Câu hỏi mở đầu trang 183

Đề bài: Trong cơ thể thực vật cũng như động vật diễn ra rất nhiều quá trình sinh lí. Các quá trình sinh lí trong cơ thể diễn ra như thế nào?

Lời giải:

• Trong cơ thể thực vật và động vật diễn ra nhiều quá trình sinh lí khác nhau (ở thực vật: trao đổi nước, dinh dưỡng khoáng, quang hợp, hô hấp,…; ở động vật: tiêu hoá, hô hấp, tuần hoàn, bài tiết,…).
• Các quá trình này có chức năng khác nhau nhưng quan hệ mật thiết với nhau, hoạt động nhịp nhàng, thống nhất để duy trì sự sống.
• Bất kì một quá trình nào thay đổi đều ảnh hưởng đến các quá trình sinh lí khác.

I. Mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí trong cơ thể thực vật

Câu hỏi trang 184

Đề bài: Nghiên cứu Hình 28.1, trình bày mối quan hệ giữa:

• Quang hợp và hô hấp.
• Hấp thụ nước và thoát hơi nước.

Lời giải:

Mối quan hệ giữa quang hợp và hô hấp:

• Quang hợp tạo ra chất hữu cơ và O₂, đây chính là nguyên liệu cho quá trình hô hấp (hô hấp phân giải chất hữu cơ và sử dụng O₂).
• Hô hấp tạo ra năng lượng ATP và $CO_2$, cung cấp $CO_2$ làm nguyên liệu cho quang hợp, đồng thời năng lượng ATP giúp cây thực hiện các hoạt động sống.

→ Quang hợp và hô hấp là hai quá trình ngược chiều nhưng liên quan chặt chẽ, cung cấp nguyên liệu cho nhau.

Mối quan hệ giữa hấp thụ nước và thoát hơi nước:

• Hấp thụ nước ở rễ giúp cây cung cấp nước cho toàn bộ cơ thể, trong đó có lá để thoát hơi nước.
• Thoát hơi nước ở lá tạo ra lực hút giúp kéo nước và chất khoáng từ rễ lên lá (dòng mạch gỗ).

→ Hấp thụ nước và thoát hơi nước liên kết chặt chẽ, tạo thành dòng nước liên tục từ rễ lên lá, đảm bảo cây được cung cấp nước và khoáng đầy đủ.

II. Mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí trong cơ thể động vật

Câu hỏi trang 184

Đề bài: Nghiên cứu Hình 28.2, nêu mối quan hệ giữa:

• Tuần hoàn và bài tiết.
• Tiêu hoá và tuần hoàn.

Lời giải:

Mối quan hệ giữa tuần hoàn và bài tiết:

• Tuần hoàn vận chuyển máu chứa các chất thải (ure, $CO_2$,…) từ các tế bào đến cơ quan bài tiết (thận).
• Bài tiết loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể (dưới dạng nước tiểu), giúp máu sạch trở lại và tiếp tục lưu thông.

→ Nếu tuần hoàn hoạt động kém → chất thải không được vận chuyển đến cơ quan bài tiết → gây độc cho cơ thể. Ngược lại, nếu bài tiết kém → chất thải tích tụ trong máu → ảnh hưởng đến tuần hoàn.

Mối quan hệ giữa tiêu hoá và tuần hoàn:

• Tiêu hoá biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng đơn giản (đường, axit amin,…) rồi hấp thụ vào máu.
• Tuần hoàn vận chuyển các chất dinh dưỡng này đến tất cả các tế bào trong cơ thể để nuôi cơ thể.

→ Nếu tiêu hoá kém → thiếu chất dinh dưỡng trong máu. Nếu tuần hoàn kém → chất dinh dưỡng không đến được tế bào → cơ thể suy yếu.

Luyện tập và vận dụng

Câu 1 trang 184

Đề bài: Hệ thống mở là gì? Tại sao nói cơ thể thực vật và động vật là những hệ thống mở, tự điều chỉnh?

Lời giải:

Hệ thống mở là hệ thống thường xuyên trao đổi chất và năng lượng với môi trường bên ngoài.

Cơ thể thực vật và động vật là hệ thống mở vì:

• Cơ thể liên tục lấy vào các chất từ môi trường: nước, chất khoáng, $CO_2$, O₂, thức ăn,…
• Cơ thể liên tục thải ra môi trường: O₂ (thực vật), $CO_2$, hơi nước, chất thải,…

Cơ thể có khả năng tự điều chỉnh vì:

• Khi môi trường thay đổi (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm,…), cơ thể có cơ chế tự điều chỉnh các quá trình sinh lí để thích nghi.
• Ví dụ: Khi trời nóng, cơ thể động vật tăng tiết mồ hôi để hạ nhiệt; khi thiếu nước, thực vật đóng khí khổng để giảm mất nước.

→ Nhờ vậy, cơ thể duy trì được các hoạt động sống ổn định.

Câu 2 trang 184

Đề bài: Dựa vào mối liên quan giữa các quá trình sinh lí trong cơ thể, giải thích nhận định cơ thể thực vật hoặc động vật là một thể thống nhất.

Lời giải:

Cơ thể thực vật hoặc động vật là một thể thống nhất vì:

• Trong cơ thể diễn ra nhiều quá trình sinh lí khác nhau, mỗi quá trình có chức năng riêng nhưng đều liên quan chặt chẽ với nhau.
• Sản phẩm của quá trình này là nguyên liệu cho quá trình khác.
  • Ở thực vật: quang hợp tạo chất hữu cơ và O₂ → là nguyên liệu cho hô hấp; hô hấp tạo $CO_2$ và ATP → cung cấp cho quang hợp và các hoạt động khác.
  • Ở động vật: tiêu hoá cung cấp chất dinh dưỡng → tuần hoàn vận chuyển đến tế bào → hô hấp cung cấp O₂ để phân giải chất dinh dưỡng → bài tiết loại bỏ chất thải.
• Khi một quá trình bị thay đổi hoặc rối loạn → ảnh hưởng đến các quá trình khác → ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể.

→ Vì vậy, tất cả các quá trình sinh lí phối hợp nhịp nhàng, thống nhất → cơ thể sinh vật là một thể thống nhất hoàn chỉnh.

Cô Nguyễn Ngọc Châu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú