Câu hỏi mở đầu trang 28

Đề bài: Đánh giá về chúa Nguyễn Hoàng – người có công rất lớn trong quá trình khai phá, mở mang vùng đất Đàng Trong từ nửa cuối thế kỉ XVI, sử Triều Nguyễn có chép: “Chúa vỗ về quân dân, thu dùng hào kiệt… được dân mến phục… Nghiệp đế dựng lên, thực là xây nền từ đấy”. Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về chúa Nguyễn Hoàng và công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.

Lời giải:

• Về chúa Nguyễn Hoàng: Là người có công rất lớn trong việc khai phá, mở mang vùng đất Đàng Trong. Năm 1558, ông vào trấn thủ Thuận Hóa, từ đó đẩy mạnh quá trình di dân, khai phá vùng đất phía Nam.
• Về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam:
  • Diễn ra liên tục từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII, do các chúa Nguyễn lãnh đạo.
  • Đến cuối thế kỉ XVIII, lãnh thổ Đại Việt đã được mở rộng từ phía nam dải Hoành Sơn đến mũi Cà Mau, bao gồm cả các đảo, quần đảo ở Biển Đông và vịnh Thái Lan.
  • Đây là quá trình có ý nghĩa to lớn, góp phần mở rộng lãnh thổ và xác lập chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

1. Khái quát về quá trình khai phá vùng đất phía Nam của Đại Việt từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII

Câu hỏi trang 30

Đề bài: Khai thác sơ đồ hình 6.2 và thông tin trong mục, hãy trình bày công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.

Lời giải:

a) Bối cảnh ban đầu: Đầu thế kỉ XVI, dân cư ở vùng đất Thuận – Quảng vẫn còn thưa thớt.

b) Quá trình khai phá – các mốc thời gian chính:

c) Chính sách của các chúa Nguyễn ở vùng đất mới:

• Về hành chính: Tổ chức đơn vị hành chính, bộ máy cai trị, quản lí dân đinh, ruộng đất, đặt ra các loại thuế, lập các trạm thu thuế.
• Khuyến khích khai hoang: Cấp công cụ sản xuất, miễn giảm thuế, cho phép nhân dân được sở hữu ruộng đất khai khẩn được,…
• Phát triển buôn bán: Cho đào kênh để thuyền bè thuận tiện đi lại, lập ra các thương cảng, cho phép thuyền buôn nước ngoài đến giao thương. Nhiều trung tâm giao thương phát triển như: Nông Nại Đại Phố, Gia Định, Bến Nghé, Hà Tiên.
• Thực thi chủ quyền biển đảo: Thời các chúa Nguyễn, sau đó là thời Tây Sơn (XVII – XVIII) rất chú trọng việc thực thi chủ quyền đối với các đảo, quần đảo ở Biển Đông. Hoạt động khai thác và xác lập chủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa được thực hiện có tổ chức, hệ thống và liên tục thông qua đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải.

2. Kết quả, ý nghĩa của công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII

Câu hỏi trang 30

Đề bài: Khai thác thông tin trong mục, hãy trình bày kết quả, ý nghĩa của công cuộc khai phá vùng đất phía Nam của Đại Việt từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.

Lời giải:

a) Kết quả:

• Đến cuối thế kỉ XVIII, chúa Nguyễn đã làm chủ cả một vùng rộng lớn từ phía nam dải Hoành Sơn đến mũi Cà Mau, bao gồm cả các đảo, quần đảo ở Biển Đông và vịnh Thái Lan.

b) Ý nghĩa:

• Góp phần biến vùng đất hoang sơ phía Nam dần trở thành một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời của Đại Việt.
• Sự quan tâm của các chính quyền phong kiến và hoạt động liên tục của các đội dân binh ở quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa đã khẳng định quá trình khai thác, thực thi chủ quyền từ rất sớm và liên tục của Việt Nam tại hai quần đảo này.
• Trong quá trình xây dựng vùng đất mới, các thế hệ người Việt và cộng đồng cư dân ở đây đã cùng nhau chung sống hòa hợp và phát triển văn hóa dân tộc.

Luyện tập và Vận dụng

Luyện tập trang 30

Đề bài: Hãy lập bảng tóm tắt về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII theo các tiêu chí: thời gian, sự kiện chính.

Lời giải:

Vận dụng 1 trang 30

Đề bài: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet, hãy giới thiệu về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là đoạn văn gợi ý:

Công cuộc khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII là một quá trình lâu dài, đầy gian khổ nhưng vô cùng vĩ đại trong lịch sử dân tộc. Mở đầu cho công cuộc này là chúa Nguyễn Hoàng, người vào trấn thủ Thuận Hóa năm 1558. Sau đó, các chúa Nguyễn tiếp tục mở rộng lãnh thổ về phía Nam: lập phủ Phú Yên (1611), dinh Thái Khang (1653), phủ Bình Thuận (1693). Năm 1698, chúa Nguyễn cử Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lí vùng Đông Phố, lập phủ Gia Định, mở mang đến tận vùng đất Sài Gòn, Đồng Nai. Đến năm 1757, chính quyền chúa Nguyễn đã hoàn thiện trên vùng đất Nam Bộ. Ở những vùng đất mới, các chúa Nguyễn đã có nhiều chính sách khuyến khích khai hoang, miễn giảm thuế, cho phép sở hữu ruộng đất khai khẩn. Nhờ đó, làng xóm mới hình thành, các trung tâm giao thương như Nông Nại Đại Phố, Gia Định, Bến Nghé, Hà Tiên phát triển sầm uất. Đặc biệt, các chúa Nguyễn còn cho thành lập đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải để khai thác và xác lập chủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo này từ rất sớm.

Vận dụng 2 trang 30

Đề bài: Tìm thông tin qua sách, báo, internet và cho biết vì sao Thành phố Hồ Chí Minh thường tổ chức lễ dâng hương, dâng hoa tại đền thờ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh tại Công viên Lịch sử – Văn hóa dân tộc. Việc làm này có ý nghĩa như thế nào?

Lời giải:

a) Vì sao Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức lễ dâng hương Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh:

• Nguyễn Hữu Cảnh là vị tướng được chúa Nguyễn cử vào kinh lí vùng Đông Phố vào năm 1698.
• Ông đã lập phủ Gia Định, lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long (dựng dinh Trấn Biên), lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình (dựng dinh Phiên Trấn).
• Đây là dấu mốc quan trọng đánh dấu việc chính thức xác lập chủ quyền và xây dựng bộ máy hành chính của người Việt trên vùng đất Sài Gòn – Gia Định (nay là Thành phố Hồ Chí Minh).
• Vì vậy, Nguyễn Hữu Cảnh được coi là người có công lao to lớn trong việc khai phá, mở mang vùng đất Sài Gòn xưa.

b) Ý nghĩa của việc làm này:

• Thể hiện lòng biết ơn và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đối với các bậc tiền nhân có công khai phá vùng đất này.
• Giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ.
• Góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử – văn hóa của dân tộc.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn