I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở Thanh Hoá, từng tham gia lực lượng Thanh niên xung phong thời kì kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Trước năm 1975, bà chủ yếu viết về cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn. Sở trường của bà là viết truyện ngắn và truyện vừa với ngòi bút miêu tả tâm lí phụ nữ tinh tế, đặc sắc. Các tác phẩm tiêu biểu: Cao điểm mùa hạ (1978), Một chiều xa thành phố (1986), Nhiệt đới gió mùa (2012)…

2. Tác phẩm

• Thể loại: truyện ngắn.
• Hoàn cảnh sáng tác: năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt.
• Ngôi kể: ngôi thứ nhất – nhân vật Phương Định xưng “tôi”.
• Ý nghĩa nhan đề: vừa là hình ảnh thực (những ngôi sao trên bầu trời, trong tâm trí Phương Định), vừa là hình ảnh biểu tượng cho vẻ đẹp toả sáng của ba cô gái thanh niên xung phong giữa rừng Trường Sơn.

II. Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1: Câu chuyện được kể bằng lời của ai? Thuộc ngôi thứ mấy? Ngôi kể đó có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện nội dung câu chuyện?

• Người kể: nhân vật Phương Định – một trong ba cô gái thanh niên xung phong.
• Ngôi kể: ngôi thứ nhất (người kể chuyện xưng “tôi”).
• Tác dụng:
  • Giúp miêu tả chân thực, cụ thể hiện thực khốc liệt nơi chiến trường.
  • Khắc hoạ sâu sắc thế giới nội tâm, suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật.
  • Tạo cho câu chuyện sự chân thành, gần gũi, như lời tâm sự của người trong cuộc.

Câu 2: Câu chuyện diễn ra trong không gian, thời gian nào?

• Không gian: một cao điểm trên tuyến đường Trường Sơn – nơi thường xuyên bị máy bay địch bắn phá. Đường bị đánh lở loét, cây cối tước khô cháy, thùng xăng, thành ô tô méo mó han gỉ nằm trong đất. Ba cô gái ở trong một cái hang dưới chân cao điểm.
• Thời gian: những năm cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ đang diễn ra ác liệt nhất.

→ Không gian, thời gian gợi không khí khốc liệt, dữ dội của chiến tranh, làm nổi bật vẻ đẹp của những con người sống và chiến đấu trên cao điểm.

Câu 3: Tóm tắt những sự kiện chính trong đoạn trích.

• Ba cô gái thanh niên xung phong (Phương Định, Nho, chị Thao) làm nhiệm vụ trinh sát mặt đường, phá bom trên một cao điểm ác liệt ở Trường Sơn. Trong hang, họ làm việc riêng theo sở thích (Nho thêu gối, chị Thao chép bài hát, Phương Định hát) và trò chuyện về ước mơ sau chiến tranh.
• Máy bay địch đến, ba cô ra phá bom. Bom nổ, Nho bị thương vì hầm bị sập. Phương Định và chị Thao rửa vết thương, băng bó, chăm sóc Nho.
• Một cơn mưa đá đột ngột trút xuống cao điểm khiến cả ba thích thú. Cơn mưa qua nhanh, gợi Phương Định nhớ về thành phố tuổi thơ với bao kỉ niệm.
• Một đêm yên tĩnh, Phương Định và Nho đứng bên đường ngắm đoàn xe ra trận, lòng dâng lên tình yêu nồng nàn dành cho đồng đội, cho Tổ quốc.

Câu 4: Nhân vật chính trong truyện là những ai? Trình bày cảm nhận của em về nét chung khiến họ gắn bó với nhau như trong một gia đình và những nét riêng ở mỗi người.

Nhân vật chính: ba cô gái thanh niên xung phong – Phương Định, Nho, chị Thao.

Nét chung khiến họ gắn bó như một gia đình:

• Dũng cảm, kiên cường, trách nhiệm với công việc: mỗi ngày phá bom 3 – 5 lần, sẵn sàng đối mặt với cái chết để đảm bảo con đường thông suốt.
• Giàu ước mơ, tâm hồn lãng mạn, nhạy cảm: đều mơ về tương lai sau chiến tranh, biết rung cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên (cơn mưa đá).
• Yêu thương đồng đội, sẵn sàng chăm sóc, lo lắng cho nhau như chị em ruột thịt.
• Yêu quê hương, đất nước, có niềm tin mãnh liệt vào ngày chiến thắng.

Nét riêng ở mỗi người:

→ Ba cô gái là những hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ: vừa anh hùng, dũng cảm vừa trẻ trung, lãng mạn, đáng yêu.

Câu 5: Hình ảnh “em gái tiền phương” trong bài thơ Lá đỏ và những nữ thanh niên xung phong trong truyện Những ngôi sao xa xôi gợi cho em suy nghĩ gì về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm chiến tranh?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Hai hình ảnh trên đã gợi cho em những suy nghĩ sâu sắc và đầy cảm phục về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm chiến tranh. Đó là những chàng trai, cô gái còn rất trẻ, đã sẵn sàng gác lại ước mơ riêng tư để đi vào nơi tiền tuyến, đối mặt với bom đạn, hi sinh. Họ mang trong mình lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần dũng cảm và một niềm tin mãnh liệt vào ngày chiến thắng. Đặc biệt, dù sống giữa khói lửa, họ vẫn giữ được tâm hồn trong sáng, lãng mạn, yêu đời – đó chính là vẻ đẹp đáng quý của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Em vô cùng biết ơn và trân trọng những hi sinh thầm lặng của thế hệ cha anh để có được hoà bình hôm nay.
• Cách 2: Hình ảnh “em gái tiền phương” và ba cô gái thanh niên xung phong gợi cho em hình dung về một thế hệ thanh niên Việt Nam kiên cường, dũng cảm nhưng cũng rất đỗi hồn nhiên, mơ mộng. Họ ra đi với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, sẵn sàng làm bất cứ nhiệm vụ nào – từ mở đường, lấp hố bom đến phá bom – mà không hề run sợ. Dù gian khổ, hi sinh, họ vẫn cười, vẫn hát, vẫn ước mơ về tương lai. Đó là vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng oanh liệt, là tấm gương sáng cho thế hệ em học tập, noi theo. Em tự hào về cha anh và càng thấy mình cần sống có trách nhiệm hơn với đất nước hôm nay.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng