A. Lý thuyết trọng tâm

I. Khái niệm và ý nghĩa bảo quản thức ăn chăn nuôi

1. Khái niệm

Bảo quản thức ăn chăn nuôi là quá trình áp dụng các biện pháp xử lí nhằm ngăn chặn hoặc làm chậm sự suy giảm chất lượng, hư hỏng của thức ăn trong một khoảng thời gian nhất định.

Mục đích chung của bảo quản là duy trì giá trị dinh dưỡng, đảm bảo an toàn khi sử dụng và giảm thiểu hao hụt trong quá trình lưu trữ.

2. Ý nghĩa

Việc bảo quản thức ăn chăn nuôi đúng cách mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng:

• Hạn chế sự oxi hoá lipid có trong thức ăn, giúp giữ nguyên hàm lượng chất béo và năng lượng.
• Ngăn chặn sự sinh trưởng và phát triển của các loại vi khuẩn, nấm men, nấm mốc gây hại – đây là nguyên nhân chính khiến thức ăn bị biến chất.
• Hạn chế sự phá hoại của côn trùng (sâu, mọt) và các loài gặm nhấm (chuột), tránh thất thoát số lượng lớn thức ăn trong quá trình lưu trữ.

Lưu ý: Bảo quản thức ăn chăn nuôi giúp duy trì chất lượng vốn có chứ không làm tăng hàm lượng các chất dinh dưỡng như tinh bột, cellulose, hemicellulose hay lignin.

II. Phương pháp bảo quản một số loại thức ăn chăn nuôi

1. Bảo quản thức ăn chăn nuôi trong kho

Đây là phương pháp truyền thống, được áp dụng phổ biến để lưu trữ các loại thức ăn dạng hạt như thóc, ngô, đậu tương và thức ăn đóng bao.

Yêu cầu đối với kho bảo quản:

Kho cần đảm bảo thoáng mát, có khả năng ngăn chặn chuột, kiến, gián xâm nhập, đồng thời thuận tiện cho việc cơ giới hoá quá trình xuất – nhập kho. Trước khi đưa thức ăn vào, kho cần được khử trùng sạch sẽ.

Lưu ý khi bảo quản trong kho:

• Thức ăn đổ rời (thóc, ngô,…): Sàn kho phải lót bạt chống ẩm, thức ăn đổ vào gọn gàng, đủ độ cao từ trong ra ngoài, đặt thông hơi tại các vị trí định sẵn.
• Thức ăn đóng bao: Bao phải đủ bền, an toàn, có khả năng chống ẩm. Các bao phải được xếp lên kệ, không để trực tiếp trên sàn, không kê sát tường. Không để lẫn bao thức ăn cũ với bao thức ăn mới.

2. Bảo quản thức ăn bằng phương pháp làm khô

Nguyên lí: Khi lượng nước trong thức ăn chăn nuôi giảm xuống chỉ còn khoảng 10 – 15%, hoạt động của các enzyme trong tế bào thực vật sẽ bị kìm hãm, đồng thời sự phân huỷ do vi sinh vật cũng bị hạn chế đáng kể.

Cách thực hiện: Tiến hành phơi hoặc sấy để làm giảm lượng nước có trong thức ăn.

Đối với một số loại nguyên liệu thô như rơm dùng cho trâu, bò, có thể áp dụng phương pháp kiềm hoá và làm khô theo quy trình (Hình 9.3):

1. Lựa chọn rơm khô, đánh giá chất lượng.
2. Ngâm rơm khô với nước vôi (nồng độ 1%).
3. Rửa rơm cho sạch nước vôi.
4. Phơi hoặc sấy rơm.
5. Đánh giá chất lượng, bảo quản và sử dụng.

3. Ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi

a) Sử dụng chất bảo quản có nguồn gốc sinh học

Một số loại enzyme như cellulase, hemicellulase, xylanase và amylase được sử dụng trong quá trình ủ chua để hỗ trợ lên men khi hàm lượng đường tan trong nguyên liệu thấp. Các enzyme này giúp phân giải các chất hữu cơ trong cây thức ăn như tinh bột, cellulose, hemicellulose, lignin, từ đó giúp quá trình bảo quản đạt hiệu quả tốt hơn.

Bên cạnh đó, một số hợp chất sinh học có hoạt tính kháng khuẩn cao (bacteriocin, nisin,…) được trộn vào thức ăn chăn nuôi với tỉ lệ phù hợp nhằm ức chế mạnh mẽ sự sinh trưởng và phát triển của vi khuẩn, nấm gây hại. Nhờ vậy, thức ăn được bảo vệ, duy trì được chất lượng và kéo dài được thời gian bảo quản.

b) Bảo quản thức ăn bằng silo

Kho silo là công trình dùng để lưu trữ và bảo quản thức ăn chăn nuôi không đóng bao với số lượng lớn, áp dụng cho các loại hạt ngũ cốc, thức ăn ủ chua và nhiều loại nguyên liệu thô khác.

Quy trình bảo quản bằng silo gồm 5 bước:

Bảng tổng hợp so sánh các phương pháp bảo quản thức ăn chăn nuôi:

B. Sơ đồ tư duy tổng

                         ┌─ 1. Khái niệm
                         │  → Quá trình xử lí nhằm ngăn chặn
              ┌─ I. KHÁI │    hoặc làm chậm sự hư hỏng
              │  NIỆM &  │    thức ăn chăn nuôi
              │  Ý NGHĨA │
              │          └─ 2. Ý nghĩa
              │             → Giảm oxi hoá lipid
              │             → Ngăn vi khuẩn, nấm gây hại
              │             → Hạn chế sâu, mọt, gặm nhấm
              │
              │           ┌─ 1. Trong kho
              │           │  → Thóc, ngô, đậu, thức ăn đóng bao
              │           │  → Kho thoáng mát, khử trùng
  BẢO QUẢN   │           │
  THỨC ĂN    ├─ II. CÁC  ├─ 2. Làm khô
  CHĂN NUÔI  │  PHƯƠNG   │  → Cỏ, rơm, cây thân lá
              │  PHÁP     │  → Phơi/sấy, giảm ẩm 10–15%
              │           │
              │           └─ 3. Công nghệ cao
              │              ├─ a) Chất bảo quản sinh học
              │              │  → Enzyme, hợp chất kháng khuẩn
              │              │  → Trộn với thức ăn theo tỉ lệ
              │              │
              │              └─ b) Bảo quản bằng silo
              │                 → Kho silo sức chứa > 1000 tấn
              │                 → 5 bước: thu hoạch → xử lí
              │                   → lên men → ủ chua → đánh giá
              │                 → Tự động hoá, tiết kiệm
              │
              └─ SO SÁNH: Truyền thống (kho, làm khô)
                          → đơn giản, rẻ, cần diện tích
                          Công nghệ cao (sinh học, silo)
                          → hiệu quả, tốn chi phí đầu tư

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám