Bài 49: Hình khai triển của hình lập phương, hình hộp chữ nhật và hình trụ

Lớp 5 · Toán Bài 49

Hình Khai Triển Của Hình Lập Phương, Hình Hộp Chữ Nhật Và Hình Trụ

Nhận biết hình khai triển và gấp hình khai triển thành hình khối

1
Hình khai triển là gì?

Hình khai triển của một hình khối là hình phẳng mà khi gấp lại theo các nếp gấp, ta được đúng hình khối đó.

Em hãy tưởng tượng việc cắt mở một hộp giấy theo vài cạnh rồi trải phẳng nó ra bàn. Hình phẳng thu được chính là một hình khai triển của chiếc hộp.

Từ hình khối đến hình khai triển
Một hộp giấy được cắt mở theo các cạnh rồi trải phẳng thành hình khai triển
💡Ứng dụng trong đời sống: Muốn làm đèn lồng, hộp quà, hộp bánh hay ống giấy, người ta phải vẽ hình khai triển lên tấm bìa trước, sau đó cắt rời và gấp lại theo nếp.
📌Điều thú vị: Cùng một hình khối nhưng có nhiều hình khai triển khác nhau, tuỳ theo ta cắt mở ở những cạnh nào. Dù khai triển kiểu nào thì gấp lại vẫn ra đúng hình khối ban đầu.
2
Khai triển hình lập phương

Hình lập phương có $6$ mặt, tất cả đều là hình vuông bằng nhau.

Vì vậy hình khai triển của nó luôn gồm đúng $6$ hình vuông bằng nhau nối liền nhau. Có tất cả $11$ hình khai triển khác nhau của hình lập phương.

Một số hình khai triển thường gặp
Ba hình khai triển của hình lập phương gồm dạng chữ thập, dạng chữ T và dạng bậc thang
🎯Ba dấu hiệu nhận biết nhanh:
• Phải có đúng $6$ ô vuông bằng nhau, không thừa không thiếu.
• Không có hàng nào chứa quá $4$ ô liên tiếp.
• Khi gấp lại, không có hai ô nào chồng lên nhau.
⚠️Lỗi thường gặp: Nhiều bạn chỉ đếm đủ $6$ ô rồi kết luận ngay là đúng. Nhưng có những hình đủ $6$ ô mà khi gấp lại vẫn bị chồng mặt, hoặc bị hở một mặt. Phải kiểm tra thêm điều kiện thứ hai và thứ ba.
3
Khai triển hình hộp chữ nhật

Hình hộp chữ nhật có $6$ mặt, chia thành $3$ cặp mặt đối diện bằng nhau.

Hình khai triển hình hộp chữ nhật
Hình khai triển hình hộp chữ nhật với các mặt trên, dưới, trước, sau, trái, phải được tô màu theo từng cặp
💡Ba cặp mặt đối diện:
• Mặt trên và mặt dưới bằng nhau.
• Mặt trước và mặt sau bằng nhau.
• Mặt trái và mặt phải bằng nhau.
Trong hình khai triển, hai mặt cùng một cặp luôn được tô cùng màu ở hình trên.
📌Nếu hộp có chiều dài $a$, chiều rộng $b$ và chiều cao $c$ thì ba cặp mặt lần lượt có kích thước $a \times b$, $a \times c$ và $b \times c$.
🎯Mẹo kiểm tra: Hai mặt nằm kề nhau trong hình khai triển thì phải có một cạnh chung dài bằng nhau. Nếu hai mặt kề nhau mà cạnh chung không khớp thì đó không phải hình khai triển đúng.
4
Khai triển hình trụ

Hình trụ là hình khối quen thuộc như lon nước ngọt, ống giấy, hộp bút tròn. Hình khai triển của hình trụ gồm:

$2$ hình tròn bằng nhau — đó là hai mặt đáy.

$1$ hình chữ nhật — đó là mặt bên được trải phẳng ra.

Hình khai triển hình trụ
Hình khai triển hình trụ gồm hai hình tròn đáy và một hình chữ nhật là mặt bên
⚠️Ba điều quan trọng cần nhớ:
Chiều dài hình chữ nhật $=$ chu vi đáy hình tròn.
Chiều rộng hình chữ nhật $=$ chiều cao hình trụ.
• Hai hình tròn phải bằng nhau.
🧠Vì sao chiều dài bằng chu vi đáy? Vì mặt bên được quấn đúng một vòng quanh miệng hình tròn. Quấn hết một vòng nghĩa là đi hết chu vi của hình tròn đó, nên khi trải phẳng ra ta được cạnh dài đúng bằng chu vi đáy.

So sánh hình khai triển của ba hình khối:

Hình lập phương
$6$ hình vuông
bằng nhau
Hình hộp chữ nhật
$6$ hình chữ nhật
$3$ cặp đối diện
Hình trụ
$2$ hình tròn
và $1$ hình chữ nhật
1
Điểm: 0/12
📦

Sẵn sàng luyện tập chưa?

12 câu: 7 trắc nghiệm · 3 tư duy · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Thầy Phan Văn Công

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên