HOẠT ĐỘNG 1: Viết bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách yêu thích

I. Yêu cầu đối với bài viết

Một bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách yêu thích cần đảm bảo:

• Giới thiệu được thông tin cơ bản để nhận diện cuốn sách: nhan đề; tác giả; loại, thể loại văn bản; đề tài; chủ đề; bố cục; nội dung chính (tóm tắt).
• Trình bày được cách nhìn (quan điểm, thái độ) của tác giả về đời sống.
• Nêu được những giá trị, đóng góp nổi bật hoặc những điểm mới, thú vị của cuốn sách.
• Nhấn mạnh được những đặc điểm gợi hứng thú đối với việc đọc, tìm hiểu cuốn sách.

II. Phân tích bài viết tham khảo

Bài tham khảo: “Mắt sói – câu chuyện về cuộc phiêu lưu của những điều ngẫu nhiên và kì diệu”.

III. Thực hành viết theo các bước

1. Trước khi viết

a) Lựa chọn đề tài: chọn một cuốn sách yêu thích đã đọc kĩ để giới thiệu.

b) Tìm ý — trả lời các câu hỏi sau:

• Nhan đề của cuốn sách là gì? Sách được viết hoặc xuất bản khi nào?
• Tác giả là ai? Cuộc đời, sự nghiệp của tác giả có điều gì đáng chú ý?
• Loại, thể loại; đề tài và chủ đề của cuốn sách là gì?
• Cuốn sách có gì mới mẻ, thú vị về nội dung và nghệ thuật?
• Quan niệm của tác giả về đời sống, con người được thể hiện qua cuốn sách như thế nào?
• Vì sao nên đọc, tìm hiểu về cuốn sách này?

c) Lập dàn ý:

• Mở bài: giới thiệu nhan đề, tác giả và một số thông tin ngắn gọn về hoàn cảnh ra đời, năm xuất bản, đối tượng độc giả.
• Thân bài:
  • Thông tin về loại, thể loại; đề tài và chủ đề của cuốn sách.
  • Những điểm mới nổi bật về nội dung và nghệ thuật.
  • Quan niệm của tác giả về đời sống, con người và thông điệp chính.
• Kết bài: nêu ngắn gọn hiệu quả tác động, giải thích lí do vì sao nên đọc cuốn sách.

2. Viết bài

• Bám sát dàn ý đã lập.
• Có thể bổ sung, sắp xếp lại trật tự các ý để nhấn mạnh nội dung cần thiết.
• Tập trung làm nổi bật sự mới mẻ, hấp dẫn của cuốn sách và lí do cần đọc.

3. Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại bài và tự kiểm tra:

• Nhan đề, tác giả, hoàn cảnh ra đời và thông tin xuất bản đã chính xác chưa?
• Cách sắp xếp ý đã làm nổi bật thông tin quan trọng chưa?
• Bài viết có lỗi chính tả, diễn đạt nào không?

IV. Bài viết tham khảo

Đề bài: Em hãy viết bài thuyết minh giới thiệu về một cuốn sách yêu thích.

Dế Mèn phiêu lưu kí — Hành trình lớn khôn của một chú Dế

Dế Mèn phiêu lưu kí là tác phẩm văn học nổi tiếng dành cho thiếu nhi của nhà văn Tô Hoài, được xuất bản lần đầu năm 1941 với nhan đề ban đầu là Con dế mèn. Sau hơn tám mươi năm ra đời, cuốn sách đã được dịch ra hơn 40 thứ tiếng trên thế giới, trở thành một trong những tác phẩm văn học thiếu nhi kinh điển của Việt Nam.

Tác phẩm thuộc thể loại truyện đồng thoại – truyện viết về loài vật mà ở đó các con vật được nhân hoá, mang đặc điểm, tính cách của con người. Sách dày khoảng 130 trang, gồm 10 chương, kể về hành trình phiêu lưu của chú Dế Mèn từ khi còn là một chàng dế thanh niên kiêu căng, ngỗ ngược cho đến khi trưởng thành, biết sống vì cộng đồng và mơ ước về một thế giới đại đồng, hoà hảo.

Câu chuyện mở đầu bằng cảnh Dế Mèn được mẹ cho ra ở riêng. Vốn khoẻ mạnh, đẹp trai, chú đã sớm sinh ra thói kiêu căng, hợm hĩnh, dẫn đến cái chết oan uổng của Dế Choắt – người bạn hàng xóm gầy gò ốm yếu. Sau bài học đau đớn ấy, Dế Mèn quyết định lên đường phiêu lưu để mở mang tầm mắt. Trên hành trình ấy, chú đã gặp gỡ biết bao nhân vật thú vị: từ Dế Trũi nghĩa hiệp, anh Xén Tóc lực sĩ, đến chị Cào Cào duyên dáng và cả lũ Châu Chấu Voi háo chiến. Qua những cuộc gặp gỡ và phiêu lưu ấy, Dế Mèn dần trưởng thành, biết yêu thương, biết hợp tác và nuôi dưỡng giấc mơ về một thế giới các loài chung sống hoà bình.

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của Dế Mèn phiêu lưu kí chính là nghệ thuật miêu tả tài tình của Tô Hoài. Bằng vốn quan sát tinh tế và ngôn ngữ sinh động, nhà văn đã dựng nên một thế giới loài vật vừa chân thực vừa ngộ nghĩnh, mỗi nhân vật đều có cá tính rõ nét. Những cảnh thiên nhiên, bờ ao, đồng cỏ, vũng nước… hiện ra qua trang sách đẹp như tranh vẽ. Bên cạnh đó, tác phẩm còn ẩn chứa nhiều bài học sâu sắc: bài học về sự khiêm tốn, về tinh thần trách nhiệm với người yếu hơn mình, về tình bạn, lòng dũng cảm và khát vọng hoà bình.

Qua Dế Mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài đã gửi gắm cách nhìn lạc quan và nhân hậu về cuộc đời. Ông tin rằng mỗi con người (mỗi chú dế) đều có thể thay đổi, hoàn thiện bản thân qua trải nghiệm và những va vấp. Thông điệp lớn nhất của tác phẩm là khát vọng về một thế giới đại đồng – nơi muôn loài cùng chung sống trong tình yêu thương và hữu nghị. Đó là một thông điệp giản dị mà vô cùng nhân văn, vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay.

Nếu em đang tìm một cuốn sách vừa hấp dẫn vừa giàu ý nghĩa giáo dục, Dế Mèn phiêu lưu kí chắc chắn sẽ không làm em thất vọng. Hãy mở những trang sách của Tô Hoài để cùng Dế Mèn lên đường, trải nghiệm hành trình lớn khôn và mơ ước về một thế giới tốt đẹp hơn!

HOẠT ĐỘNG 2: Viết một nhan đề và sáng tạo một tác phẩm mới

I. Định hướng

Từ đọc (tiếp nhận) đến viết (sáng tạo) là một hành trình thú vị. Mỗi người đều có thể đóng vai trò một tác giả để sáng tạo nên tác phẩm theo cách của mình. Hành trình sáng tạo thường bắt đầu từ những điều nhỏ nhất:

• Một ý tưởng, một nhan đề.
• Một số hình ảnh gợi cảm xúc, liên tưởng.
• Nhịp điệu của ngôn từ.
• Một chi tiết (không gian, thời gian, đồ vật, con vật…).
• Những nhân vật, sự việc có thể gợi ra từ đó.

II. Các bước thực hiện

1. Trước khi viết

a) Đọc các nhan đề gợi ý trong SGK và dự đoán thể loại, đề tài, nội dung:

b) Lựa chọn thể loại mà em có thể viết: thơ, truyện, tản văn, tuỳ bút…

c) Huy động ý tưởng, tưởng tượng:

• Nếu làm thơ: hình dung về cảm xúc, hình ảnh chủ đạo.
• Nếu viết truyện: viết tóm tắt cốt truyện (nhân vật, mở đầu – diễn biến – kết thúc).
• Dự kiến một hoặc một số nhan đề.

Một số gợi ý nhan đề khác:

• Ngày đầu tiên của mùa thu
• Câu chuyện trong xóm nhỏ
• Cuộc gặp gỡ khó quên
• Mùa hè đáng nhớ

2. Viết

• Bắt đầu với nhan đề và viết theo cảm hứng, ý tưởng đã hình thành.
• Em chính là người sáng tạo ra một thế giới mới của mình.

3. Chỉnh sửa

• Đọc lại tác phẩm.
• Thay đổi, sắp xếp lại từ ngữ, câu văn/thơ, chi tiết, sự việc nếu cần.
• Đọc lại nhan đề và chỉnh sửa cho phù hợp, thú vị hơn.
• Rà soát chính tả và diễn đạt, đặc biệt là cách dùng từ.

III. Tác phẩm tham khảo

Nhan đề: Ngày đầu tiên của mùa thu

Thể loại: thơ năm chữ

NGÀY ĐẦU TIÊN CỦA MÙA THU

Sớm nay em chợt thấy

Lá vàng rơi trước thềm

Gió mang theo hơi lạnh

Khe khẽ luồn qua hiên.

Bầu trời cao xanh thẳm

Mây trắng nhẹ nhàng trôi

Hàng cây đứng lặng lẽ

Lắng nghe thu gọi mời.

Chùm hoa cúc bên cửa

Vàng tươi như nắng mơ

Tiếng chim non ríu rít

Hoà cùng nhịp gió thơ.

Em khẽ mở trang sách

Cũ vẫn còn nguyên thơm

Ngày đầu thu đẹp lắm

Lòng em hoá nhẹ hơn…

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng