Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Kiến thức trọng tâm Bài 9
Bài 9 Trái Đất – ngôi nhà chung gồm ba văn bản cùng hướng tới một chủ đề là Trái Đất và môi trường sống:
- Trái Đất – cái nôi của sự sống (Hồ Thanh Trang) — văn bản thông tin.
- Các loài chung sống với nhau như thế nào? (Ngọc Phú) — văn bản thông tin.
- Trái Đất (Ra-xun Gam-da-tốp) — văn bản văn học (thơ).
Một số kiến thức cần nhớ về văn bản thông tin:
- Thường có các yếu tố: nhan đề, sa-pô (đoạn tóm tắt in đậm dưới nhan đề), đề mục (tên các phần), đoạn văn, tranh ảnh, số liệu…
- Được triển khai theo trật tự thời gian hoặc quan hệ nhân quả (nêu nguyên nhân trước, kết quả sau, tạo thành chuỗi liên tục).
- Có thể là văn bản chỉ có kênh chữ hoặc văn bản đa phương thức (kết hợp kênh chữ với hình ảnh, sơ đồ, số liệu…).
II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi
Câu 1 (trang 94 SGK)
Trong bài học này, em đã được đọc ba văn bản hoàn chỉnh. Kẻ bảng sau vào vở, đánh dấu x vào các ô trống thích hợp.
| Tên văn bản | Nội dung: Trái Đất – môi trường | Loại: Văn bản thông tin | Loại: Văn bản văn học | Hình thức: Chỉ có kênh chữ | Hình thức: Đa phương thức |
|---|---|---|---|---|---|
| Trái Đất – cái nôi của sự sống | x | x | x | ||
| Các loài chung sống với nhau như thế nào? | x | x | x | ||
| Trái Đất | x | x | x |
Giải thích nhanh:
- Hai văn bản đầu là văn bản thông tin và đều có tranh minh họa đi kèm nên thuộc loại đa phương thức.
- Trái Đất là một bài thơ (văn bản văn học), chỉ có lời thơ, không có hình ảnh nên thuộc loại chỉ có kênh chữ.
a) Lí do ba văn bản được xếp chung vào một bài học
Ba văn bản được xếp chung vào một bài học vì cùng viết về một chủ đề: Trái Đất – ngôi nhà chung. Cả ba đều bày tỏ sự quan tâm, lo lắng trước tình trạng của Trái Đất và cùng kêu gọi con người có trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ hành tinh xanh — môi trường sống của muôn loài.
b) Bài học giúp em hiểu thêm gì về vấn đề bảo vệ môi trường sống trên Trái Đất
- Cách 1: Bài học giúp em hiểu rằng Trái Đất đang bị tổn thương nghiêm trọng trước sự khai thác, tàn phá bừa bãi của con người. Bảo vệ môi trường sống là một vấn đề cấp bách, cần hành động ngay trước khi quá muộn.
- Cách 2: Em hiểu rằng con người chỉ là một loài trong muôn loài; mọi sự sống đều gắn bó, phụ thuộc lẫn nhau. Vì vậy, bảo vệ thiên nhiên cũng chính là bảo vệ sự sống của chính chúng ta.
- Cách 3: Bài học cho em thấy mỗi cá nhân đều có trách nhiệm với Trái Đất. Những hành động nhỏ như trồng cây, tiết kiệm tài nguyên, không xả rác… nếu được mọi người cùng thực hiện sẽ tạo nên thay đổi lớn.
c) Những kiến thức đã học được về văn bản thông tin
- Văn bản thông tin thường có các yếu tố: nhan đề (một số văn bản có sa-pô dưới nhan đề), đề mục (tên gọi của các phần), đoạn văn, tranh ảnh, số liệu…
- Mỗi văn bản thông tin có một cách triển khai riêng: bên cạnh cách triển khai theo trật tự thời gian, văn bản thông tin còn có thể triển khai theo quan hệ nhân quả (nguyên nhân nêu trước, kết quả nêu sau, tạo thành một chuỗi liên tục).
- Văn bản thông tin có thể là văn bản đa phương thức khi kết hợp kênh chữ với các phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, sơ đồ, số liệu…).
Câu 2 (trang 95 SGK)
Kẻ bảng sau vào vở. Điền thông tin vào ô trống, xem như chuẩn bị ý tưởng và dữ liệu cho một văn bản thông tin (có thể dưới dạng văn bản đa phương thức) viết về một vấn đề mà em quan tâm.
Lưu ý: có thể bỏ trống một số ô ở hai cột Số liệu và Tranh ảnh.
Bảng tham khảo
Vấn đề em định viết là: Bảo vệ các loài động vật hoang dã ở Việt Nam.
| Đoạn | Ý lớn | Các ý nhỏ | Số liệu | Những từ khóa |
|---|---|---|---|---|
| Đoạn 1 | Thực trạng vi phạm trong việc săn bắt, buôn bán động vật hoang dã | Mạng lưới vận chuyển, buôn bán, nuôi nhốt động vật trái phép trong nước và ra nước ngoài | (Học sinh tra cứu số liệu thống kê mới nhất từ nguồn tin cậy, ví dụ Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên – ENV) | buôn bán, săn bắt, nuôi nhốt, vi phạm, trái phép |
| Đoạn 2 | Hoạt động cứu hộ và bảo tồn các loài quý hiếm | Cứu hộ, tịch thu, thả về tự nhiên các cá thể quý hiếm (vượn, tê tê, mèo rừng, rùa…) | (Số liệu cứu hộ từ các vườn quốc gia, trung tâm cứu hộ) | quý hiếm, nguy cấp, cứu hộ, bảo tồn |
| Đoạn 3 | Biện pháp bảo vệ động vật hoang dã | Hoàn thiện luật pháp, xử phạt nghiêm; cấm buôn bán sừng tê giác; chấm dứt nuôi nhốt gấu, hổ; tuyên truyền nâng cao ý thức | (Trích dẫn các điều luật, chế tài) | tăng cường, siết chặt, răn đe, tuyên truyền |
Lưu ý quan trọng: Cột Số liệu cần dùng những con số chính xác, cập nhật và ghi rõ nguồn (báo, trang web của cơ quan chức năng, tổ chức bảo tồn…). Không nên dùng số liệu không rõ nguồn gốc.
Một số vấn đề khác em có thể chọn để viết
- Cách 1 — Phòng chống rác thải nhựa: thực trạng rác thải nhựa → tác hại với môi trường và sinh vật → giải pháp giảm thiểu.
- Cách 2 — Bảo vệ rừng: vai trò của rừng → thực trạng rừng bị tàn phá → biện pháp trồng và bảo vệ rừng.
- Cách 3 — Tiết kiệm nước sạch: vai trò của nước → tình trạng thiếu nước, ô nhiễm nguồn nước → cách sử dụng nước tiết kiệm, hợp lí.
Giải thích nhanh: bảng trên là bước chuẩn bị ý tưởng (lập dàn ý) trước khi viết. Việc chia thành các đoạn với ý lớn, ý nhỏ, số liệu và từ khóa giúp em viết văn bản thông tin mạch lạc, đầy đủ và có sức thuyết phục hơn.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng