Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Kiến thức trọng tâm
Bài 2 Gõ cửa trái tim gồm ba văn bản viết về tình cảm gia đình và thế giới tâm hồn trẻ thơ: Chuyện cổ tích về loài người (Xuân Quỳnh), Mây và sóng (Ta-go) và Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh). Phần Củng cố, mở rộng giúp em hệ thống lại đặc điểm nội dung và nghệ thuật của các văn bản này.
II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi
Câu 1 (trang 56 SGK)
Hãy kẻ bảng vào vở theo mẫu sau và điền thông tin về đặc điểm của các bài thơ đã học trong bài Gõ cửa trái tim.
| Nhan đề bài thơ | Nội dung chính | Hình ảnh | Biện pháp tu từ | Yếu tố tự sự, miêu tả |
|---|---|---|---|---|
| Chuyện cổ tích về loài người | Lí giải nguồn gốc loài người một cách độc đáo: mọi vật sinh ra đều vì trẻ em; qua đó gửi gắm thông điệp hãy dành những gì tốt đẹp nhất cho tuổi thơ. | trẻ con, mẹ, bà, bố, thiên nhiên (mặt trời, cây cỏ, sông, biển…) | so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, liệt kê | Kể lại sinh động sự ra đời của loài người và vạn vật; miêu tả thế giới đổi thay khi trẻ con xuất hiện. |
| Mây và sóng | Qua cuộc trò chuyện của em bé với mẹ, bài thơ ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng và những triết lí giản dị về hạnh phúc. | em bé, mẹ, mây, sóng, trăng, bến bờ | điệp ngữ, ẩn dụ, nhân hóa, đối lập | Kể lại cuộc trò chuyện giữa em bé với những người “trên mây”, “trong sóng”; miêu tả hình ảnh thiên nhiên tượng trưng cho tình mẹ con. |
| Bức tranh của em gái tôi | Tình cảm trong sáng, hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em đã giúp người anh nhận ra và vượt qua phần hạn chế (lòng đố kị) ở chính mình. | người anh, Kiều Phương (Mèo), bức tranh, con mèo trong tranh | so sánh, miêu tả tâm lí | Truyện kể theo ngôi thứ nhất về diễn biến tâm trạng người anh; miêu tả tinh tế nội tâm nhân vật. |
Lưu ý: Bức tranh của em gái tôi là truyện ngắn (không phải thơ), nhưng vẫn là một văn bản đã học trong bài Gõ cửa trái tim nên được đưa vào bảng tổng hợp cho đầy đủ.
Câu 2 (trang 56 SGK)
Hãy diễn tả nội dung một bài thơ đã được học trong bài Gõ cửa trái tim bằng một hình thức nghệ thuật mà em thích (tranh, truyện tranh, nhạc, kịch bản hoạt cảnh,…).
Đây là câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau:
- Vẽ tranh: với bài Mây và sóng, em có thể vẽ cảnh em bé chơi đùa bên mẹ — con là sóng, mẹ là bến bờ; hoặc vẽ thế giới rực rỡ của những người “trên mây”, “trong sóng”.
- Vẽ sơ đồ tư duy: với Chuyện cổ tích về loài người, em vẽ sơ đồ thể hiện trình tự ra đời của vạn vật (trẻ con → mặt trời, cây cỏ → mẹ, bà, bố → trường lớp, thầy giáo).
- Viết kịch bản hoạt cảnh / đóng kịch: với Mây và sóng, em dựng lại cuộc trò chuyện giữa em bé với mây và sóng và lời từ chối đầy yêu thương dành cho mẹ.
- Kể chuyện / sáng tác lời bài hát: phổ nhạc hoặc kể lại nội dung bài thơ theo lời văn của em.
Gợi ý cụ thể (vẽ tranh minh họa bài Mây và sóng): Bức tranh chia hai phần. Phía trên là bầu trời với những đám mây vàng óng và vầng trăng bạc — nơi những người “trên mây” vẫy gọi. Phía dưới là biển cả dập dờn sóng nước. Ở trung tâm là hình ảnh em bé sà vào lòng mẹ, gương mặt rạng rỡ hạnh phúc. Bức tranh làm nổi bật thông điệp: với em bé, không thế giới kì diệu nào sánh được với vòng tay mẹ.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng