Câu 1: Kẻ bảng theo mẫu sau vào vở và điền thông tin ngắn gọn về hai văn bản Mắt sói, Lặng lẽ Sa Pa.
| Đặc điểm \ Văn bản | Mắt sói | Lặng lẽ Sa Pa |
|---|---|---|
| Kiểu cốt truyện | Cốt truyện đa tuyến (truyện lồng truyện) — gồm hai mạch truyện đan xen: câu chuyện về Sói Lam và câu chuyện về Phi Châu. | Cốt truyện đơn tuyến — chỉ có một mạch sự kiện duy nhất: cuộc gặp gỡ ngắn ngủi giữa anh thanh niên với ông hoạ sĩ, cô kĩ sư và bác lái xe. |
| Nhân vật | Sói Lam, Phi Châu, Ánh Vàng, sói mẹ Hắc Hoả, lạc đà Hàng Xén, Vua Dê, Sư Tử Già, Báo… | Anh thanh niên, ông hoạ sĩ, cô kĩ sư, bác lái xe; ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét (gián tiếp). |
| Chủ đề | Ca ngợi tình yêu thương gia đình, tình bạn và sự đồng cảm giữa con người với loài vật; phê phán chiến tranh và việc con người tàn phá thiên nhiên. | Ca ngợi vẻ đẹp của những con người lao động bình dị, âm thầm cống hiến cho đất nước; khẳng định ý nghĩa cao đẹp của những công việc lặng lẽ. |
Câu 2: Hãy diễn tả sự việc hay chi tiết tiêu biểu trong văn bản Mắt sói, Lặng lẽ Sa Pa hoặc Bếp lửa bằng một hình thức nghệ thuật mà em thích (tranh, truyện tranh, nhạc, kịch bản…).
Đây là bài thực hành sáng tạo. Em có thể tham khảo các gợi ý sau, sau đó tự chọn một hình thức nghệ thuật mà mình yêu thích để thực hiện.
Một số sự việc/chi tiết tiêu biểu có thể chọn:
- Mắt sói: cảnh Sói Lam tung mình bay qua đám lửa, cắn đứt dây để cứu Ánh Vàng; cảnh Phi Châu lặng lẽ làm bạn với Báo trên cánh đồng châu Phi.
- Lặng lẽ Sa Pa: cảnh anh thanh niên hái hoa tặng cô kĩ sư; cuộc trò chuyện giữa anh và ông hoạ sĩ trong căn nhà nhỏ trên đỉnh Yên Sơn; phút chia tay xúc động khi anh trao làn trứng cho khách.
- Bếp lửa: hình ảnh người bà nhóm bếp lửa trong sương sớm; cảnh hai bà cháu nhóm lửa giữa năm giặc đốt làng; người cháu phương xa nhớ về bếp lửa của bà.
Một số hình thức nghệ thuật có thể chọn:
- Vẽ tranh: ví dụ vẽ cảnh anh thanh niên đứng trao bó hoa cho cô kĩ sư trên đỉnh Yên Sơn, phía sau là núi non Sa Pa mây phủ.
- Truyện tranh nhỏ (3 – 4 ô): chia một sự việc thành các khoảnh khắc liên tiếp, có lời thoại và miêu tả ngắn.
- Viết lời bài hát hoặc bài thơ: dựa trên cảm xúc nhân vật. Ví dụ với “Bếp lửa”:
Bà ơi, sớm nay bà có nhóm bếp không? Khói lam chiều có còn vương trên mái? Cháu xa quê, lòng vẫn còn nhớ mãi Một bếp lửa ấp iu nồng đượm tình bà…
- Viết kịch bản ngắn: mô tả bối cảnh, lời thoại, hành động nhân vật. Ví dụ với “Lặng lẽ Sa Pa”:
Cảnh: Trên đỉnh Yên Sơn, trong căn nhà nhỏ của anh thanh niên. Anh thanh niên (cầm bó hoa trao cho cô gái): Tôi cắt thêm mấy cành nữa. Rồi cô muốn lấy bao nhiêu nữa, tuỳ ý… Cô kĩ sư (đỡ bó hoa, ánh mắt cảm động): Cảm ơn anh… Ông hoạ sĩ (mỉm cười, ánh mắt trìu mến): Cậu thanh niên này thật đáng yêu…
Câu 3: Từ góc nhìn của mình, em hãy vẽ, chụp ảnh hoặc miêu tả bằng ngôn ngữ một hình ảnh thể hiện được một khía cạnh chân thực và sinh động của “chân dung cuộc sống”.
Đây là bài thực hành sáng tạo. Em có thể tham khảo các đoạn văn miêu tả mẫu sau hoặc tự chọn một hình ảnh từ chính cuộc sống quanh mình.
Đoạn miêu tả tham khảo 1 — Hình ảnh người mẹ tần tảo:
Hình ảnh để lại trong em nhiều xúc động nhất chính là dáng mẹ ngồi vá áo dưới ánh đèn vàng vào những đêm khuya. Đôi bàn tay mẹ chai sạn vì bao năm vất vả, vậy mà mũi kim vẫn đưa đều đặn, khéo léo trên tấm áo cũ. Mái tóc mẹ đã điểm bạc, đôi mắt thì thâm quầng vì những đêm thức trắng. Thế nhưng, gương mặt mẹ vẫn ánh lên vẻ dịu hiền, kiên nhẫn mỗi khi ngẩng lên nhìn em đang ngủ say. Đó là hình ảnh đẹp nhất, chân thực nhất của tình mẫu tử và đức hi sinh thầm lặng mà em sẽ ghi nhớ mãi.
Đoạn miêu tả tham khảo 2 — Hình ảnh những người lao công đêm khuya:
Khi cả thành phố đã chìm vào giấc ngủ, em vẫn thường bắt gặp hình ảnh những cô lao công lặng lẽ quét đường dưới ánh đèn vàng. Tiếng chổi tre đều đặn vang lên trong đêm, hoà cùng tiếng gió lạnh. Họ khoác chiếc áo phản quang sờn cũ, đẩy chiếc xe rác đi từng góc phố, gom từng chiếc lá rụng và vỏ kẹo người ta vô tình vứt xuống. Công việc của họ lặng lẽ, ít ai để ý, nhưng chính nhờ những bàn tay ấy mà mỗi sớm mai, thành phố mới sạch đẹp đón ngày mới. Hình ảnh ấy khiến em hiểu rằng, có biết bao con người vẫn đang âm thầm cống hiến cho cuộc sống chung quanh ta.
Đoạn miêu tả tham khảo 3 — Hình ảnh ông nội với khu vườn nhỏ:
Em rất thích hình ảnh ông nội mỗi sớm mai chăm sóc khu vườn nhỏ trước nhà. Ông bước đi chậm rãi giữa những luống rau xanh mướt, đôi tay run run nhưng vẫn tỉ mỉ tưới từng gốc cây, ngắt từng chiếc lá sâu. Ánh nắng sớm chiếu xuyên qua giàn mướp, hắt lên gương mặt ông những vệt sáng dịu dàng. Thỉnh thoảng ông dừng lại, mỉm cười ngắm những bông hoa cà chua vàng rực mới nở. Khu vườn nhỏ ấy không chỉ là nơi ông trồng rau, mà còn là cả tình yêu cuộc sống và sự gắn bó của ông với mảnh đất quê hương.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng