Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Kiến thức trọng tâm
Bài 7 Thế giới cổ tích giúp em ôn lại đặc trưng của thể loại truyện cổ tích qua ba văn bản Thạch Sanh, Cây khế, Vua chích chòe. Cần nắm vững các yếu tố cơ bản: chủ đề, kiểu nhân vật, cốt truyện, lời kể và yếu tố kì ảo – đó cũng chính là nội dung được hệ thống trong câu 1.
II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi
Câu 1 (trang 47 SGK)
Kẻ bảng vào vở theo mẫu sau và điền thông tin về các đặc điểm của truyện cổ tích.
| STT | Các yếu tố | Đặc điểm |
|---|---|---|
| 1 | Chủ đề | Kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc, phản ánh những xung đột trong gia đình và xã hội; từ đó rút ra bài học đạo đức, hướng tới cách sống lương thiện, ca ngợi cái thiện, phê phán cái ác, thể hiện ước mơ, khát vọng của nhân dân. |
| 2 | Nhân vật | Đại diện cho các kiểu người khác nhau trong xã hội, thường chia hai tuyến: chính diện (tốt, thiện) và phản diện (xấu, ác). Có nhân vật bất hạnh (mồ côi, con riêng, em út, người mang lốt xấu xí), nhân vật dũng sĩ, nhân vật thông minh, nhân vật là loài vật biết nói… Nhân vật thường chưa được khắc họa đời sống nội tâm sâu sắc. |
| 3 | Cốt truyện | Mang tính chất tưởng tượng, có những chi tiết hoang đường, kì ảo; được kể theo trình tự thời gian tuyến tính và thường xây dựng theo một mô hình quen thuộc (ví dụ: dũng sĩ diệt quái vật cứu người đẹp; người hiền lành, nghèo khổ cuối cùng được đền đáp…). |
| 4 | Lời kể | Thường mở đầu bằng những từ ngữ chỉ thời gian quá khứ, không gian không xác định (“ngày xửa ngày xưa”, “ở một nhà kia”…) và hay kết thúc có hậu (“và rồi họ sống hạnh phúc mãi mãi về sau”). Tùy bối cảnh, người kể có thể thay đổi vài chi tiết, tạo ra nhiều bản kể khác nhau. |
| 5 | Yếu tố kì ảo | Là những yếu tố huyền ảo, thần kì: con vật kì ảo, đồ vật kì ảo, không gian kì ảo, nhân vật có phép lạ… Chúng tạo nên sự hấp dẫn cho truyện và giúp thể hiện ước mơ, quan niệm của nhân dân. |
Câu 2 (trang 48 SGK)
Sưu tầm một số bản kể hoặc các hình thức kể khác (truyện thơ, kịch, phim hoạt hình,…) của các truyện cổ tích Thạch Sanh và Cây khế. So sánh và nêu nhận xét về sự giống nhau và khác nhau giữa các bản kể hoặc các hình thức kể đó.
Gợi ý một số bản kể / hình thức kể để sưu tầm
(Em có thể tìm trên mạng, sách, kênh thiếu nhi… theo các tên dưới đây để xem và đối chiếu.)
- Thạch Sanh:
- Truyện thơ Thạch Sanh – Lý Thông (Dương Thanh Bạch) — kể lại toàn bộ cốt truyện bằng thơ lục bát.
- Phim hoạt hình Thạch Sanh (nhiều phiên bản dành cho thiếu nhi).
- Truyện tranh Thạch Sanh (bộ truyện tranh cổ tích Việt Nam).
- Cây khế:
- Phim hoạt hình Cây khế / Ăn khế trả vàng.
- Truyện tranh Cây khế trong các tuyển tập cổ tích Việt Nam.
- Các bản kể văn xuôi khác nhau (bản của Bùi Mạnh Nhị, bản kể dân gian theo vùng miền…).
Nhận xét về sự giống và khác nhau
- Giống nhau: các bản kể, hình thức kể đều giữ nguyên cốt truyện chính và ý nghĩa, bài học của truyện (ví dụ: Thạch Sanh dũng cảm, nhân hậu, cái thiện thắng cái ác; Cây khế đề cao “ở hiền gặp lành”, phê phán lòng tham).
- Khác nhau: chủ yếu khác về hình thức thể hiện:
- Bản văn xuôi: kể bằng lời văn, chi tiết đầy đủ, rõ ràng.
- Truyện thơ: kể bằng thơ có vần điệu, dễ thuộc, dễ nhớ nhưng thêm bớt một số chi tiết cho hợp vần.
- Phim hoạt hình, kịch: dùng hình ảnh, âm thanh, lời thoại sinh động; có thể lược bớt hoặc sáng tạo thêm tình tiết, lời thoại cho hấp dẫn.
- → Sự khác biệt này cho thấy một đặc điểm của truyện dân gian: cùng một cốt truyện nhưng có thể tồn tại nhiều bản kể, nhiều hình thức kể khác nhau.
Câu 3 (trang 48 SGK)
Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) về “thế giới cổ tích” theo sự hình dung, tưởng tượng của em.
- Cách 1:
Trong trí tưởng tượng của em, thế giới cổ tích là một nơi vô cùng kì diệu và tươi đẹp. Ở đó có những khu rừng xanh thẳm, nơi muông thú biết nói tiếng người và sẵn sàng giúp đỡ những ai hiền lành. Trên trời, các nàng tiên áo trắng bay lượn, ban phép màu cho những con người bất hạnh. Em còn thấy những lâu đài nguy nga, những hang động lấp lánh đầy vàng bạc, châu báu. Trong thế giới ấy, người tốt luôn được đền đáp xứng đáng, còn kẻ gian ác thì bị trừng trị thích đáng. Mỗi lần lạc vào thế giới cổ tích, em lại thấy lòng mình tràn ngập niềm tin vào những điều tốt đẹp.
- Cách 2:
Em vẫn luôn mơ về một thế giới cổ tích thật lung linh, huyền ảo. Bước qua cánh cổng thời gian, em như lạc vào một vương quốc cổ xưa với những ngôi làng thanh bình bên dòng suối trong vắt. Ở đó, ông Bụt hiền từ thường hiện ra mỗi khi có người gặp hoạn nạn, còn cô Tấm dịu hiền bước ra từ quả thị thơm. Những chú chim thần biết nói, những cây đàn kì diệu và niêu cơm ăn mãi không hết khiến em vô cùng thích thú. Cái thiện và cái ác phân định rạch ròi, và bao giờ cái thiện cũng giành chiến thắng cuối cùng. Thế giới cổ tích ấy đã nuôi dưỡng trong em những ước mơ trong trẻo và lòng yêu thương con người.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng