I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Văn bản của tác giả Hà My.

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: Trích từ bài viết giới thiệu về hang Én đăng trên Trang thông tin điện tử Sở Du lịch Quảng Bình (truy cập ngày 14/10/2020).
• Thể loại: Kí (du kí).
• Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
• Ngôi kể: Ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi” — trực tiếp tham gia hành trình khám phá.
• Vị trí hang Én: nằm trong quần thể Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, là hang động lớn thứ ba thế giới (sau hang Sơn Đoòng ở Việt Nam và hang Đi-ơ ở Ma-lai-xi-a). (Lưu ý: Phong Nha – Kẻ Bàng vốn thuộc tỉnh Quảng Bình; từ giữa năm 2025, sau khi Quảng Bình và Quảng Trị sáp nhập, khu vực này thuộc tỉnh Quảng Trị.)

3. Bố cục (2 phần)

• Phần 1 (từ đầu → “để đến lòng hang chính”): Hành trình đi đến hang Én.
• Phần 2 (còn lại): Khám phá vẻ đẹp bên trong hang Én (kích thước, loài én, vẻ đẹp thiên nhiên, hang Én lúc tối và sáng hôm sau).

4. Giá trị nội dung và nghệ thuật

• Nội dung: Văn bản cho thấy vẻ đẹp hoang dã, nguyên sơ của hang Én cùng thái độ trân trọng, yêu mến, ngưỡng vọng của con người trước vẻ đẹp của thiên nhiên.
• Nghệ thuật: lối kể theo trình tự thời gian, tuyến tính phù hợp với thể kí; sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc; nhiều hình ảnh so sánh, nhân hóa sinh động.

II. Trước khi đọc

Câu 1 (trang 114 SGK)

Nhan đề Hang Én gợi cho em liên tưởng gì?

• Cách 1: Nhan đề gợi cho em liên tưởng đến một hang động lớn — nơi cư ngụ của hàng vạn con chim én giữa thiên nhiên hoang sơ.
• Cách 2: “Hang Én” khiến em hình dung một hang động kì vĩ, bí ẩn, gắn liền với loài chim én, hứa hẹn một hành trình khám phá đầy thú vị.

Câu 2 (trang 114 SGK)

Tưởng tượng mình là nhà thám hiểm đi khám phá những khu bảo tồn thiên nhiên kì thú. Hãy chia sẻ cảm giác của em về điều đó.

• Cách 1: Em cảm thấy vô cùng háo hức và tò mò, muốn được tận mắt chiêm ngưỡng những điều kì diệu của thiên nhiên. Dù có thể vất vả, em vẫn mong được trải nghiệm và lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ.
• Cách 2: Em vừa hồi hộp vừa thích thú, có chút lo lắng trước những thử thách nhưng trên hết là niềm phấn khích được hòa mình vào thế giới tự nhiên hoang dã, kì thú.

III. Đọc văn bản (Trong khi đọc)

Theo dõi 1 (trang 114 SGK)

Chú ý cách thức di chuyển vào hang Én.

Đường tới hang Én phải xuyên qua rừng nguyên sinh, vượt nhiều đoạn dốc cao, ngoằn ngoèo, lội khoảng ba mươi quãng suối và sông nên chỉ có một cách di chuyển duy nhất: đi bộ.

Theo dõi 2 (trang 115 SGK)

Việc đi bộ sẽ cho tác giả cơ hội trải nghiệm những điều kì thú của thiên nhiên như thế nào?

Đi bộ giúp tác giả được trực tiếp cảm nhận thiên nhiên một cách chân thực, sống động: leo dốc Ba Giàn, len qua cánh rừng nguyên sinh với cây cổ thụ, phong lan, côn trùng, chim chóc; lội qua suối nước trong vắt; ngắm đàn cá, đàn bướm quấn quýt bên chân. Nhờ vậy, tác giả như đang thực hiện một cuộc “ngược dòng” tìm về thuở sơ khai.

Theo dõi 3 (trang 116 SGK)

Chú ý các số liệu về diện tích, độ cao, chiều dài,… của hang Én.

Lòng hang nơi rộng nhất khoảng 110 m², chứa được hàng trăm người; trần hang nơi cao nhất tương đương tòa nhà bốn mươi tầng (120 m); sông ngầm len lỏi qua các hang phụ chừng 4 km → cho thấy hang Én vô cùng rộng lớn, kì vĩ.

Theo dõi 4 (trang 117 SGK)

Chú ý những từ ngữ diễn tả sự hòa mình của du khách với thiên nhiên.

Các chi tiết: cho chú én bị thương ăn cơm trong lòng bàn tay; ngồi bệt trên cát ngắm sông, ngắm trời đầy sao; chân trần chạy quanh sông, vục nước rửa mặt, hít căng lồng ngực thứ không khí mát lành, tinh khiết → con người gần gũi, gắn bó, hòa làm một với thiên nhiên.

IV. Sau khi đọc

Câu 1 (trang 117 SGK)

Nhân vật “tôi” đã kể về hành trình khám phá hang Én theo trình tự nào?

Nhân vật “tôi” kể theo trình tự thời gian, tuyến tính: từ lúc bắt đầu đi bộ qua rừng (dốc Ba Giàn, thung lũng Rào Thương) → đến hang Én và khám phá bên trong → hang Én khi trời tối → rồi sáng hôm sau.

→ Trình tự này phù hợp với thể kí, khiến câu chuyện chân thực, tuần tự, giúp người đọc dễ hình dung và như cùng đồng hành với tác giả.

Câu 2 (trang 117 SGK)

Tìm những chi tiết miêu tả địa hình, cây cối, loài vật trên đường đến hang Én. Những chi tiết này gợi cho em cảm nhận gì về rừng nguyên sinh?

• Địa hình: dốc Ba Giàn dài gần 2 km, cao và gập ghềnh; đường mòn vừa một người đi, khá trơn; nhiều cây đổ chắn ngang, vòm dây leo giăng kín; suối, sông trong vắt, mát lạnh.
• Cây cối: cây cổ thụ tán cao vút, thân đầy tầm gửi; phong lan đang nở hoa; thảm cỏ, cây cối rậm rạp, lúp xúp.
• Loài vật: sên, vắt, côn trùng, chim chóc; đàn cá bơi liêu xiêu giữa dòng; những đàn bướm đủ màu quấn quýt bên chân người.

→ Những chi tiết ấy gợi cảm nhận về một khu rừng nguyên sinh hoang sơ, rộng lớn, hùng vĩ mà cũng vô cùng phong phú, đa dạng và đẹp như trong mộng.

Câu 3 (trang 117 SGK)

Qua bài kí, em hiểu được gì về sự “sống” của đá và cuộc sống của loài én chưa “biết sợ con người”?

• Sự “sống” của đá: những nhũ đá, măng đá, ngọc động, dải đá san hô phải trải qua hàng trăm triệu năm bào mòn, bồi đắp mới hình thành và vẫn đang tiếp tục “sống”, biến đổi trong hành trình tạo tác của tự nhiên → cho thấy chiều sâu của lịch sử và cội nguồn sự sống trên Trái Đất.
• Cuộc sống của loài én: hàng vạn con én hồn nhiên cư ngụ, không hề sợ con người (én bố mẹ mớm mồi, én ngủ nướng trên mỏm đá, én sa xuống bàn ăn…) → đó là một cuộc sống nguyên sơ, thanh bình, lí tưởng khi thiên nhiên chưa bị con người xâm hại.

→ Qua đó, ta thấy hang Én vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên vẹn, hoang sơ rất đáng quý.

Câu 4 (trang 117 SGK)

Hình ảnh nào trong bài thể hiện sự trân trọng, lòng biết ơn và tình yêu của con người với tự nhiên?

Một số hình ảnh tiêu biểu:

• Gọi hang Én là “cái tổ” mà “Mẹ Thiên Nhiên” ban tặng (viết hoa, gọi thiên nhiên là Mẹ) → thái độ ngưỡng vọng, biết ơn.
• Bước đi cùng đàn bướm, nâng niu ngắm những cánh hồ điệp mong manh.
• Cho chú én bị thương ăn cơm trong lòng bàn tay, ân cần dõi theo cho đến khi cánh nó lành.
• “Ai nấy nhoài ra khỏi lều, chân trần chạy quanh sông, rồi ngồi ngay bên bờ cát vục nước rửa mặt, hít căng lồng ngực thứ không khí mát lành, tinh khiết.”

→ Tất cả thể hiện tình yêu, sự gần gũi, trân trọng và lòng biết ơn của con người đối với thiên nhiên.

Câu 5 (trang 117 SGK)

Tâm trạng của du khách khi sống trong không gian hang Én, thiếu thốn các tiện nghi thông thường được miêu tả qua những chi tiết nào?

• Buổi tối: “ngồi bệt trên cát”, trước mặt là khoảng sông lấp lánh, trên cao là trần hang và khoảng trời thăm thẳm đầy sao; lắng nghe tiếng chim líu ríu “như ru nhau và ru người”; nửa đêm thức giấc vẫn nghe tiếng chim, tiếng nước chảy, tiếng phân chim rơi lộp độp trên mái lều.
• Buổi sáng: ai nấy nhoài ra khỏi lều, chân trần chạy quanh sông, vục nước rửa mặt, hít căng lồng ngực không khí mát lành, tinh khiết.

→ Dù thiếu tiện nghi, du khách không hề khó chịu mà ngược lại thấy thư thái, tươi mới, an nhiên và hạnh phúc khi được hòa mình vào thiên nhiên.

Câu 6 (trang 117 SGK)

Cách tác giả cảm nhận về cuộc sống hoang dã có làm cho người đọc khiếp sợ tự nhiên không? Vì sao?

Cách cảm nhận của tác giả không khiến người đọc khiếp sợ tự nhiên. Bởi tuy miêu tả chân thực cuộc sống hoang dã, nguyên sơ, tác giả lại dùng giọng văn ấm áp, trìu mến cùng nhiều hình ảnh đẹp, gần gũi (Mẹ Thiên Nhiên, đàn bướm quấn quýt, những chú én hồn nhiên…). Nhờ vậy, thiên nhiên hiện lên vừa hùng vĩ, hoang sơ vừa thân thiện, khiến người đọc thêm yêu mến và muốn được khám phá, chinh phục.

Câu 7 (trang 118 SGK)

Có ý kiến cho rằng hành trình khám phá hang Én thích hợp với những người ưa mạo hiểm. Theo em, hành trình này còn đánh thức những điều gì ở con người?

• Cách 1: Theo em, hành trình này còn đánh thức tình yêu thiên nhiên và ý thức trân trọng, giữ gìn, bảo vệ những tài nguyên, di sản quý giá của đất nước.
• Cách 2: Hành trình ấy đánh thức khát vọng khám phá, ý chí và nghị lực vượt qua thử thách; đồng thời khơi dậy mong muốn được sống chan hòa, gắn bó với thiên nhiên.
• Cách 3: Bên cạnh sự mạo hiểm, hành trình còn đánh thức ở con người niềm thán phục trước vẻ đẹp kì vĩ của tự nhiên và nhận ra thiên nhiên như người mẹ vừa nuôi dưỡng, vừa dạy dỗ con người.

V. Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) nêu cảm nhận của em về hang Én.

Cách 1:

Sau khi đọc văn bản, em vô cùng ấn tượng và yêu mến vẻ đẹp của hang Én. Hang Én là hang động lớn thứ ba thế giới, nằm trong quần thể Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Để đến được nơi đây, người ta phải đi bộ xuyên qua rừng nguyên sinh, vượt dốc cao và lội qua bao con suối, con sông. Bù lại, hang Én hiện ra thật kì vĩ với trần hang cao như mái vòm thánh đường, dòng sông ngầm trong veo và hàng vạn chú chim én hồn nhiên chưa biết sợ con người. Em cảm nhận được sự hoang sơ, nguyên vẹn và đầy sức sống của thiên nhiên nơi đây. Hang Én quả là một món quà tuyệt đẹp mà thiên nhiên đã ban tặng cho đất nước ta.

Cách 2:

Hang Én hiện lên trong bài kí như một thế giới thiên nhiên kì diệu, khiến em say mê. Điều khiến em thích thú nhất là cuộc sống hồn nhiên của hàng vạn chú chim én — chúng làm tổ khắp vách hang, ngủ nướng trên mỏm đá và chẳng hề sợ con người. Bên trong hang còn có những nhũ đá, măng đá, dải san hô được tạo nên qua hàng trăm triệu năm, như lưu giữ cả chiều sâu lịch sử của Trái Đất. Em đặc biệt xúc động trước cách tác giả gọi hang Én là “cái tổ” mà Mẹ Thiên Nhiên ban tặng, thể hiện lòng biết ơn và trân trọng. Qua bài kí, em thêm tự hào về vẻ đẹp của quê hương và mong muốn được góp phần gìn giữ những di sản thiên nhiên quý giá ấy.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng