I. Lý thuyết trọng tâm

1. Quy trình trồng trọt

a) Khái niệm

Quy trình trồng trọt là một chuỗi các công việc được thực hiện theo trình tự nhất định trong quá trình canh tác. Các biện pháp kĩ thuật trong quy trình được điều chỉnh cho phù hợp với từng loại cây trồng và từng khu vực sản xuất cụ thể, nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

b) Các bước cơ bản

Quy trình trồng trọt gồm 4 bước theo trình tự:

Bước 1: Làm đất, bón phân lót → Bước 2: Gieo hạt, trồng cây con → Bước 3: Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh → Bước 4: Thu hoạch

Bước 1: Làm đất, bón phân lót

Làm đất là khâu mở đầu của quy trình, bao gồm: cày, bừa, đập đất, lên luống, đào hố trồng cây… Mục đích:

• Giúp đất tơi xốp, thoáng khí
• Làm sạch cỏ dại
• Hạn chế nguồn sâu bệnh tồn tại trong đất
• Tạo điều kiện cho cây phát triển tốt, năng suất cao

Bón phân lót là việc bổ sung phân bón vào đất trước khi gieo trồng, nhằm cung cấp sẵn nguồn dinh dưỡng để cây con hấp thụ ngay khi rễ hình thành, giúp cây khoẻ mạnh ngay từ giai đoạn đầu. Tuỳ từng loại cây mà áp dụng cách bón khác nhau: bón theo hốc, bón theo hàng hoặc bón rải đều trên mặt ruộng.

Bước 2: Gieo hạt, trồng cây con

Gieo hạt: Đưa hạt giống trực tiếp xuống đồng ruộng để nảy mầm thành cây con. Phương pháp này thường áp dụng cho:

• Cây lấy hạt: lúa, ngô, đậu tương…
• Một số loại rau: cải xanh, cà chua, bầu, bí…

Mỗi loại cây trồng có yêu cầu kĩ thuật gieo hạt riêng nhằm đảm bảo tỉ lệ nảy mầm cao nhất.

Trồng cây con: Đưa cây con đã ươm sẵn từ vườn ươm ra khu vực sản xuất. Ưu điểm:

• Giúp cây con tránh được điều kiện bất lợi của môi trường giai đoạn đầu
• Rút ngắn thời gian cây ở ngoài đồng ruộng
• Nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Bước 3: Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh

Chăm sóc là tổng hợp các biện pháp kĩ thuật tạo điều kiện thuận lợi cho cây phát triển và cho năng suất cao. Các công việc chính gồm: tưới nước, tiêu nước, bón phân thúc, tạo tán, tỉa cành, tỉa cây, dặm cây…

Phòng trừ sâu, bệnh là kết hợp nhiều biện pháp nhằm hạn chế tối đa thiệt hại do sâu bệnh gây ra: vệ sinh đồng ruộng, sử dụng giống chống bệnh, dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình…

Thông tin bổ sung: Một số biện pháp chăm sóc đặc biệt như xử lí ra hoa trái vụ (cây ăn quả), điều khiển ra hoa chủ động (cây hoa, cây cảnh) giúp tăng đáng kể hiệu quả kinh tế.

Bước 4: Thu hoạch sản phẩm trồng trọt

Thu hoạch là dùng dụng cụ, máy móc phù hợp với từng loại cây trồng để thu lấy sản phẩm. Yêu cầu khi thu hoạch:

• Đúng thời điểm – thu quá sớm hoặc quá muộn đều ảnh hưởng xấu đến số lượng và chất lượng sản phẩm
• Đúng phương pháp – phù hợp với đặc điểm của từng loại nông sản
• Nhanh gọn, cẩn thận – đảm bảo tối đa số lượng và chất lượng

2. Một số ứng dụng cơ giới hoá trong trồng trọt

Cơ giới hoá là việc sử dụng máy móc thay thế lao động thủ công trong các khâu của quy trình trồng trọt. Hiện nay, cơ giới hoá đã được áp dụng ở cả 4 bước của quy trình.

a) Cơ giới hoá trong làm đất

Đây là khâu được cơ giới hoá phổ biến nhất trên thế giới. Máy móc được sử dụng ở hầu hết các công đoạn: cày, bừa, lên luống, đào hố trồng cây…

Ý nghĩa: Rút ngắn thời gian làm đất, giải phóng sức lao động, đặc biệt quan trọng đối với những cánh đồng lớn mà sức người không thể hoàn thành trong thời gian ngắn.

b) Cơ giới hoá trong gieo trồng

Các loại máy móc áp dụng: máy gieo hạt, máy cấy lúa, máy sạ lúa tự động, máy trồng cây con…

Ý nghĩa: Giảm tối đa lượng giống và cây con sử dụng, đảm bảo mật độ đồng đều, đảm bảo đúng mùa vụ và nâng cao năng suất.

c) Cơ giới hoá trong chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh

Các thiết bị tiêu biểu: hệ thống tưới nước tự động, máy bón phân đĩa, máy bay không người lái phun thuốc trừ sâu…

Ý nghĩa:

• Giảm nguy hại trực tiếp cho sức khoẻ người lao động (đặc biệt khi phun thuốc BVTV)
• Giảm chi phí nhân công
• Tiết kiệm nước tưới và phân bón
• Nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất

d) Cơ giới hoá trong thu hoạch sản phẩm

Các loại máy thu hoạch chuyên dụng: máy gặt đập liên hợp (lúa), máy thu hoạch ngô, máy thu hoạch rau…

Ý nghĩa: Quá trình thu hoạch diễn ra nhanh hơn, giảm thiểu tổn thất trên đồng ruộng, tăng thời vụ sản xuất (kịp thời vụ tiếp theo).

3. Tổng hợp ý nghĩa cơ giới hoá theo từng khâu

II. Sơ đồ tư duy

1. Quy trình trồng trọt

• 1.1. Khái niệm: Chuỗi công việc theo trình tự nhất định, áp dụng biện pháp kĩ thuật phù hợp với từng cây trồng và khu vực sản xuất
• 1.2. Bước 1 – Làm đất, bón phân lót
  • Làm đất: cày, bừa, đập đất, lên luống, đào hố → đất tơi xốp, sạch cỏ dại, hạn chế sâu bệnh
  • Bón phân lót: bón trước khi gieo → cung cấp dinh dưỡng sẵn cho cây con
• 1.3. Bước 2 – Gieo hạt, trồng cây con
  • Gieo hạt: gieo trực tiếp (lúa, ngô, đậu, rau…)
  • Trồng cây con: từ vườn ươm ra ruộng → tránh bất lợi, rút ngắn thời gian, tăng hiệu quả sử dụng đất
• 1.4. Bước 3 – Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh
  • Chăm sóc: tưới, tiêu nước, bón phân, tạo tán, tỉa cành, dặm cây…
  • Phòng trừ: vệ sinh ruộng, giống chống bệnh, thuốc BVTV đúng quy trình
• 1.5. Bước 4 – Thu hoạch
  • Đúng thời điểm, đúng phương pháp, nhanh gọn, cẩn thận

2. Ứng dụng cơ giới hoá trong trồng trọt

• 2.1. Trong làm đất: Máy cày, bừa, lên luống → rút ngắn thời gian, giải phóng sức người
• 2.2. Trong gieo trồng: Máy gieo hạt, máy cấy, máy sạ → giảm giống, đảm bảo mật độ, tăng năng suất
• 2.3. Trong chăm sóc & phòng trừ sâu bệnh: Tưới tự động, máy bón phân, drone → bảo vệ sức khoẻ, tiết kiệm nước, phân bón, giảm chi phí
• 2.4. Trong thu hoạch: Máy gặt đập liên hợp, máy thu hoạch → nhanh hơn, giảm tổn thất, tăng thời vụ

III. Bảng sai lầm thường gặp

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám