PHẦN 1: LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM

1. Khái niệm về bản vẽ xây dựng

Bản vẽ xây dựng dùng để mô tả các công trình như nhà ở, nhà công nghiệp, cầu đường, bến cảng hay công trình thuỷ lợi. Mỗi công trình khi được thiết kế sẽ trải qua ba giai đoạn, mỗi giai đoạn tương ứng với một loại bản vẽ khác nhau:

• Thiết kế phương án: Thể hiện ý tưởng ban đầu của người thiết kế về hình dáng, bố cục tổng thể công trình.
• Thiết kế kĩ thuật: Trình bày chi tiết toàn bộ cấu tạo kiến trúc, vật liệu và các bộ phận cấu thành công trình.
• Kĩ thuật thi công: Hướng dẫn cách tổ chức và xây dựng công trình trên thực tế.

Tùy vào tính chất, bản vẽ xây dựng được phân loại và kí hiệu như sau: bản vẽ kiến trúc (KT), bản vẽ kết cấu (KC), bản vẽ điện (Đ), bản vẽ cấp nước (NC) và bản vẽ thoát nước (Nt).

Bản vẽ nhà là loại bản vẽ xây dựng phổ biến nhất, dùng để thể hiện hình dạng, kích thước cùng cấu tạo của ngôi nhà. Một bộ bản vẽ nhà thường bao gồm các hình chiếu vuông góc (mặt bằng, mặt đứng) và hình cắt. Ngoài ra có thể bổ sung hình chiếu phối cảnh để tăng tính trực quan.

2. Các kí hiệu quy ước trên bản vẽ nhà

Trên bản vẽ nhà, người ta không vẽ chi tiết từng bộ phận mà sử dụng các kí hiệu quy ước theo tiêu chuẩn Việt Nam. Có ba nhóm kí hiệu chính cần nắm:

a) Kí hiệu bộ phận ngôi nhà (TCVN 4614:1988)

Nhóm này quy định cách vẽ các bộ phận kiến trúc trên mặt bằng và mặt cắt, bao gồm:

b) Kí hiệu thiết bị và đồ đạc (TCVN 4609:1988)

Các thiết bị nội thất cũng có kí hiệu riêng khi thể hiện trên mặt bằng:

c) Kí hiệu vật liệu trên mặt cắt (TCVN 7:1993)

Khi nhìn mặt cắt, ta nhận biết vật liệu qua các kí hiệu mặt cắt sau:

Kí hiệu vật liệu

Lưu ý: Việc nhận biết chính xác kí hiệu vật liệu giúp ta phân biệt được tường gạch, sàn bê tông, vách kính… khi đọc mặt cắt công trình.

3. Ba hình biểu diễn chính của ngôi nhà

Mỗi ngôi nhà được thể hiện qua ba loại hình biểu diễn, mỗi loại phục vụ một mục đích khác nhau:

a) Mặt bằng

Mặt bằng thu được khi dùng một mặt phẳng cắt nằm ngang (tưởng tượng) đi qua vị trí cửa sổ, tức cách mặt sàn khoảng 1,5 m, rồi nhìn từ trên xuống.

Mặt bằng cho biết:

• Vị trí và kích thước của tường, vách ngăn
• Loại và vị trí cửa đi, cửa sổ
• Cách bố trí các phòng, cầu thang
• Vị trí đặt thiết bị, đồ đạc trong nhà

Mỗi tầng nhà có một mặt bằng riêng (mặt bằng tầng 1, mặt bằng tầng 2…).

b) Mặt đứng

Mặt đứng là hình chiếu vuông góc của ngôi nhà lên một mặt phẳng thẳng đứng, cho thấy toàn bộ hình dáng kiến trúc bên ngoài.

Ngôi nhà có thể có nhiều mặt đứng tuỳ hướng nhìn: từ phía trước, phía sau, bên phải hoặc bên trái. Trong đó, mặt đứng chính là mặt nhìn từ phía trước.

Qua mặt đứng, ta nhận biết được: hình dáng tổng thể, kiểu mái, vị trí cửa ra vào, cửa sổ, ban công, bậc thềm, bồn hoa…

c) Mặt cắt

Mặt cắt thu được khi dùng một mặt phẳng cắt thẳng đứng (tưởng tượng) cắt qua không gian trống bên trong ngôi nhà.

• Nếu mặt phẳng cắt bố trí dọc theo chiều dài nhà → mặt cắt dọc.
• Nếu bố trí theo chiều ngang → mặt cắt ngang.

Mặt cắt thể hiện: kết cấu các bộ phận ngôi nhà, chiều cao từng tầng, kích thước cửa đi, cửa sổ, cầu thang, độ dày tường, sàn, mái và móng.

4. Trình tự đọc bản vẽ nhà

Khi đọc một bộ bản vẽ nhà, cần tuân theo trình tự sau để hiểu đúng và đầy đủ:

Bước 1 – Đọc mặt đứng: Quan sát mặt đứng để hình dung hình dáng kiến trúc tổng thể bên ngoài ngôi nhà (kiểu mái, số tầng, cách bố trí cửa, ban công…).

Bước 2 – Đọc mặt bằng từng tầng: Lần lượt đọc mặt bằng các tầng để nắm được cách bố trí không gian bên trong: hành lang, các phòng, loại cửa, vị trí cầu thang, khu phụ, thiết bị nội thất…

Bước 3 – Đọc mặt cắt: Xác định vị trí mặt phẳng cắt (thường được ghi trên mặt bằng tầng 1, ví dụ đường A-A), sau đó đọc mặt cắt tương ứng. Kết hợp với mặt bằng mỗi tầng để hiểu rõ không gian chiều cao bên trong nhà.

5. Trình tự lập bản vẽ mặt bằng ngôi nhà

Mặt bằng là hình biểu diễn quan trọng nhất vì nó thể hiện toàn bộ cách bố trí công năng bên trong. Việc lập bản vẽ mặt bằng được thực hiện theo 4 bước:

Bước 1: Vẽ hệ thống trục của các tường hoặc cột bằng nét gạch chấm mảnh. Trục theo phương ngang đánh số bằng chữ cái in hoa (A, B, C…), trục theo phương đứng đánh số bằng chữ số (1, 2, 3…).

Bước 2: Vẽ đường bao quanh hệ thống cột, tường và vách ngăn dựa trên hệ trục đã có.

Bước 3: Vẽ kí hiệu cầu thang (nếu có). Vẽ các bộ phận nằm phía dưới mặt phẳng cắt như cửa sổ, thiết bị nội thất, thiết bị vệ sinh… bằng nét liền mảnh.

Bước 4: Ghi kích thước đầy đủ (kích thước tổng thể, kích thước từng phòng, vị trí cửa…).

PHẦN 2: SƠ ĐỒ TƯ DUY BÀI 15 – BẢN VẼ XÂY DỰNG

Chủ đề trung tâm: BẢN VẼ XÂY DỰNG

1. Khái niệm

• 1.1. Bản vẽ xây dựng: mô tả các công trình xây dựng
• 1.2. Ba giai đoạn thiết kế: phương án → kĩ thuật → thi công
• 1.3. Phân loại theo tính chất: KT, KC, Đ, NC, Nt
• 1.4. Bản vẽ nhà: thể hiện hình dạng, kích thước, cấu tạo ngôi nhà

2. Kí hiệu quy ước

• 2.1. Bộ phận ngôi nhà (TCVN 4614:1988): cửa đi (đơn 1 cánh, đơn 2 cánh, nâng/cuốn, lùa, kép), cửa sổ kép cố định, cầu thang
• 2.2. Thiết bị, đồ đạc (TCVN 4609:1988): giường, bàn, bếp, bộ bàn ăn, bộ bàn ghế tiếp khách, bồn cầu, chậu rửa
• 2.3. Vật liệu trên mặt cắt (TCVN 7:1993): kim loại, bê tông, chất dẻo/cách nhiệt, đá, gạch, kính

3. Ba hình biểu diễn chính

• 3.1. Mặt bằng: hình cắt nằm ngang qua cửa sổ (cách sàn 1,5 m) → bố trí phòng, tường, cửa, đồ đạc
• 3.2. Mặt đứng: hình chiếu vuông góc lên mặt phẳng đứng → hình dáng kiến trúc bên ngoài
• 3.3. Mặt cắt: dùng mặt phẳng đứng cắt qua không gian trống → kết cấu, chiều cao, móng, mái

4. Trình tự đọc bản vẽ nhà

• 4.1. Đọc mặt đứng → hình dáng bên ngoài
• 4.2. Đọc mặt bằng từng tầng → bố trí bên trong
• 4.3. Đọc mặt cắt (kết hợp mặt bằng) → không gian chiều cao

5. Trình tự lập bản vẽ mặt bằng

• 5.1. Vẽ hệ trục tường/cột (nét gạch chấm mảnh, đánh kí hiệu A, B, C… và 1, 2, 3…)
• 5.2. Vẽ đường bao tường, vách ngăn
• 5.3. Vẽ cầu thang, cửa sổ, thiết bị nội thất (nét liền mảnh)
• 5.4. Ghi kích thước

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám