Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần hình hộp chữ nhật

Lớp 5 · Toán Bài 50

Diện Tích Xung Quanh Và Diện Tích Toàn Phần Của Hình Hộp Chữ Nhật

Công thức tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và ứng dụng thực tế

1
Diện tích xung quanh

Diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật là tổng diện tích $4$ mặt bên, không tính mặt trên và mặt dưới.

Kí hiệu tắt trong toán học: $S_{xq}$.

Em hãy tưởng tượng việc quấn một băng giấy vòng quanh chiếc hộp, chỉ quấn phần thành hộp mà không dán lên nắp và đáy. Phần giấy đó chính là diện tích xung quanh.

Trải bốn mặt bên thành một hình chữ nhật lớn
Bốn mặt bên của hình hộp chữ nhật được trải phẳng thành một hình chữ nhật lớn có chiều dài bằng chu vi đáy

Vì sao lại có công thức này? Khi trải bốn mặt bên ra, chúng ghép thành một hình chữ nhật lớn có chiều dài đúng bằng chu vi mặt đáy và chiều rộng bằng chiều cao của hộp.

Công thức diện tích xung quanh
$S_{xq} = ($ chiều dài $+$ chiều rộng $) \times 2 \times$ chiều cao
Viết gọn: $S_{xq} =$ chu vi đáy $\times$ chiều cao
• Chu vi đáy $= ($ chiều dài $+$ chiều rộng $) \times 2$
• Ba kích thước phải cùng một đơn vị đo
📝 Ví dụ
Hình hộp chữ nhật có chiều dài $5$ m, chiều rộng $4$ m, chiều cao $2$ m.
Bước 1: Chu vi đáy $= (5 + 4) \times 2 = 18$ (m)
Bước 2: $S_{xq} = 18 \times 2 = 36$ $\left(\text{m}^2\right)$
Diện tích xung quanh $= 36\ \text{m}^2$
💡Khi nào dùng diện tích xung quanh?
• Quấn giấy quanh hộp mà không bọc nắp và đáy
• Ốp gạch men xung quanh thành bể bơi, không ốp đáy
• Sơn bốn bức tường của căn phòng, không sơn trần và sàn
2
Diện tích toàn phần

Diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật là tổng diện tích của cả $6$ mặt, tức là diện tích xung quanh cộng thêm diện tích hai mặt đáy.

Kí hiệu tắt: $S_{tp}$.

Sáu mặt của hình hộp chữ nhật
Hình hộp chữ nhật với bốn mặt bên và hai mặt đáy được tô hai màu khác nhau
Công thức diện tích toàn phần
$S_{tp} = S_{xq} + 2 \times$ chiều dài $\times$ chiều rộng
Viết gọn: $S_{tp} = S_{xq} +$ diện tích hai đáy
• Diện tích một đáy $=$ chiều dài $\times$ chiều rộng
• Diện tích hai đáy $=$ chiều dài $\times$ chiều rộng $\times 2$
📝 Ví dụ
Hình hộp chữ nhật có chiều dài $25$ cm, chiều rộng $20$ cm, chiều cao $30$ cm.
Bước 1: $S_{xq} = (25 + 20) \times 2 \times 30 = 90 \times 30 = 2\,700$ $\left(\text{cm}^2\right)$
Bước 2: Diện tích hai đáy $= 25 \times 20 \times 2 = 1\,000$ $\left(\text{cm}^2\right)$
Bước 3: $S_{tp} = 2\,700 + 1\,000 = 3\,700$ $\left(\text{cm}^2\right)$
$S_{xq} = 2\,700\ \text{cm}^2$  và  $S_{tp} = 3\,700\ \text{cm}^2$
🎯Khi nào dùng diện tích toàn phần?
• Bọc giấy kín cả chiếc hộp, gồm cả nắp và đáy
• Sơn kín cả sáu mặt của một khối hộp
• Tính lượng bìa cần dùng để làm một chiếc hộp có nắp
3
Các bước giải bài toán
1
Đọc kĩ đề bài: Đề yêu cầu tính diện tích xung quanh ($4$ mặt bên) hay diện tích toàn phần ($6$ mặt)? Hay là dạng đặc biệt như bể không nắp?
2
Kiểm tra đơn vị: Nếu ba kích thước không cùng đơn vị thì phải đổi về cùng một đơn vị trước khi tính.
3
Tính diện tích xung quanh: lấy chu vi đáy nhân với chiều cao.
4
Tính diện tích toàn phần nếu đề yêu cầu: cộng thêm diện tích hai đáy.
Xung quanh ($4$ mặt bên)
$S_{xq} = ($d $+$ r$) \times 2 \times$ c
Toàn phần ($6$ mặt)
$S_{tp} = S_{xq} + 2 \times$ d $\times$ r
⚠️Dạng đặc biệt — vật không có nắp:
Với bể cá, thùng chứa hay hộp không nắp, ta chỉ tính:
Diện tích $= S_{xq} +$ diện tích $1$ đáy
(chỉ có đáy dưới, không có nắp trên nên không nhân $2$).
📌Dạng trừ bớt: Khi sơn tường phòng học, phải trừ đi diện tích các cửa sổ và cửa ra vào, vì phần đó không sơn.
🧠Mẹo nhớ:
• $S_{xq}$ là chu vi đáy nhân chiều cao — nhớ hình ảnh "quấn một vòng quanh hộp".
• $S_{tp}$ là $S_{xq}$ cộng hai đáy — nhớ hình ảnh "đậy thêm nắp và lót thêm đáy".
1
Điểm: 0/12
📦

Sẵn sàng luyện tập chưa?

12 câu: 7 trắc nghiệm · 3 tư duy · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Thầy Phan Văn Công

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên