Trong chương trình Ngữ văn lớp 6, phần Nói và nghe của chủ đề Quê hương yêu dấu yêu cầu các em trình bày suy nghĩ về tình cảm của con người với quê hương. Đây là cơ hội để các em rèn luyện kỹ năng nói trước đám đông, đồng thời bộc lộ tình yêu, sự gắn bó với quê hương mình. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các em cách chuẩn bị, các bước trình bày và cung cấp 2 bài nói mẫu để tham khảo.

I. Xác định mục đích và đối tượng

Trước khi chuẩn bị bài nói, các em cần xác định rõ:

• Mục đích nói: Chia sẻ với người nghe suy nghĩ của em về tình cảm của con người với quê hương.
• Người nghe: Thầy cô, bạn bè, người thân và những ai quan tâm đến vấn đề em nói.

II. Chuẩn bị bài nói

1. Chuẩn bị nội dung

Các em hãy viết ra giấy các ý chính của bài nói theo gợi ý sau:

Tìm một câu thể hiện khái quát suy nghĩ: Ví dụ: “Quê hương là nơi thân thuộc nhất với mỗi con người” hoặc “Tình yêu quê hương là tình cảm đẹp đẽ và thiêng liêng nhất trong lòng mỗi người.”

Mở rộng ý bằng cách nêu bằng chứng lấy từ:

• Các bài đã học trong chủ đề: hình ảnh lũy tre làng trong “Cây tre Việt Nam” (Thép Mới), hình ảnh quả thị và cô Tấm trong “Chuyện cổ nước mình” (Lâm Thị Mỹ Dạ), vẻ đẹp Hà Nội, Lạng Sơn, Huế trong “Chùm ca dao về quê hương đất nước”…
• Những thông tin em biết về quê hương (phong cảnh, con người, phong tục, đặc sản…).
• Những trải nghiệm của chính em (kỉ niệm ở quê, tình cảm với ông bà, cảm xúc khi xa quê…).

Liên hệ tình cảm của em với quê hương mình: Quê hương em ở đâu? Điều gì khiến em yêu quý và tự hào về quê hương? Em có kỉ niệm đẹp nào gắn với quê hương?

2. Chuẩn bị phương tiện hỗ trợ

Các em có thể chuẩn bị tranh ảnh, bài hát về quê hương để minh họa cho bài nói, giúp bài trình bày thêm sinh động và hấp dẫn. Tuy nhiên, cần tránh lạm dụng các phương tiện hỗ trợ để không làm loãng nội dung.

3. Tập luyện

• Tập nói một mình trước gương hoặc trước bạn bè, người thân.
• Điều chỉnh âm lượng giọng nói, điệu bộ, cử chỉ cho phù hợp.
• Chọn cách nói tự nhiên, gần gũi, giống kiểu tâm tình, chia sẻ.
• Kiểm soát thời gian trình bày.
• Nhờ người thân, bạn bè nhận xét, góp ý để phần trình bày hay hơn.

III. Trình bày bài nói

Khi trình bày, các em cần lưu ý:

• Bám sát mục đích: nói lên suy nghĩ về tình cảm gắn bó của con người với quê hương, liên hệ với tình cảm của bản thân.
• Thỉnh thoảng nhìn lướt các ý đã ghi ra giấy để không bỏ sót ý quan trọng, nhưng tránh đọc nguyên văn.
• Nói to, rõ ràng, truyền cảm. Mắt nhìn vào người nghe, điệu bộ tự tin.
• Có thể thu hút sự chú ý bằng cách đặt câu hỏi gợi mở, ngâm thơ hoặc hát một đoạn về quê hương.
• Có lời chào hỏi mở đầu và lời kết thúc hợp lý.

IV. Dàn ý bài nói

Để trình bày mạch lạc, các em nên chuẩn bị bài nói theo dàn ý ba phần:

Mở đầu:

• Chào hỏi người nghe.
• Giới thiệu chủ đề: tình cảm của con người với quê hương.
• Nêu một câu khái quát suy nghĩ của em.

Nội dung chính:

• Quê hương có ý nghĩa như thế nào với mỗi người? (nơi sinh ra, lớn lên, nơi có gia đình, bạn bè, kỉ niệm…)
• Tình cảm với quê hương được thể hiện như thế nào trong các tác phẩm đã học? (dẫn chứng từ ca dao, thơ, văn xuôi trong chủ đề).
• Liên hệ tình cảm của bản thân em với quê hương (kỉ niệm, cảm xúc, điều em yêu thích nhất ở quê hương).

Kết thúc:

• Khái quát lại suy nghĩ, cảm xúc.
• Nêu thông điệp hoặc lời nhắn nhủ.
• Cảm ơn người nghe.

V. Đánh giá bài nói

Sau khi trình bày, bài nói sẽ được đánh giá theo các tiêu chí:

VI. Bài nói mẫu

Bài nói mẫu 1: Quê hương – nơi thân thuộc nhất

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Hôm nay, em xin được chia sẻ suy nghĩ của mình về tình cảm của con người với quê hương. Các bạn ơi, nếu có ai hỏi: “Điều gì gắn bó với mỗi người nhất?”, em sẽ không ngần ngại trả lời: đó chính là quê hương.

Quê hương là nơi ta sinh ra, lớn lên, nơi có gia đình, bạn bè và biết bao kỉ niệm tuổi thơ. Quê hương có thể là con đường nhỏ em đi học mỗi ngày, là dòng sông em hay ra tắm mỗi chiều hè, là mùi cơm mẹ nấu bay thơm khắp ngõ. Những điều giản dị ấy tưởng chừng bình thường, nhưng khi xa quê mới thấy nhớ da diết biết bao.

Trong bài ca dao “Anh đi anh nhớ quê nhà, nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương”, tác giả dân gian đã nói lên nỗi nhớ quê hương qua những hình ảnh thật giản dị – chỉ là canh rau muống, cà dầm tương – nhưng chứa đựng biết bao tình cảm sâu nặng. Hay trong bài thơ “Chuyện cổ nước mình”, nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ đã bày tỏ tình yêu quê hương qua tình yêu với những câu chuyện cổ: “Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa / Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi.” Chỉ vài nét chấm phá mà cảnh quê hương hiện lên thật đẹp, thật thân thương. Còn trong văn bản “Cây tre Việt Nam”, nhà văn Thép Mới đã ca ngợi cây tre – biểu tượng của làng quê Việt Nam, gắn bó với con người từ thuở lọt lòng đến khi nhắm mắt xuôi tay. Hình ảnh lũy tre làng đã trở thành biểu tượng thân thuộc của quê hương trong tâm hồn mỗi người Việt.

Quê hương em ở một vùng quê nhỏ. Ở đó có cánh đồng lúa xanh mướt mỗi mùa xuân, có tiếng chim hót líu lo trên những cành cây, có bà ngoại hay kể chuyện cổ tích mỗi đêm trăng sáng. Em nhớ nhất là những buổi chiều cùng lũ bạn thả diều trên cánh đồng, tiếng sáo diều vi vu giữa trời cao. Những kỉ niệm ấy khiến em luôn tự hào và yêu quý quê hương mình.

Em nghĩ rằng dù đi đâu, làm gì thì mỗi người đều mang trong mình tình cảm với quê hương. Như nhà thơ Đỗ Trung Quân đã viết: “Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người.” Hãy luôn trân trọng và yêu thương quê hương của mình, các bạn nhé!

Em xin cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

Bài nói mẫu 2: Tình yêu quê hương qua những trang thơ văn

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Em muốn được chia sẻ với mọi người những suy nghĩ của mình về tình cảm của con người với quê hương – một tình cảm mà em tin rằng ai trong chúng ta cũng mang trong lòng.

Các bạn có bao giờ tự hỏi: vì sao mỗi khi nhắc đến quê hương, lòng mình lại thấy ấm áp và xúc động không? Đó là bởi quê hương chính là nơi chôn nhau cắt rốn, nơi nuôi dưỡng tâm hồn mỗi chúng ta. Quê hương không chỉ là một vùng đất mà còn là nơi chứa đựng những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp được ông cha gìn giữ qua bao thế hệ.

Trong các bài ca dao về quê hương đất nước mà chúng ta đã học, tác giả dân gian đã ca ngợi vẻ đẹp của từng vùng miền bằng tình yêu tha thiết. Bài ca dao “Gió đưa cành trúc la đà” vẽ nên bức tranh Hà Nội buổi sáng sớm thơ mộng với tiếng chuông chùa, canh gà, nhịp chày và mặt gương Tây Hồ. Bài ca dao “Đường lên xứ Lạng bao xa” mời gọi mọi người dừng chân chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của núi non xứ Lạng. Còn bài ca dao về xứ Huế thì vẽ nên cảnh sông nước mênh mang, với tiếng hò xa vọng “nặng tình nước non”. Tất cả đều thể hiện lòng tự hào và tình yêu sâu sắc đối với quê hương đất nước.

Không chỉ ca dao, mà trong bài thơ “Chuyện cổ nước mình”, nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ cũng viết: “Đời cha ông với đời tôi / Như con sông với chân trời đã xa / Chỉ còn chuyện cổ thiết tha / Cho tôi nhận mặt ông cha của mình.” Tình yêu quê hương ở đây được thể hiện qua tình yêu với những câu chuyện cổ – nơi lưu giữ tâm hồn, phẩm chất và lời dạy của ông cha. Yêu quê hương không chỉ là yêu cảnh đẹp mà còn là yêu những giá trị tinh thần, văn hóa truyền thống mà cha ông đã gây dựng.

Riêng với em, quê hương gắn liền với hình ảnh bà nội ngồi trước hiên nhà mỗi buổi chiều, với vườn cây trái xum xuê sau nhà, với mùi khói bếp lẫn trong gió chiều. Mỗi lần về quê, em lại cảm thấy bình yên và hạnh phúc lạ kì. Em hiểu rằng dù sau này lớn lên, đi xa, thì quê hương vẫn mãi là nơi em muốn trở về.

Tình yêu quê hương là tình cảm tự nhiên, đẹp đẽ nhất trong tâm hồn mỗi con người. Em mong rằng tất cả chúng ta đều biết trân trọng quê hương mình, biết giữ gìn những giá trị tốt đẹp mà ông cha đã để lại, và luôn tự hào về nơi mình sinh ra.

Em xin cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe ạ!

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng