Lớp 5 · ToánBài 22
Phép Chia Số Thập Phân
Chia số thập phân cho số tự nhiên · Chia hai số tự nhiên được thương là số thập phân · Chia cho số thập phân
1
Chia số thập phân cho số tự nhiên
▼
Khi chia một số thập phân cho một số tự nhiên, ta làm theo ba bước:
1
Chia phần nguyên của số bị chia cho số chia, làm giống như chia hai số tự nhiên.
2
Viết dấu phẩy vào bên phải thương vừa tìm được, ngay trước khi hạ chữ số đầu tiên của phần thập phân xuống.
3
Tiếp tục chia với từng chữ số còn lại ở phần thập phân.
Ví dụ: 9,84 : 4 = ?
→
Chia phần nguyên: $9 : 4 = 2$ dư $1$
→
Chuẩn bị hạ chữ số $8$ của phần thập phân, nên viết dấu phẩy vào thương: $2\mathbf{,}$
→
Hạ $8$ được $18$: $18 : 4 = 4$ dư $2$
→
Hạ $4$ được $24$: $24 : 4 = 6$ dư $0$
✓
$9{,}84 : 4 = \mathbf{2{,}46}$
💡Điểm quan trọng nhất: Dấu phẩy được viết vào thương ngay lúc bắt đầu chia sang phần thập phân. Nếu quên bước này, kết quả sẽ lệch đi $10$ hoặc $100$ lần.
🎯Luôn thử lại bằng phép nhân: lấy thương nhân với số chia xem có ra số bị chia không.
$2{,}46 \times 4 = 9{,}84$ ✓
$2{,}46 \times 4 = 9{,}84$ ✓
2
Chia hai số tự nhiên được thương là số thập phân
▼
Khi chia hai số tự nhiên mà còn dư, ta có thể chia tiếp để được thương là một số thập phân:
1
Chia như bình thường cho đến khi còn số dư.
2
Viết dấu phẩy vào bên phải thương.
3
Viết thêm một chữ số 0 vào bên phải số dư rồi chia tiếp.
4
Nếu vẫn còn dư thì lại thêm chữ số $0$ và chia tiếp, cho đến khi hết dư.
Ví dụ 1: 26 : 8 = ?
→
$26 : 8 = 3$ dư $2$
→
Viết dấu phẩy vào thương: $3\mathbf{,}$ Thêm $0$ vào số dư $2$ được $20$
→
$20 : 8 = 2$ dư $4$
→
Thêm $0$ vào số dư $4$ được $40$: $40 : 8 = 5$ dư $0$
✓
$26 : 8 = \mathbf{3{,}25}$
Ví dụ 2: 6 : 25 = ? (số bị chia bé hơn số chia)
→
Vì $6 < 25$ nên phần nguyên của thương bằng $0$, ta viết ngay: $\mathbf{0{,}}$
→
Thêm $0$ vào $6$ được $60$: $60 : 25 = 2$ dư $10$
→
Thêm $0$ vào số dư $10$ được $100$: $100 : 25 = 4$ dư $0$
✓
$6 : 25 = \mathbf{0{,}24}$
📌Mẹo nhận biết: Nếu số bị chia bé hơn số chia thì thương chắc chắn bé hơn $1$, tức là bắt đầu bằng $0{,}$
🎯Thử lại: $0{,}24 \times 25 = 6$ ✓ · $3{,}25 \times 8 = 26$ ✓
3
Chia cho số thập phân
▼
Muốn chia cho một số thập phân, ta biến đổi để số chia trở thành số tự nhiên, khi đó phép chia trở về dạng đã biết:
1
Đếm xem phần thập phân của số chia có bao nhiêu chữ số.
2
Chuyển dấu phẩy của số bị chia sang phải bấy nhiêu chữ số (nếu thiếu chữ số thì viết thêm $0$).
3
Bỏ dấu phẩy ở số chia.
4
Thực hiện phép chia như bình thường.
Ví dụ 1: 48,3 : 3,5 = ?
1
Số chia $3{,}5$ có 1 chữ số ở phần thập phân.
2
Chuyển dấu phẩy của số bị chia sang phải $1$ chữ số: $48{,}3 \to 483$
Bỏ dấu phẩy ở số chia: $3{,}5 \to 35$
Bỏ dấu phẩy ở số chia: $3{,}5 \to 35$
3
$483 : 35 = 13$ dư $28$ → viết dấu phẩy, thêm $0$: $280 : 35 = 8$
✓
$48{,}3 : 3{,}5 = \mathbf{13{,}8}$
Ví dụ 2: 5,4 : 0,25 = ?
1
Số chia $0{,}25$ có 2 chữ số ở phần thập phân.
2
Số bị chia chỉ có $1$ chữ số thập phân nên phải viết thêm $0$:
$5{,}4 \to 5{,}40 \to 540$ · Số chia: $0{,}25 \to 25$
$5{,}4 \to 5{,}40 \to 540$ · Số chia: $0{,}25 \to 25$
3
$540 : 25 = 21$ dư $15$ → viết dấu phẩy, thêm $0$: $150 : 25 = 6$
✓
$5{,}4 : 0{,}25 = \mathbf{21{,}6}$
⚠️Vì sao được phép chuyển dấu phẩy? Vì khi nhân cả số bị chia và số chia với cùng một số ($10$, $100$, ...) thì thương không thay đổi:
$a : b = (a \times 10) : (b \times 10)$
$a : b = (a \times 10) : (b \times 10)$
📌Sai lầm phổ biến: Chỉ chuyển dấu phẩy ở một bên. Hãy nhớ phải chuyển ở cả hai số với cùng số chữ số.
💡Điều thú vị: Khi chia cho một số bé hơn $1$ (như $0{,}25$), thương lại lớn hơn số bị chia. Ví dụ $5{,}4 : 0{,}25 = 21{,}6$, lớn hơn hẳn $5{,}4$.
1
—
Điểm: 0/25
➗
Sẵn sàng luyện tập chưa?
25 câu: 15 trắc nghiệm · 5 tư duy · 5 tự luận
🏆
Tuyệt vời!
0/25
💡 Gợi ý
Thầy Phan Văn Công
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên