I. Định hướng và yêu cầu

1. Hai hình thức “sáng tạo cùng tác giả”

Sau khi đọc một cuốn sách, em không chỉ thưởng thức, cảm nhận mà còn có thể sáng tạo cùng tác giả. Có hai hình thức để lựa chọn:

• Sáng tạo sản phẩm nghệ thuật lấy ý tưởng từ cuốn sách đã đọc (sáng tác thơ, kể chuyện sáng tạo, vẽ tranh, làm truyện tranh…).
• Viết bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống được gợi ra từ cuốn sách.

2. Yêu cầu đối với bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống

• Nêu được tên sách và tác giả.
• Nêu được hiện tượng đời sống mà cuốn sách gợi ra và ý kiến của em về hiện tượng đó.
• Sử dụng được lí lẽ và bằng chứng để làm rõ hiện tượng.

Giải thích nhanh: “hiện tượng đời sống” là những sự việc, vấn đề có thật xảy ra trong cuộc sống (ví dụ: ô nhiễm môi trường, bắt nạt học đường, sự vô cảm…). Cuốn sách chỉ là “điểm tựa” để em liên hệ và bày tỏ suy nghĩ của mình về hiện tượng ấy.

II. Sáng tạo sản phẩm nghệ thuật

Từ một cuốn sách yêu thích, em có thể tạo ra nhiều sản phẩm nghệ thuật mới:

• Vẽ tranh minh họa một nhân vật, chi tiết hoặc cảnh đáng nhớ trong sách.
• Sáng tác thơ về một nhân vật hoặc cảm xúc khi đọc sách.
• Kể chuyện sáng tạo (kể lại theo lời một nhân vật, tưởng tượng thêm phần kết…).
• Làm truyện tranh minh họa cho chuỗi sự kiện chính.

Ví dụ: Từ cuốn Dế Mèn phiêu lưu kí (Tô Hoài), em có thể vẽ tranh cảnh Dế Mèn trêu chị Cốc, làm một bài thơ về Dế Choắt, hoặc vẽ truyện tranh tóm tắt hành trình phiêu lưu của Dế Mèn và Dế Trũi.

III. Phân tích bài viết tham khảo

Bài viết tham khảo: Nỗi đau của Ken-ga và trách nhiệm của con người với môi trường (viết từ cuốn Chuyện con mèo dạy hải âu bay của Lu-i Xe-pun-ve-da).

Bài viết tham khảo cho thấy rõ cấu trúc và yêu cầu của dạng bài này:

• Tên sách, tác giả: Chuyện con mèo dạy hải âu bay – Lu-i Xe-pun-ve-da.
• Chi tiết gợi ra hiện tượng: cái chết của chim hải âu Ken-ga do ngộ độc váng dầu trên biển.
• Hiện tượng đời sống: trách nhiệm của con người đối với môi trường (ô nhiễm biển do dầu tràn, rác thải nhựa, nước thải…).
• Ý kiến của người viết: khi môi trường bị ô nhiễm, sự sống của muôn loài bị đe dọa; mỗi người cần có ý thức bảo vệ môi trường.
• Lí lẽ và bằng chứng: kết hợp dẫn chứng từ sách (hình ảnh Ken-ga vùng vẫy trong váng dầu) với liên hệ thực tế (việc làm của bản thân khi đi biển, ở nhà, ở trường).
• Bố cục 3 phần:
  • Mở bài: giới thiệu tên sách, tác giả và hiện tượng đời sống được gợi ra.
  • Thân bài: nêu ý kiến + lí lẽ, bằng chứng + liên hệ thực tế.
  • Kết bài: nêu tầm quan trọng, ý nghĩa của hiện tượng.

IV. Thực hành viết theo các bước

1. Trước khi viết

a) Lựa chọn đề tài: chọn một cuốn sách em yêu thích và suy nghĩ về một hiện tượng đời sống mà cuốn sách gợi ra.

b) Tìm ý — trả lời các câu hỏi:

• Điều em muốn viết liên quan tới cuốn sách nào? Ai là tác giả?
• Chi tiết, sự việc, nhân vật nào để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất?
• Chi tiết đó khiến em nghĩ tới hiện tượng đời sống nào?
• Em có ý kiến như thế nào về hiện tượng đó?
• Hiện tượng đó tác động gì đến cuộc sống? Cần làm gì để khắc phục (nếu là hiện tượng xấu) hoặc phát huy (nếu là hiện tượng tốt)?

Ví dụ tìm ý (cuốn Cô bé bán diêm): cuốn sách của An-đéc-xen → chi tiết cô bé chết cóng trong đêm giao thừa giữa sự thờ ơ của mọi người → gợi đến hiện tượng sự vô cảm, thiếu tình thương trong xã hội → ý kiến: cần biết yêu thương, sẻ chia với những người bất hạnh.

c) Lập dàn ý:

• Mở bài: Giới thiệu tên sách, tác giả và hiện tượng đời sống mà cuốn sách gợi ra.
• Thân bài:
  • Nêu ý kiến (suy nghĩ) của em về hiện tượng.
  • Nêu lí lẽ và bằng chứng để làm rõ hiện tượng.
  • Trình bày cụ thể về chi tiết, sự việc, nhân vật trong sách gợi lên hiện tượng đó; liên hệ với thực tế.
• Kết bài: Nêu tầm quan trọng, ý nghĩa thực tế của hiện tượng đời sống được gợi ra.

2. Viết bài

Khi viết, em cần: triển khai cụ thể các ý đã nêu trong dàn ý; phân biệt rõ ba phần mở bài – thân bài – kết bài; có thể tách mỗi ý chính ở thân bài thành một đoạn văn riêng.

3. Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại bài để bảo đảm:

• Tính chính xác của tên sách, tên tác giả, các chi tiết, sự việc, nhân vật.
• Đúng chính tả, dùng từ và đặt câu phù hợp, sắp xếp các ý chặt chẽ, mạch lạc.

V. Bài viết tham khảo

Cách 1 — Hiện tượng sự vô cảm và giá trị của tình người (từ Cô bé bán diêm)

Truyện Cô bé bán diêm của nhà văn An-đéc-xen đã để lại trong em nỗi xúc động sâu sắc. Hình ảnh cô bé chết cóng trong đêm giao thừa, giữa dòng người vô tâm qua lại, đã gợi cho em nhiều suy nghĩ về hiện tượng sự vô cảm và giá trị của tình người trong cuộc sống.

Cô bé bán diêm thật đáng thương: em phải đi bán diêm trong giá rét, không dám về nhà vì sợ bị cha đánh, và cuối cùng chết lặng lẽ nơi xó tường. Điều khiến em day dứt nhất không chỉ là cái nghèo, mà là sự thờ ơ của những người xung quanh. Giữa đêm giao thừa ấm áp, ai cũng quây quần bên gia đình mà chẳng một ai dừng lại hỏi han, giúp đỡ một em bé đang đói rét. Đó chính là biểu hiện của sự vô cảm — khi con người chỉ biết đến hạnh phúc của riêng mình mà quên đi những người bất hạnh quanh ta.

Trong cuộc sống hôm nay, đáng buồn là sự vô cảm ấy vẫn còn tồn tại: có người dửng dưng trước một cụ già té ngã, một em nhỏ lang thang, một người gặp nạn giữa đường. Theo em, đó là một thói xấu cần được thay đổi. Mỗi chúng ta hãy học cách yêu thương, sẻ chia, biết quan tâm đến người khác như câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách”.

Cuốn sách đã giúp em hiểu rằng tình người là điều quý giá nhất. Một lời hỏi han, một hành động giúp đỡ nhỏ bé cũng có thể sưởi ấm và thậm chí cứu lấy một cuộc đời. Đó là bài học mà em sẽ luôn ghi nhớ.

Cách 2 — Hiện tượng bắt nạt và thói kiêu căng (từ Dế Mèn phiêu lưu kí)

Cuốn Dế Mèn phiêu lưu kí của nhà văn Tô Hoài là một trong những cuốn sách em yêu thích nhất. Câu chuyện về việc Dế Mèn trêu chọc chị Cốc khiến Dế Choắt phải chết oan đã gợi cho em nhiều suy nghĩ về hiện tượng bắt nạt và thói kiêu căng, xốc nổi ở lứa tuổi học trò.

Dế Mèn vốn khỏe mạnh, cường tráng nhưng lại kiêu căng, hống hách, luôn cho mình là “tay ghê gớm”. Chính vì thói ngông cuồng ấy, Mèn đã bày trò trêu chị Cốc để rồi gây ra cái chết thương tâm cho người bạn yếu ớt Dế Choắt. Chi tiết này khiến em liên tưởng đến hiện tượng bắt nạt trong trường học hiện nay — khi một số bạn ỷ vào sức mạnh hay sự nổi trội của mình để trêu chọc, chèn ép những bạn yếu thế hơn.

Theo em, đây là một hiện tượng xấu cần lên án. Bắt nạt không chỉ gây tổn thương về thể chất mà còn để lại những vết thương tinh thần khó lành cho người bị hại. Thói kiêu căng, coi thường người khác cũng có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc, giống như sự ân hận suốt đời của Dế Mèn. Vì vậy, mỗi học sinh cần biết khiêm tốn, yêu thương và tôn trọng bạn bè; khi chứng kiến cảnh bắt nạt, cần dũng cảm can ngăn và báo cho thầy cô.

Cuốn sách đã dạy em một bài học quý: hãy sống nhân ái và biết suy nghĩ trước khi hành động. Có như vậy, trường học và cuộc sống của chúng ta mới thực sự trở nên an toàn, thân thiện và hạnh phúc.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng