Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 50
Đề bài: Quan sát hình 11.1 và hình 11.2, hãy chia sẻ những hiểu biết của em về các nhân vật cũng như những sự kiện lịch sử liên quan đến nhân vật và tác phẩm đó.
Lời giải:
- Về hai nhân vật C. Mác và Ph. Ăng-ghen:
- C. Mác (1818 – 1883): là nhà tư tưởng vĩ đại, sinh ra trong một gia đình trí thức ở Đức. Ông là người sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học và là lãnh tụ của phong trào công nhân quốc tế.
- Ph. Ăng-ghen (1820 – 1895): là người đồng chí, người bạn thân thiết của C. Mác. Ông đã cùng C. Mác soạn thảo nhiều tác phẩm quan trọng và lãnh đạo phong trào công nhân thế giới.
- Về tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”: được C. Mác và Ph. Ăng-ghen công bố đầu năm 1848. Tác phẩm trình bày những luận điểm cơ bản về sự phát triển của xã hội loài người và sứ mệnh của giai cấp công nhân. Việc công bố văn kiện này đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học.
1. Sự ra đời của giai cấp công nhân
Câu hỏi trang 51
Đề bài: Hãy cho biết giai cấp công nhân ra đời như thế nào?
Lời giải:
Giai cấp công nhân ra đời gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp:
- Cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi bộ mặt các nước tư bản: nhiều khu công nghiệp, thành thị lớn xuất hiện.
- Đông đảo nông dân bị mất ruộng đất, buộc phải ra thành thị làm thuê trong các nhà máy, hầm mỏ,…
- Trong bối cảnh đó, giai cấp công nhân dần hình thành, cùng với giai cấp tư sản trở thành hai giai cấp cơ bản trong xã hội tư bản chủ nghĩa.
- Trong những năm 30 – 40 của thế kỉ XIX, giai cấp công nhân ngày càng đông đảo về đội ngũ và trưởng thành về nhận thức.
2. Những hoạt động chính của C. Mác, Ph. Ăng-ghen và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học
Câu hỏi trang 51
Đề bài: Lập trục thời gian thể hiện những hoạt động chính của C. Mác, Ph. Ăng-ghen và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học.
Lời giải:
Em có thể lập trục thời gian theo các mốc sau:
| Thời gian | Hoạt động |
|---|---|
| Năm 1842 | Ph. Ăng-ghen sang Anh, tìm hiểu thực tế phong trào công nhân ở đây và biên soạn nhiều tài liệu, trong đó có cuốn Tình cảnh giai cấp công nhân Anh. |
| Năm 1843 | Sau khi bị trục xuất khỏi Đức, C. Mác sang Pa-ri (Pháp) và tham gia phong trào cách mạng ở Pháp. |
| Năm 1844 | Ph. Ăng-ghen từ Anh sang Pháp và gặp C. Mác. Hai ông đã thành lập Đồng minh những người cộng sản – chính đảng độc lập đầu tiên của vô sản quốc tế. |
| Đầu năm 1848 | C. Mác và Ph. Ăng-ghen soạn thảo và công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản – Cương lĩnh của Đồng minh những người cộng sản. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học. |
| Năm 1864 | Quốc tế thứ nhất được thành lập, C. Mác tham gia Ban lãnh đạo và trở thành linh hồn của tổ chức này. |
| Năm 1889 | Quốc tế thứ hai ra đời ở Pa-ri, gắn với vai trò quan trọng của Ph. Ăng-ghen. |
3. Công xã Pa-ri (1871)
Câu hỏi 1 trang 52
Đề bài: Nêu những nét chính về Công xã Pa-ri (1871).
Lời giải:
- Bối cảnh: Sau khi Pháp thất bại thảm hại trong chiến tranh Pháp – Phổ (1870 – 1871), nhân dân Pa-ri (phần lớn là công nhân và tiểu tư sản) đã khởi nghĩa, lật đổ chính quyền Na-pô-lê-ông III. Chính phủ lâm thời tư sản được thành lập nhưng lại thỏa hiệp với Phổ, kí hòa ước với những điều kiện nhục nhã. Nhân dân Pa-ri kiên quyết chiến đấu bảo vệ tổ quốc.
- Diễn biến chính:
- Ngày 18 – 3 – 1871: Dưới sự lãnh đạo của Ủy ban Trung ương Vệ quốc quân, các tiểu đoàn Vệ quốc quân cùng nhân dân Pa-ri tiến vào trung tâm Thủ đô, chiếm các cơ quan chính phủ. Khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn → đây là cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới.
- Công xã Pa-ri được bầu ra theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu. Cơ quan quyền lực cao nhất là Hội đồng công xã.
- Thời gian tồn tại: Công xã Pa-ri chỉ tồn tại trong 72 ngày (từ ngày 18 – 3 – 1871 đến ngày 28 – 5 – 1871).
Câu hỏi 2 trang 52
Đề bài: Khai thác tư liệu trên và thông tin trong mục, hãy cho biết những biểu hiện chứng tỏ Công xã Pa-ri là nhà nước kiểu mới. Ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Công xã Pa-ri là gì?
Lời giải:
a) Những biểu hiện chứng tỏ Công xã Pa-ri là nhà nước kiểu mới:
- Về tổ chức nhà nước:
- Được bầu ra theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu – thể hiện tính dân chủ.
- Giải tán quân đội và bộ máy cảnh sát của chế độ cũ, thay bằng lực lượng vũ trang và lực lượng an ninh nhân dân.
- Về các chính sách:
- Tách nhà thờ khỏi Nhà nước, không dạy giáo lí trong nhà trường.
- Giao cho công nhân tất cả những xí nghiệp của bọn chủ trốn khỏi Pa-ri.
- Công nhân kiểm soát chế độ tiền lương và cấm cúp phạt.
- Ban bố và thi hành nhiều sắc lệnh đem lại quyền lợi cho nhân dân.
→ Đây là nhà nước chăm lo đến quyền lợi của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, khác hẳn các nhà nước tư sản trước đó.
b) Ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Công xã Pa-ri:
- Là hình ảnh của một nhà nước kiểu mới – nhà nước của giai cấp vô sản đầu tiên trên thế giới.
- Cổ vũ những người lao động trên toàn thế giới trong sự nghiệp đấu tranh lâu dài cho một tương lai tốt đẹp hơn.
4. Một số hoạt động tiêu biểu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế
Câu hỏi trang 53
Đề bài: Mô tả một số hoạt động tiêu biểu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX.
Lời giải:
a) Sự thành lập và hoạt động của Quốc tế thứ nhất (1864 – 1876):
- Tháng 9 – 1864, do sự lớn mạnh của phong trào công nhân, C. Mác và Ph. Ăng-ghen thành lập Hội Liên hiệp lao động quốc tế (còn gọi là Quốc tế thứ nhất).
- Quốc tế thứ nhất đã tổ chức năm kì đại hội, có những hoạt động chính:
- Truyền bá chủ nghĩa xã hội khoa học.
- Chống các tư tưởng lệch lạc trong phong trào công nhân quốc tế.
- Thông qua các nghị quyết quan trọng như: tiến hành bãi công, thành lập công đoàn, ngày làm 8 giờ,…
b) Sự ra đời của các đảng công nhân:
- Ở Mỹ, ngày 1 – 5 – 1886, hàng chục vạn công nhân đình công đòi ngày làm 8 giờ. Tiêu biểu là cuộc tổng bãi công của gần 40 vạn công nhân Si-ca-gô. Tuy bị đàn áp nhưng cuộc đấu tranh đã giành được thắng lợi: hơn 5 vạn công nhân được hưởng quyền làm việc 8 giờ/ngày. Từ năm 1889, ngày 1 – 5 trở thành ngày Quốc tế Lao động.
- Sự xâm nhập của chủ nghĩa Mác kết hợp với sự phát triển của phong trào công nhân đã dẫn tới sự ra đời của các đảng và tổ chức cộng sản như:
- Đảng Xã hội dân chủ Đức (1875).
- Đảng Công nhân Pháp (1879).
- Nhóm Giải phóng lao động Nga (1883).
c) Sự thành lập và hoạt động của Quốc tế thứ hai (1889 – 1914):
- Ngày 14 – 7 – 1889, Quốc tế thứ hai ra đời ở Pa-ri (Pháp) thay thế cho Quốc tế thứ nhất.
- Nhờ hoạt động tích cực của Ph. Ăng-ghen, Quốc tế thứ hai đã có đóng góp quan trọng trong sự phát triển của phong trào công nhân thế giới cuối thế kỉ XIX.
- Sau khi Ph. Ăng-ghen mất, những phần tử cơ hội chủ nghĩa chống lại chủ nghĩa Mác dần chiếm ưu thế trong Quốc tế thứ hai.
- V.I. Lê-nin đã kế tục sự nghiệp của C. Mác và Ph. Ăng-ghen, vạch trần sai lầm của chủ nghĩa xét lại và phát triển chủ nghĩa Mác thành chủ nghĩa Mác – Lê-nin.
Luyện tập và Vận dụng
Luyện tập 1 trang 53
Đề bài: Lập và hoàn thành bảng (theo gợi ý dưới đây vào vở) về những hoạt động tiêu biểu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX.
Lời giải:
| STT | Thời gian | Địa bàn | Hoạt động tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| 1 | Tháng 9 – 1864 | Luân Đôn (Anh) | C. Mác và Ph. Ăng-ghen thành lập Quốc tế thứ nhất (Hội Liên hiệp lao động quốc tế). |
| 2 | Năm 1875 | Đức | Thành lập Đảng Xã hội dân chủ Đức. |
| 3 | Năm 1879 | Pháp | Thành lập Đảng Công nhân Pháp. |
| 4 | Năm 1883 | Nga | Thành lập nhóm Giải phóng lao động Nga. |
| 5 | Ngày 1 – 5 – 1886 | Mỹ | Hàng chục vạn công nhân đình công đòi ngày làm 8 giờ, tiêu biểu là tổng bãi công của công nhân Si-ca-gô. |
| 6 | Ngày 14 – 7 – 1889 | Pa-ri (Pháp) | Quốc tế thứ hai được thành lập thay thế cho Quốc tế thứ nhất. |
Luyện tập 2 trang 53
Đề bài: C. Mác và Ph. Ăng-ghen có vai trò như thế nào trong phong trào công nhân và cộng sản quốc tế cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX?
Lời giải:
C. Mác và Ph. Ăng-ghen có vai trò rất to lớn trong phong trào công nhân và cộng sản quốc tế:
- Sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học: Hai ông đã soạn thảo và công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848) – tác phẩm đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học, vạch ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.
- Thành lập các tổ chức cộng sản quốc tế:
- Năm 1844, hai ông thành lập Đồng minh những người cộng sản – chính đảng độc lập đầu tiên của vô sản quốc tế.
- Năm 1864, C. Mác cùng Ph. Ăng-ghen thành lập Quốc tế thứ nhất, trong đó C. Mác là linh hồn của tổ chức này.
- Năm 1889, Ph. Ăng-ghen có vai trò quan trọng trong việc thành lập và hoạt động của Quốc tế thứ hai.
- Lãnh đạo và truyền bá chủ nghĩa Mác trong phong trào công nhân quốc tế, đấu tranh chống lại những tư tưởng lệch lạc, đưa phong trào công nhân thế giới phát triển mạnh mẽ.
Vận dụng trang 53
Đề bài: Tìm hiểu thêm về ngày Quốc tế Lao động 1 – 5 và ý nghĩa của sự kiện này trong cuộc sống hiện tại.
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là bài viết gợi ý:
Ngày Quốc tế Lao động 1 – 5 bắt nguồn từ phong trào đấu tranh của công nhân Mỹ. Ngày 1 – 5 – 1886, hàng chục vạn công nhân Mỹ đã tiến hành đình công đòi ngày làm 8 giờ, tiêu biểu là cuộc tổng bãi công của gần 40 vạn công nhân thành phố Si-ca-gô. Tuy bị đàn áp đẫm máu, nhưng cuộc đấu tranh đã giành được thắng lợi: hơn 5 vạn công nhân được hưởng quyền làm việc 8 giờ/ngày. Để ghi nhớ sự kiện này, từ năm 1889, Quốc tế thứ hai đã quyết định lấy ngày 1 – 5 hằng năm làm ngày Quốc tế Lao động. Ngày nay, ngày Quốc tế Lao động được tổ chức ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, là dịp để tôn vinh người lao động và nhắc nhở mọi người về giá trị của sức lao động, đồng thời cổ vũ tinh thần đoàn kết, đấu tranh vì quyền lợi chính đáng của người lao động. Ở Việt Nam, ngày 1 – 5 là ngày nghỉ lễ chính thức của người lao động.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn