Bài thực hành này gồm 3 nội dung chính: bấm ngọn – tỉa cành, đánh giá ảnh hưởng của hormone α-NAA và tính tuổi cây. Dưới đây là mẫu báo cáo thực hành của một nhóm học sinh, kèm số liệu tham khảo phù hợp để các em đối chiếu khi thực hiện.

1. Mục đích

• Thực hành và quan sát được tác dụng của bấm ngọn, tỉa cành đối với sự phân nhánh của cây.
• Đánh giá được ảnh hưởng của hormone α-NAA đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng.
• Xác định được tuổi cây thông qua việc đếm vòng gỗ trên mặt cắt thân cây.

2. Kết quả và giải thích

Thí nghiệm 1: Thực hành bấm ngọn

Mẫu vật: cây rau muống (có 3 – 4 đốt thân, chưa phân nhánh).

Kết quả quan sát sau 2 – 3 tuần:

Giải thích:

• Đỉnh sinh trưởng ở ngọn cây sản xuất auxin duy trì ưu thế đỉnh — chất này ức chế sự phát triển của chồi bên.
• Khi bấm bỏ ngọn → nguồn auxin bị loại bỏ → mất ưu thế đỉnh → chồi bên phát triển mạnh → cây phân nhánh nhiều.

→ Kết luận: Bấm ngọn giúp cây phân cành, tăng số chồi và số lá, thường được ứng dụng trong trồng rau ăn lá, rau ăn quả (cà chua, đậu,…).

Thí nghiệm 2: Thực hành tỉa cành

Mẫu vật: cây hoa hồng (đã phân nhánh, có một số cành già).

Kết quả quan sát sau 2 – 4 tuần:

Giải thích:

• Việc tỉa bỏ cành cũ, cành sâu bệnh giúp cây loại bỏ nguồn bệnh, hạn chế sự phát triển của sâu bệnh.
• Cây tập trung dinh dưỡng cho các chồi mới, cành khoẻ → tăng năng suất và chất lượng hoa, quả.

→ Kết luận: Tỉa cành giúp cây khoẻ mạnh, thông thoáng, sinh trưởng và phát triển tốt hơn.

Thí nghiệm 3: Đánh giá ảnh hưởng của α-NAA đến sinh trưởng, phát triển của cây vừng

Mẫu vật: 12 chậu cây vừng (mỗi công thức 3 chậu, phun ở 2 giai đoạn: 25 ngày và 35 ngày sau trồng).

Kết quả quan sát tại thời điểm thu hoạch (60 ngày sau trồng):

Nhận xét:

• Nồng độ 75 ppm cho kết quả tốt nhất ở tất cả các chỉ tiêu (chiều cao, số lá, số hoa, quả, hạt).
• Nồng độ 25 ppm: các chỉ tiêu cao hơn đối chứng nhưng thấp hơn 75 ppm → có tác dụng nhưng chưa tối ưu.
• Nồng độ 150 ppm: các chỉ tiêu gần bằng hoặc thấp hơn 25 ppm → nồng độ quá cao ức chế sinh trưởng.
• Công thức đối chứng (0 ppm): các chỉ tiêu thấp nhất.

Giải thích:

• α-NAA là auxin tổng hợp, ở nồng độ phù hợp (75 ppm) sẽ kích thích phân chia và dãn dài tế bào, thúc đẩy sự sinh trưởng, ra hoa, tạo quả.
• Ở nồng độ quá cao (150 ppm), α-NAA vượt quá ngưỡng sinh lí của cây → gây ức chế thay vì kích thích → hiệu quả giảm.

→ Kết luận: Nồng độ α-NAA 75 ppm là tối ưu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây vừng. Khi sử dụng hormone ngoại sinh, cần chọn đúng nồng độ để đạt hiệu quả cao.

Thí nghiệm 4: Thực hành tính tuổi cây

Mẫu vật: đoạn thân cây gỗ cắt ngang (hoặc mặt cắt ngang miếng gỗ).

Kết quả quan sát:

• Chà mịn mặt cắt bằng giấy nhám và xịt nước để quan sát rõ hơn.
• Đếm được các vòng gỗ dạng vòng tròn đồng tâm, gồm các lớp sáng màu (mùa mưa, sinh trưởng nhanh) và đậm màu (mùa khô, sinh trưởng chậm).
• Đếm số vòng đậm màu từ lõi ra sát vỏ: khoảng 12 vòng.

→ Kết luận: Cây gỗ được nghiên cứu có tuổi khoảng 12 năm.

Giải thích:

• Hằng năm, tầng sinh mạch (mô phân sinh bên) tạo ra 1 lớp gỗ mới, gồm 1 lớp sáng (mùa mưa) và 1 lớp đậm (mùa khô).
• Mỗi cặp lớp sáng – đậm tạo thành 1 vòng gỗ = 1 năm tuổi của cây.
• Đếm số vòng gỗ = xác định được tuổi cây.

3. Trả lời câu hỏi

Câu a trang 144

Đề bài: Trên cây mùng tơi thí nghiệm có 3 đốt thân, nếu bạn Nam chọn vị trí bấm là dưới đốt thân thứ ba của cây thì bạn Nam có quan sát được kết quả của thí nghiệm không? Giải thích.

Lời giải:

Bạn Nam có thể quan sát được kết quả của thí nghiệm.

Giải thích:

• Cây mùng tơi có 3 đốt thân, đánh số từ dưới lên: đốt 1 (gần gốc) → đốt 2 → đốt 3 (gần ngọn).
• Vị trí “dưới đốt thân thứ 3” chính là phần thân giữa đốt 2 và đốt 3, tương đương với vị trí “phía trên đốt thứ 2” mà SGK hướng dẫn.
• Sau khi bấm ngọn tại vị trí này, cây vẫn giữ lại được 2 đốt (đốt 1 và đốt 2) có mầm chồi bên.
• Đỉnh sinh trưởng và đốt thứ 3 (nơi sản xuất auxin duy trì ưu thế đỉnh) đã bị loại bỏ → hàm lượng auxin giảm → mất ưu thế đỉnh → các chồi bên ở đốt 1 và đốt 2 sẽ phát triển thành các cành mới.
• Sau 2 – 3 tuần, có thể quan sát được sự phân nhánh của cây → thí nghiệm thành công.

Lưu ý: bấm dưới đốt thứ 3 tuy có kết quả nhưng để lại phần thân dư giữa đốt 2 và vết cắt, không tối ưu bằng bấm sát phía trên đốt 2.

Câu b trang 144

Đề bài: Trên cùng một cây, việc chọn đếm số vòng gỗ trên thân chính với đếm số vòng gỗ trên cành của cây để tính tuổi cây, cách nào cho kết quả chính xác hơn? Tại sao?

Lời giải:

Cách đếm số vòng gỗ trên thân chính cho kết quả chính xác hơn.

Giải thích:

• Thân chính là bộ phận phát triển đầu tiên khi cây bắt đầu sinh trưởng (từ khi cây còn là cây con). Do đó, số vòng gỗ trên thân chính phản ánh đúng tuổi thật của cây (tính từ lúc cây mọc).
• Các cành là bộ phận mọc sau, phát sinh từ thân chính khi cây đã lớn được một thời gian nhất định. Vì vậy:
  • Số vòng gỗ trên cành luôn nhỏ hơn số vòng gỗ trên thân chính.
  • Nếu dùng cành để tính tuổi, kết quả sẽ là tuổi của cành, không phải tuổi của cây.
• Ví dụ: một cây gỗ có 20 vòng gỗ trên thân chính (tức 20 tuổi), nhưng một cành mọc từ năm thứ 5 sẽ chỉ có 15 vòng gỗ → nếu đếm trên cành sẽ tính nhầm là cây 15 tuổi.

→ Vì vậy, để tính tuổi cây chính xác, cần đếm vòng gỗ trên mặt cắt ngang thân chính, sát gốc cây.

Cô Nguyễn Ngọc Châu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú