cuộc khởi nghĩa này đều thất bại.

b) Ở Phi-líp-pin:

• Ngay khi thực dân Tây Ban Nha xâm nhập, đã vấp phải sự chống trả quyết liệt của thổ dân đảo Mác-tan (1521) với thủ lĩnh là La-pu-la-pu.
• Đến đầu thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh đã có bước tiến rõ rệt, tiêu biểu là khởi nghĩa của Nô-va-lét (1823), khởi nghĩa Khơ-rút-xơ (1844),…

c) Ở Miến Điện:

• Ngay từ cuộc xâm lược đầu tiên (1824 – 1826), quân Anh đã vấp phải sự kháng cự của quân đội Miến Điện do tướng Ban-đu-la chỉ huy.
• Đến năm 1825, Ban-đu-la hi sinh, cuộc kháng chiến thất bại.

Luyện tập và Vận dụng

Luyện tập trang 22

Đề bài: Em có nhận xét gì về chính sách đô hộ của thực dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á?

Lời giải:

Nhận xét về chính sách đô hộ của thực dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á:

• Đây là chính sách đô hộ tàn bạo, hà khắc và phản động, nhằm mục đích vơ vét, bóc lột thuộc địa để làm giàu cho chính quốc.
• Thực dân thi hành chính sách “chia để trị” thâm độc, chia rẽ nội bộ nhân dân các nước thuộc địa để dễ bề cai trị.
• Về kinh tế: kìm hãm sự phát triển, không chú trọng công nghiệp nặng, biến các nước Đông Nam Á thành nơi cung cấp nguyên liệu, nhân công rẻ mạt và thị trường tiêu thụ cho chính quốc.
• Về văn hóa: thực hiện chính sách nô dịch, đồng hóa và ngu dân, làm xói mòn các giá trị văn hóa truyền thống.
• Hậu quả: làm cho các nước Đông Nam Á rơi vào tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, mâu thuẫn xã hội ngày càng sâu sắc, thúc đẩy nhân dân các nước này đứng lên đấu tranh giành độc lập.

Vận dụng trang 22

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tây đến Đông Nam Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Em đồng ý với ý kiến đó không? Hãy sưu tầm một số tư liệu từ sách, báo và internet để chứng minh cho ý kiến của em.

Lời giải:

Em không đồng ý với ý kiến trên. Vì:

• Mục đích thật sự của các nước tư bản phương Tây khi đến Đông Nam Á là để xâm lược, vơ vét, bóc lột thuộc địa, không phải để giúp đỡ nhân dân các nước này.
• Bằng chứng:
  • Về chính trị: Thực dân áp đặt ách thống trị tàn bạo, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc địa, người dân mất quyền tự do, độc lập. Ví dụ: Tây Ban Nha đô hộ Phi-líp-pin suốt 350 năm.
  • Về kinh tế: Thực dân chỉ chú trọng các ngành phục vụ cho việc khai thác (đường sắt, bến cảng để chở nguyên liệu về chính quốc), không phát triển công nghiệp nặng ở thuộc địa. Họ cướp đoạt ruộng đất của nông dân để lập đồn điền, làm cho người dân bản xứ ngày càng nghèo khổ.
  • Về văn hóa – xã hội: Thi hành chính sách ngu dân, đồng hóa, làm xói mòn văn hóa truyền thống. Xã hội phân hóa sâu sắc, đời sống nhân dân vô cùng cực khổ.
  • Hậu quả thực tế: Sau hàng trăm năm bị đô hộ, các nước Đông Nam Á không hề phát triển mà còn nghèo nàn, lạc hậu hơn, phải liên tục đấu tranh để giành độc lập.

→ Vì vậy, ý kiến cho rằng các nước tư bản phương Tây đến Đông Nam Á để “giúp đỡ” là hoàn toàn sai lầm, đó chỉ là cái cớ nhằm che giấu bản chất xâm lược, bóc lột của chủ nghĩa thực dân.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn