1. ĐỌC

I. Chọn phương án đúng

II. Trả lời câu hỏi

Câu 1: Câu chuyện được kể trong đoạn trích có cốt truyện đơn tuyến hay đa tuyến? Vì sao?

Câu chuyện trong đoạn trích có cốt truyện đa tuyến. Vì văn bản có hai tuyến truyện đan xen, lồng ghép:

• Tuyến 1: câu chuyện về hai anh em “tôi” và Tường trong đời sống thường ngày (việc nhà, học hành, đọc sách).
• Tuyến 2: câu chuyện cổ tích về chàng thư sinh, cóc tía, người bạn xấu, nàng công chúa – được Tường kể lại cho anh nghe.

Câu 2: Qua lời kể của nhân vật “tôi”, em nhận thấy Tường có những đức tính gì đáng quý? Hãy nêu các chi tiết cho thấy rõ những đức tính đó.

Qua lời kể của nhân vật “tôi”, Tường hiện lên với những đức tính đáng quý:

• Yêu thương, nhường nhịn anh: Tường vui vẻ gánh hết việc nặng việc nhẹ trong nhà, “mặt mày lúc nào cũng vui vẻ, tuyệt không oán thán một câu”, chỉ với lí do “Để cho anh Hai học bài!”.
• Biết chia sẻ: Tường thường kể lại những câu chuyện hay cho anh nghe trước khi đi ngủ, giúp anh “được hưởng lợi” dù không cần đọc sách.
• Ham đọc sách, ham học hỏi: Tường “học hành ì ạch nhưng rất mê đọc sách”; cậu có thể thuộc lòng đoạn văn yêu thích và đọc bằng giọng ngân nga thích thú.

Câu 3: Theo em, điều gì ở câu chuyện Cóc tía khiến Tường đặc biệt yêu thích? Việc Tường yêu thích câu chuyện này gợi cho em những suy nghĩ gì về nhân vật?

• Điều khiến Tường yêu thích: chi tiết chàng thư sinh và cóc tía làm bạn với nhau – những buổi chàng học khuya, cóc tía quanh quẩn dưới chân chàng, đớp gọn những con muỗi bay vo ve. Tường có thể thuộc lòng và đọc đoạn này bằng giọng ngân nga thích thú.
• Suy nghĩ về nhân vật: việc yêu thích câu chuyện này cho thấy Tường là một cậu bé nhân hậu, giàu tình cảm và biết quan tâm tới người khác. Cách Tường lặng lẽ làm việc nhà để anh Hai học bài cũng giống như cách cóc tía âm thầm bắt muỗi giúp chàng thư sinh – đó là những hành động yêu thương không ồn ào nhưng thật ấm áp.

Câu 4: Nêu những chi tiết cho thấy cách hiểu và đánh giá của nhân vật “tôi” về câu chuyện Cóc tía. Cách hiểu và đánh giá đó gợi cho em suy nghĩ gì?

Những chi tiết tiêu biểu:

• “Chắc chắn chàng thư sinh này đọc sách giáo khoa để đi thi chứ chẳng phải đọc truyện như thằng Tường.”
• “Tôi không hiểu tại sao thằng Tường lại thích câu chuyện dở ẹc đó.”

Suy nghĩ: cách hiểu và đánh giá đó cho thấy nhân vật “tôi” là một cậu bé có cái nhìn phiến diện, thực dụng và chủ quan. “Tôi” chỉ quan tâm tới những điều có ích cho việc học hành, thi cử mà chưa cảm nhận được vẻ đẹp nhân văn, ý nghĩa về tình bạn, lòng trung thực và sự sẻ chia ẩn chứa trong câu chuyện. Điều đó cũng cho thấy “tôi” tuy học giỏi hơn nhưng về mặt cảm xúc và sự nhạy bén với cái đẹp lại không bằng Tường.

Câu 5: Em yêu thích nhân vật nào trong câu chuyện của đoạn trích này? Vì sao?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Em yêu thích nhất nhân vật Tường. Vì Tường là một cậu bé nhân hậu, biết yêu thương, nhường nhịn anh trai, sẵn sàng gánh hết việc nhà để anh có thời gian học bài mà không một lời oán than. Tường còn rất ham đọc sách, giàu tình cảm và biết cảm nhận vẻ đẹp của tình bạn qua câu chuyện Cóc tía. Đó là một tâm hồn đẹp đáng quý.
• Cách 2: Em yêu thích chàng thư sinh trong câu chuyện Cóc tía. Vì chàng nghèo nhưng chăm chỉ học hành, tốt bụng cứu giúp cả người bạn xấu, lại trung thực, ngay thẳng khi vạch trần kẻ gian. Chàng cũng biết trân trọng tình bạn với cóc tía – một sinh vật nhỏ bé mà thuỷ chung.

2. VIẾT

Đề bài: Từ câu chuyện về nhân vật “tôi” và Tường, về chàng thư sinh và người bạn xấu trong đoạn trích, hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về một phẩm chất tốt đẹp cần trau dồi hoặc một thói xấu đáng phê phán của con người.

Bài văn tham khảo — Suy nghĩ về lòng yêu thương, sẻ chia

Trong cuộc sống, có rất nhiều phẩm chất tốt đẹp mà con người cần trau dồi. Một trong những phẩm chất quý giá nhất, theo em, chính là lòng yêu thương, sẻ chia. Đọc đoạn trích trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh, hình ảnh cậu bé Tường lặng lẽ làm việc nhà để anh Hai học bài đã để lại trong em những suy nghĩ thật sâu sắc.

Lòng yêu thương, sẻ chia là gì? Đó là tình cảm quan tâm, biết nghĩ cho người khác, sẵn sàng dành cho người thân và cộng đồng những điều tốt đẹp mà mình có thể làm được – từ những việc nhỏ nhất như giúp đỡ một người yếu hơn, cho đến những hành động lớn lao như cứu giúp người gặp hoạn nạn. Lòng yêu thương được thể hiện ở cách nghĩ, cách nói và cách hành động hằng ngày.

Trong đoạn trích, Tường là hình ảnh đẹp về lòng yêu thương, sẻ chia. Cậu vui vẻ gánh hết việc nặng việc nhẹ trong nhà – mượn thúng, xin rơm, xách nước… – chỉ với mong muốn “Để cho anh Hai học bài!”. Không một lời oán than, không hề so đo thiệt hơn. Tường còn sẻ chia với anh cả niềm vui đọc sách: cậu kể lại những câu chuyện hay cho anh nghe trước khi đi ngủ. Đó là tình yêu thương trong sáng, mộc mạc nhưng vô cùng cảm động. Cũng như chàng thư sinh trong truyện Cóc tía đã dùng viên ngọc thần để cứu sống người bạn – dù đó là người bạn xấu – chàng cũng là một tấm gương về lòng nhân ái, sẵn sàng giúp đỡ người khác mà không tính toán.

Vì sao chúng ta cần có lòng yêu thương, sẻ chia? Bởi vì đó là phẩm chất làm nên giá trị của một con người. Lòng yêu thương khiến tâm hồn ta trở nên phong phú, cao đẹp; giúp ta gắn kết với mọi người, tạo nên những mối quan hệ ấm áp, bền vững. Một xã hội có nhiều người biết yêu thương, sẻ chia sẽ là một xã hội văn minh, đầy ắp niềm tin và hạnh phúc. Hãy nhìn cách mà người dân cả nước cùng nhau quyên góp, ủng hộ đồng bào gặp thiên tai, lũ lụt – đó chính là biểu hiện sinh động cho sức mạnh của lòng yêu thương.

Tuy nhiên, trong cuộc sống vẫn còn không ít người sống vô cảm, thờ ơ với những khó khăn của người khác; thậm chí có những kẻ như “người bạn xấu” trong truyện Cóc tía – đã được cứu giúp lại quay sang cướp đoạt ân nhân của mình. Đó là những con người đáng phê phán. Cuộc sống sẽ trở nên lạnh lẽo biết bao nếu ai cũng chỉ biết nghĩ cho riêng mình.

Là một học sinh, em hiểu rằng mình cần trau dồi lòng yêu thương ngay từ những việc làm nhỏ nhất: giúp đỡ bố mẹ việc nhà, chia sẻ với bạn bè khi gặp khó khăn, biết quan tâm tới ông bà, em nhỏ… Em tin rằng, nếu mỗi người đều biết cho đi một chút yêu thương, cuộc sống sẽ trở nên tươi đẹp và ý nghĩa hơn rất nhiều.

3. NÓI VÀ NGHE

Đề bài: Chọn một trong hai nội dung sau để chuẩn bị và trình bày bài nói:

• a. Ai cũng có thể có những thói xấu và sai lầm. Điều quan trọng là cần nhận thức được điều đó để sửa chữa.
• b. Phê phán người khác thì dễ, tự biết mình để thay đổi những thói xấu của bản thân mới khó.

Bài nói tham khảo:

Kính chào quý thầy cô và các bạn! Hôm nay, em xin được trình bày suy nghĩ của mình về một vấn đề rất ý nghĩa: “Ai cũng có thể có những thói xấu và sai lầm. Điều quan trọng là cần nhận thức được điều đó để sửa chữa.”

Trong cuộc sống, không ai trong chúng ta là hoàn hảo. Mỗi người đều có thể mắc phải những thói xấu như lười biếng, ích kỉ, ham chơi, nói dối, hay đôi khi là sự ganh tị, vô tâm với người xung quanh. Đó là điều khó tránh khỏi, bởi con người vốn dĩ không phải lúc nào cũng làm chủ được bản thân.

Cũng giống như nhân vật “tôi” trong đoạn trích Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, đôi khi chúng ta có cái nhìn phiến diện, hời hợt về người khác, không nhận ra được vẻ đẹp tâm hồn ẩn sau những hành động giản dị của họ. Hay như người bạn xấu trong truyện Cóc tía – chỉ vì lòng tham nhất thời mà phản bội ân nhân của mình.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là việc có mắc lỗi hay không, mà là việc chúng ta có nhận thức được lỗi lầm để sửa chữa hay không. Một người dám nhìn thẳng vào khuyết điểm của mình, dám thừa nhận và sửa chữa – đó mới là người trưởng thành và bản lĩnh. Người ta thường nói: “Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại.” Sửa sai chính là cơ hội để mỗi người hoàn thiện bản thân, trở nên tốt đẹp hơn mỗi ngày.

Để làm được điều đó, mỗi chúng ta cần biết tự nhìn lại bản thân, lắng nghe những lời góp ý của thầy cô, gia đình và bạn bè. Đồng thời, cũng cần dũng cảm thừa nhận lỗi và kiên trì sửa đổi. Không có thói xấu nào không thể thay đổi nếu ta thật sự muốn.

Là học sinh, em hiểu rằng mình còn nhiều điều cần phải hoàn thiện. Em sẽ cố gắng nhìn nhận lại bản thân mỗi ngày, lắng nghe và sửa đổi để trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình.

Em xin chân thành cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng