Câu hỏi mở đầu trang 54

Đề bài: Quan sát và cho biết những hình ảnh trên liên quan đến các sự kiện lịch sử nào của thế giới? Hãy chia sẻ những điều em biết về các sự kiện đó.

Lời giải:

• Hình 12.1 liên quan đến Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918). Đây là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa, gây ra những thảm họa nặng nề đối với nhân loại. Chiến tranh kết thúc với thắng lợi của khối Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga,…) và thất bại của khối Liên minh (Đức, Áo – Hung, I-ta-li-a).
• Hình 12.2 liên quan đến Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Đây là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa do V.I. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo, đã lật đổ Chính phủ tư sản lâm thời, thành lập nhà nước Xô viết – nhà nước của công nhân và nông dân đầu tiên trên thế giới.

1. Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918)

Câu hỏi trang 55 (mục a – Nguyên nhân)

Đề bài: Trình bày nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Lời giải:

a) Nguyên nhân sâu xa:

• Đến cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, sự phát triển không đều về kinh tế đã làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các nước đế quốc.
• Mâu thuẫn giữa đế quốc với đế quốc về vấn đề thuộc địa trở nên vô cùng gay gắt:
  • Những nước đế quốc “già” như Anh, Pháp chiếm phần thuộc địa lớn nhất.
  • Những đế quốc “trẻ” có tiềm lực kinh tế như Đức lại có quá ít thuộc địa.
• Tình trạng đó dẫn đến sự hình thành hai khối quân sự đối lập nhau:
  • Khối Liên minh (Đức, Áo – Hung, I-ta-li-a) ra đời năm 1882.
  • Khối Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga) ra đời năm 1907.

b) Nguyên nhân trực tiếp:

• Tình hình căng thẳng ở Ban-căng trong những năm 1912 – 1913 đã châm ngòi cho cuộc chiến tranh.
• Ngày 28 – 6 – 1914, Thái tử kế vị Áo – Hung bị ám sát bởi một người Xéc-bi.
• Nhân sự kiện này, Áo – Hung tuyên chiến với Xéc-bi, Đức tuyên chiến với Nga ngày 1 – 8 – 1914. Chiến tranh bùng nổ và nhanh chóng lan rộng thành chiến tranh thế giới.

Câu hỏi trang 55 (mục b – Hậu quả và tác động)

Đề bài: Hãy phân tích hậu quả và tác động của Chiến tranh thế giới thứ nhất đối với lịch sử nhân loại.

Lời giải:

a) Hậu quả:

• Chiến tranh thế giới thứ nhất là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa đối với cả hai bên tham chiến.
• Chiến tranh kết thúc với thắng lợi của khối Hiệp ước, song đã gây ra những thảm họa hết sức nặng nề đối với nhân loại:
  • Nhiều thành phố, làng mạc, đường sá, cầu cống, nhà máy bị phá hủy.
  • Các nước châu Âu đều biến thành con nợ của Mỹ.
• Số liệu tổn thất:
  • 38 nước tham gia.
  • 10 triệu người chết, 20 triệu người bị thương.
  • Tổn thất về kinh tế: 85 tỉ đô la Mỹ.

b) Tác động:

• Mỹ được hưởng lợi từ chiến tranh nhờ buôn bán vũ khí, đất nước không bị tàn phá, thu nhập quốc dân tăng gấp đôi, vốn đầu tư ra nước ngoài tăng bốn lần.
• Nhật Bản chiếm lại một số đảo của Đức, nâng cao vị thế ở khu vực Đông Á và Thái Bình Dương.
• Trong quá trình chiến tranh, Cách mạng tháng Mười Nga và việc thành lập nhà nước Xô viết đánh dấu bước chuyển lớn trong cục diện chính trị thế giới.

2. Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

Câu hỏi 1 trang 56 (mục a)

Đề bài: Trình bày nguyên nhân dẫn tới sự bùng nổ Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Lời giải:

• Sau Cách mạng tháng Hai năm 1917, chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng đã bị lật đổ, nhưng nỗi khổ cực vẫn đè nặng lên các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là nông dân và công nhân.
• Một tình hình chính trị chưa từng có đã diễn ra ở Nga: tình trạng hai chính quyền song song tồn tại:
  • Chính phủ tư sản lâm thời.
  • Các xô viết đại biểu công nhân, binh lính.
• Hai chính quyền này đại diện cho các giai cấp có lợi ích đối lập nhau nên không thể cùng tồn tại.
• Trước tình hình đó, V.I. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích Nga đã chuẩn bị kế hoạch tiếp tục làm cách mạng, lật đổ Chính phủ tư sản lâm thời.

Câu hỏi 2 trang 56 (mục a)

Đề bài: Nêu diễn biến chính của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Lời giải:

Diễn biến chính của Cách mạng tháng Mười Nga:

• Tháng 7 – 1917: Khi Chính phủ tư sản lâm thời công khai đàn áp các phong trào quần chúng, khủng bố các xô viết, Đảng Bôn-sê-vích đã lãnh đạo giai cấp công nhân, nông dân, binh lính chuẩn bị đấu tranh vũ trang giành chính quyền.
• Đêm 24 – 10 (6 – 11 theo dương lịch): Quân khởi nghĩa đã chiếm được Pê-tơ-rô-grát (nay là Xanh Pê-téc-bua) và bao vây Cung điện Mùa Đông – nơi ẩn náu cuối cùng của chính quyền tư sản.
• Đêm 25 – 10 (7 – 11): Cung điện Mùa Đông bị chiếm, Chính phủ tư sản lâm thời sụp đổ.
• Đầu năm 1918: Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười đã giành được thắng lợi hoàn toàn.

Câu hỏi 1 trang 57 (mục b)

Đề bài: Hãy trình bày ý nghĩa lịch sử và tác động của Cách mạng tháng Mười Nga đối với lịch sử nhân loại.

Lời giải:

a) Ý nghĩa lịch sử:

• Đối với nước Nga: Đập tan bộ máy nhà nước cũ của giai cấp tư sản và địa chủ, thành lập bộ máy nhà nước mới của giai cấp công nhân và nông dân Nga.
• Đối với thế giới:
  • Cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng của giai cấp công nhân quốc tế.
  • Chỉ ra con đường đi tới thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản.
  • Mở ra con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới.

b) Tác động:

• Cách mạng tháng Mười Nga có tác động sâu sắc đến tiến trình lịch sử và cục diện thế giới.
• Chặt đứt một khâu yếu nhất trong hệ thống đế quốc chủ nghĩa.
• Tạo ra chế độ xã hội đối lập với xã hội tư bản chủ nghĩa.

Câu hỏi 2 trang 57 (mục b)

Đề bài: Khai thác tư liệu 2 và cho biết Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá thế nào về vai trò của Cách mạng tháng Mười Nga?

Lời giải:

Qua tư liệu 2, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá rất cao vai trò của Cách mạng tháng Mười Nga:

“Giống như Mặt Trời chói lọi, Cách mạng tháng Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu, hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên Trái Đất. Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế.”

Cụ thể:

• Chủ tịch Hồ Chí Minh ví Cách mạng tháng Mười Nga như “Mặt Trời chói lọi” – có sức lan tỏa, soi sáng khắp năm châu.
• Cuộc cách mạng đã thức tỉnh hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên thế giới đứng lên đấu tranh giành quyền sống.
• Người khẳng định đây là cuộc cách mạng có ý nghĩa to lớn và sâu xa nhất trong lịch sử loài người.

Luyện tập và Vận dụng

Luyện tập 1 trang 57

Đề bài: Vì sao nói Chiến tranh thế giới thứ nhất là chiến tranh đế quốc phi nghĩa?

Lời giải:

Chiến tranh thế giới thứ nhất là chiến tranh đế quốc phi nghĩa đối với cả hai bên tham chiến, vì:

• Mục đích của chiến tranh không phải để bảo vệ tự do, độc lập hay vì lợi ích của nhân dân, mà chỉ nhằm phục vụ tham vọng của các nước đế quốc: tranh giành thuộc địa, thị trường và phân chia lại thế giới.
• Cả khối Liên minh (Đức, Áo – Hung, I-ta-li-a) và khối Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga) đều là các nước đế quốc, đều có dã tâm xâm lược thuộc địa của nhau.
• Chiến tranh không đem lại lợi ích cho nhân dân các nước tham chiến, mà chỉ gây ra những thảm họa nặng nề: 10 triệu người chết, 20 triệu người bị thương, kinh tế thiệt hại 85 tỉ đô la, nhiều thành phố, làng mạc bị tàn phá.
• Chỉ một số nước đế quốc như Mỹ, Nhật Bản được hưởng lợi từ chiến tranh, còn nhân dân các nước tham chiến phải chịu khổ cực.

Luyện tập 2 trang 57

Đề bài: Hãy lập và hoàn thành bảng về diễn biến, ý nghĩa và tác động của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Lời giải:

Vận dụng trang 57

Đề bài: Tìm hiểu từ sách, báo, internet và cho biết Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 có ảnh hưởng như thế nào đối với cách mạng Việt Nam?

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý:

Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với cách mạng Việt Nam. Trước hết, cuộc cách mạng đã soi sáng con đường giải phóng dân tộc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1920, khi đọc bản “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của Lê-nin, Người đã tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam – đó là con đường cách mạng vô sản, kết hợp giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp. Tiếp đó, ánh sáng của Cách mạng tháng Mười và chủ nghĩa Mác – Lê-nin đã được truyền bá vào Việt Nam, góp phần dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3 – 2 – 1930). Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Việt Nam đã làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định, Cách mạng tháng Mười Nga “chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu, hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên Trái Đất” – trong đó có dân tộc Việt Nam.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn