Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số | Lý thuyết, Bài tập Toán 5

Lớp 5 · Toán Bài 38

Tìm Hai Số Khi Biết Tổng Và Tỉ Số

Phương pháp sơ đồ đoạn thẳng, tìm giá trị mỗi phần

1
Dạng bài và phương pháp giải

Dạng bài: Cho biết tổng của hai số và tỉ số (hoặc mối quan hệ) giữa chúng. Yêu cầu tìm mỗi số.

Cách nhận biết: Đề bài có các cụm từ như "tổng là…", "biết số A bằng … số B", "gồm… và…".

Phương pháp giải — 4 bước
Bước 1: Xác định tỉ số → số phần mỗi số
Bước 2: Tính tổng số phần
Bước 3: Tìm giá trị mỗi phần
Bước 4: Tìm mỗi số
💡Mấu chốt: Từ tỉ số $\dfrac{a}{b}$, ta hiểu: số thứ nhất chiếm a phần, số thứ hai chiếm b phần.
Tổng số phần = a + b. Mỗi phần = Tổng : (a + b).
📌Chú ý: Tỉ số a bằng $\dfrac{m}{n}$ của b có nghĩa: a chiếm m phần, b chiếm n phần. (a : b = m : n)
2
Ví dụ mẫu — Giải chi tiết
📝 Ví dụ 1
Hai lớp 5A và 5B góp được 60 quyển lịch. Biết số lịch lớp 5A bằng $\dfrac{7}{8}$ số lịch lớp 5B. Tìm số lịch mỗi lớp.

Bước 1: Xác định số phần

Số lịch 5A bằng $\dfrac{7}{8}$ số lịch 5B → 5A chiếm 7 phần, 5B chiếm 8 phần.

Bước 2: Vẽ sơ đồ đoạn thẳng

Sơ đồ
5A:
5B:
} 60 quyển

Bước 3: Tìm giá trị mỗi phần

Tổng số phần: 7 + 8 = 15 phần
Giá trị mỗi phần: 60 : 15 = 4 (quyển)

Bước 4: Tìm mỗi số

Lớp 5A: 7 × 4 = 28 quyển
Lớp 5B: 8 × 4 = 32 quyển
Thử lại: 28 + 32 = 60 ✓ và 28/32 = 7/8 ✓
Lớp 5A: 28 quyển — Lớp 5B: 32 quyển
3
Ví dụ 2 — Tỉ số lớn hơn 1
📝 Ví dụ 2
Cửa hàng bán được 18 000 000 đồng trong ngày. Số tiền buổi sáng bằng $\dfrac{3}{2}$ số tiền buổi chiều. Tìm tiền mỗi buổi.

Phân tích: Sáng bằng $\dfrac{3}{2}$ chiều → Sáng 3 phần, Chiều 2 phần.

Chú ý: tỉ số $\dfrac{3}{2}$ > 1 → Sáng bán nhiều hơn chiều.

Sơ đồ
Sáng:
Chiều:
} 18 000 000 đồng
Tổng phần: 3 + 2 = 5 phần
Mỗi phần: 18 000 000 : 5 = 3 600 000 đ
Buổi sáng: 3 × 3 600 000 = 10 800 000 đ
Buổi chiều: 2 × 3 600 000 = 7 200 000 đ
Thử: 10 800 000 + 7 200 000 = 18 000 000 ✓
Sáng: 10 800 000 đ — Chiều: 7 200 000 đ
🎯Nhận dạng nhanh:
• "A bằng $\dfrac{m}{n}$ của B" → A = m phần, B = n phần
• "A gấp k lần B" → A = k phần, B = 1 phần
• Tổng phần = m + n (hoặc k + 1)
4
Tổng hợp & Các lưu ý quan trọng
1
Đọc kĩ đề: Xác định tổng hai số và tỉ số (hoặc dạng "bằng mấy phần", "gấp mấy lần").
2
Vẽ sơ đồ đoạn thẳng: Số nào ít phần → thanh ngắn, nhiều phần → thanh dài.
3
Tính mỗi phần: Tổng : (tổng số phần).
4
Tìm mỗi số: Nhân số phần × giá trị mỗi phần. Luôn thử lại!
⚠️Sai lầm hay gặp:
❌ Nhầm số phần: "A bằng $\dfrac{3}{5}$ của B" → A = 3 phần, B = 5 phần (không phải 3+5=8 rồi chia ra A=3, B=5 luôn mà phải tính tổng phần = 3+5=8 rồi mới chia tổng).
✅ Luôn thử lại: hai số cộng lại phải bằng tổng!
🧠Dạng đặc biệt — "Gấp mấy lần":
"A gấp 3 lần B" → A = 3 phần, B = 1 phần.
Tổng = 3 + 1 = 4 phần.
📝 Ví dụ nhanh — Dạng gấp lần
Hai số có tổng 120. Số lớn gấp 3 lần số bé. Tìm hai số.
→ Lớn: 3 phần, Bé: 1 phần. Tổng: 4 phần.
→ Mỗi phần: 120 : 4 = 30
→ Số bé: 1 × 30 = 30. Số lớn: 3 × 30 = 90.
Số bé = 30, Số lớn = 90
1
Điểm: 0/15
🔢

Sẵn sàng luyện tập chưa?

15 câu: 8 trắc nghiệm · 4 tư duy · 3 tự luận

💡 Gợi ý
Thầy Phan Văn Công

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên