Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Dưới đây là mẫu báo cáo thực hành Bài 26 – được tham khảo của một nhóm học sinh lớp 11 đã tiến hành. Các em có thể tham khảo để hoàn thiện báo cáo của mình.
Báo cáo thực hành
1. Mục đích
- Nhân giống vô tính cây trồng bằng phương pháp giâm cành, chiết cành và ghép mắt.
- Thụ phấn bổ sung cho cây ngô để tăng tỉ lệ thụ phấn, thụ tinh và năng suất bắp ngô.
- Rèn luyện kĩ năng thực hành và vận dụng kiến thức về sinh sản sinh dưỡng, sinh sản hữu tính ở thực vật vào thực tiễn.
2. Kết quả và giải thích
a) Kết quả thí nghiệm nhân giống vô tính
Đối tượng: cây hoa hồng (cùng loại cho cả ba phương pháp để dễ so sánh).
Bảng kết quả:
| Biện pháp nhân giống | Tỉ lệ sống của cây con | Thời gian tạo cây con hoàn chỉnh | Đặc điểm/chất lượng của cây con |
|---|---|---|---|
| Giâm cành | 70 – 80% | 25 – 35 ngày | Cây con đồng đều, sinh trưởng khá tốt; một số cành giâm bị héo, thối do vết cắt bị nhiễm khuẩn hoặc thiếu nước |
| Chiết cành | 90 – 100% | 30 – 45 ngày | Cây con khoẻ mạnh, giữ nguyên đặc điểm cây mẹ; cây thấp, tán gọn, ra hoa nhanh |
| Ghép mắt | 80 – 90% | 20 – 30 ngày | Cây con kết hợp được gốc khoẻ, chống chịu tốt và mắt ghép cho hoa đẹp; một số mắt ghép không tiếp hợp được với gốc ghép nên bị chết |
Giải thích kết quả:
- Chiết cành có tỉ lệ sống cao nhất vì cành chiết vẫn được cây mẹ nuôi dưỡng cho đến khi ra rễ đầy đủ mới tách ra. Vì vậy cây con ít bị “sốc” khi trồng.
- Giâm cành có tỉ lệ sống thấp hơn vì cành giâm bị cắt rời hoàn toàn khỏi cây mẹ, phải tự ra rễ mới trong khi vẫn phải duy trì sự sống → nếu điều kiện không thuận lợi (thiếu ẩm, nhiễm khuẩn) thì cành dễ chết.
- Ghép mắt phụ thuộc vào sự tương hợp giữa mắt ghép và gốc ghép; nếu vết ghép khớp tốt, được buộc chặt và chăm sóc đúng thì tỉ lệ sống cao.
- Sử dụng chất kích thích ra rễ (như auxin) ở bước 3 của giâm cành và chiết cành làm tăng đáng kể tỉ lệ ra rễ và rút ngắn thời gian tạo cây con.
- Cành giâm/chiết ở cành bánh tẻ (không quá già, không quá non) cho tỉ lệ sống cao hơn cành già hoặc cành non.
b) Kết quả thí nghiệm thụ phấn ngô
Bảng so sánh giữa bắp ngô được thụ phấn bổ sung và bắp ngô thụ phấn tự nhiên:
| Tiêu chí | Bắp ngô thụ phấn bổ sung | Bắp ngô thụ phấn tự nhiên |
|---|---|---|
| Khối lượng bắp | Nặng hơn (khoảng 250 – 300 g/bắp) | Nhẹ hơn (khoảng 180 – 220 g/bắp) |
| Số hạt trên bắp | Nhiều hạt, hạt đều, ít hạt lép | Có nhiều hạt lép hoặc khuyết hạt |
| Chất lượng hạt | Hạt to, chắc, mẩy | Hạt nhỏ hơn, không đồng đều |
Giải thích:
- Ngô là cây có hoa đơn tính cùng gốc: hoa đực (bông cờ) ở ngọn, hoa cái (bắp) ở thân, tung phấn sớm hơn phun râu 3 – 4 ngày → dễ lỡ giai đoạn thụ phấn trong tự nhiên, đặc biệt khi ít gió.
- Thụ phấn bổ sung bằng tay giúp đưa hạt phấn trực tiếp lên râu ngô → tăng tỉ lệ thụ phấn, thụ tinh → tăng số hạt trên bắp, tăng khối lượng và chất lượng bắp ngô.
3. Trả lời câu hỏi
Câu hỏi: Em hãy đề xuất thêm một phương pháp thu hạt phấn ngô để hạn chế việc thất thoát hạt phấn trong quá trình cắt nhánh bông cờ ở bước 2 trong quy trình thụ phấn cho ngô mô tả ở Hình 26.4.
Trả lời:
Có thể đề xuất một số phương pháp sau để hạn chế thất thoát hạt phấn:
Phương pháp 1: Bao bông cờ bằng túi giấy trước khi cắt
- Trước khi cắt, dùng túi giấy hoặc túi vải sạch trùm kín bông cờ đang bung phấn.
- Nhẹ nhàng lắc bông cờ trong túi để hạt phấn rơi vào túi.
- Cắt cả bông cờ (đã bao túi) và mang đến bắp ngô cần thụ phấn.
- Ưu điểm: thu được gần như toàn bộ hạt phấn, không rơi rớt ra ngoài.
Phương pháp 2: Dùng phễu hoặc đĩa hứng hạt phấn
- Đặt phễu hoặc đĩa sạch phía dưới bông cờ.
- Rung nhẹ hoặc gõ nhẹ bông cờ để hạt phấn rơi xuống phễu/đĩa.
- Dùng bàn chải nhỏ hoặc chổi lông mịn quét hạt phấn từ phễu/đĩa lên râu ngô.
- Ưu điểm: không cần cắt bông cờ, cây mẹ vẫn giữ nguyên và có thể thu phấn nhiều lần.
Phương pháp 3: Cắt bông cờ vào giờ sáng sớm và bọc kín
- Cắt bông cờ vào sáng sớm (khi hạt phấn còn ẩm, ít bay).
- Bọc kín đầu bông cờ bằng túi nilon hoặc túi giấy ngay khi cắt.
- Mang đến bắp ngô rồi mới mở túi để rắc hạt phấn.
→ Trong đó, phương pháp 1 (bao bông cờ bằng túi giấy) là đơn giản, hiệu quả và dễ thực hiện nhất trong điều kiện thực hành ở trường học.
Một số lưu ý khi tiến hành
- Chọn cành giâm/chiết là cành bánh tẻ (không quá già, không quá non) để có tỉ lệ sống cao.
- Dụng cụ dao, kéo phải sắc bén và sạch sẽ để vết cắt gọn, không dập nát và tránh nhiễm khuẩn.
- Tưới ẩm thường xuyên cho cành giâm và cành chiết; tránh để đất quá khô hoặc quá ướt.
- Khi thụ phấn cho ngô, nên tiến hành vào buổi sáng khô ráo (từ 8 – 10 giờ), tránh ngày mưa hoặc trời gió lớn.
- Có thể lặp lại thụ phấn 2 – 3 lần để tăng hiệu quả.
Cô Nguyễn Ngọc Châu
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú