Câu 1: Xác định những điểm chung về nội dung của các văn bản đọc trong bài và rút ra những kết luận bổ ích cho bản thân.

Điểm chung về nội dung của các văn bản đọc:

• Cả ba văn bản đều bàn về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, môi trường sống:
  • Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ (Lê Anh Tuấn) – kêu gọi thay đổi tư duy về lũ ở Đồng bằng sông Cửu Long.
  • Choáng ngợp và đau đớn những cảnh báo từ loạt phim “Hành tinh của chúng ta” (Lâm Lê) – cảnh báo sự suy thoái của môi trường và kêu gọi cứu lấy Trái Đất.
  • Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn – nhắn nhủ con người phải tôn trọng, sống hoà hợp với thiên nhiên.
• Các văn bản đều nhấn mạnh vai trò sống còn của thiên nhiên đối với con người và lên án thái độ thực dụng, vô trách nhiệm với môi trường.
• Đều mang thông điệp tha thiết: kêu gọi con người yêu quý, gìn giữ và bảo vệ ngôi nhà chung – Trái Đất.

Kết luận bổ ích cho bản thân:

• Cần nuôi dưỡng tình yêu với thiên nhiên, môi trường ngay từ những điều nhỏ bé xung quanh.
• Có trách nhiệm bảo vệ môi trường bằng những hành động cụ thể: trồng cây, tiết kiệm điện nước, hạn chế rác thải nhựa…
• Sống hài hoà với tự nhiên, không khai thác cạn kiệt, không tàn phá môi trường vì lợi ích trước mắt.

Câu 2: Tóm tắt bằng một bảng tổng hợp những yêu cầu về nội dung, cách triển khai và hình thức trình bày của các kiểu văn bản thông tin đã học và thực hành viết.

Câu 3: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 10 câu) giải thích về một hiện tượng tự nhiên đáng quan tâm mà em từng gặp.

Đoạn văn tham khảo 1 — Hiện tượng cầu vồng:

Cầu vồng là một hiện tượng quang học tự nhiên kì thú mà em đã có dịp chiêm ngưỡng nhiều lần sau những cơn mưa rào mùa hạ. Đó là dải sáng cong cong vắt ngang bầu trời với bảy màu rực rỡ: đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Hiện tượng này xảy ra khi ánh sáng Mặt Trời chiếu qua những giọt nước mưa còn lơ lửng trong không khí. Khi ánh sáng đi vào giọt nước, nó bị khúc xạ (đổi hướng), sau đó phản xạ ở mặt sau giọt nước rồi lại khúc xạ một lần nữa khi đi ra. Do mỗi màu sắc có bước sóng khác nhau nên bị bẻ cong với độ lớn khác nhau, từ đó tách thành dải bảy màu mà mắt người quan sát được. Vì vậy, cầu vồng thường xuất hiện sau cơn mưa, khi Mặt Trời ở phía sau lưng người quan sát còn giọt nước mưa ở phía trước. Cầu vồng không chỉ là một hiện tượng vật lí thú vị mà còn mang vẻ đẹp huyền ảo, gợi cảm hứng cho biết bao tác phẩm thơ ca, hội hoạ. Mỗi lần nhìn thấy cầu vồng, em đều cảm thấy yêu thêm thiên nhiên kì diệu quanh mình.

Đoạn văn tham khảo 2 — Hiện tượng triều cường ngập đường ở thành phố Hồ Chí Minh:

Triều cường gây ngập đường là hiện tượng tự nhiên mà em thường gặp trong mùa mưa ở thành phố em đang sống. Triều cường là hiện tượng nước biển dâng lên cao bất thường do tác động của lực hấp dẫn giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Khi triều cường lên đỉnh điểm, kết hợp với lượng nước mưa lớn từ thượng nguồn đổ về, mực nước ở các con sông, kênh rạch dâng cao và tràn lên đường phố. Nguyên nhân khiến tình trạng ngập càng nặng còn là do hệ thống thoát nước đô thị quá tải, nền đất thấp dần do khai thác nước ngầm và do biến đổi khí hậu làm mực nước biển dâng. Mỗi lần triều cường, nhiều tuyến đường bị ngập sâu, xe cộ chết máy, người dân vất vả lội nước về nhà. Hiện tượng này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sinh hoạt và sản xuất của người dân thành phố. Vì vậy, các cơ quan chức năng đã và đang triển khai nhiều giải pháp như nâng cấp hệ thống cống thoát nước, xây dựng đê bao, hồ điều tiết. Em hiểu rằng mỗi người cũng cần chung tay bảo vệ môi trường, hạn chế xả rác xuống kênh rạch để góp phần giảm bớt tình trạng đáng lo ngại này.

Câu 4: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 10 câu) giới thiệu về một bộ phim đã xem có nội dung đề cập những vấn đề bức thiết của môi trường sống trên Trái Đất hiện nay.

Đoạn văn tham khảo 1 — Phim Hành tinh của chúng ta (Our Planet):

Hành tinh của chúng ta (Our Planet) là loạt phim tài liệu xuất sắc về thiên nhiên do nhà sản xuất A-lớt-xtơ Phơ-dơ-gheo và đoàn làm phim gồm 60 người thực hiện trong suốt 4 năm tại hơn 50 quốc gia. Loạt phim gồm 8 tập, lần lượt đưa người xem khám phá tám môi trường sống khác nhau trên Trái Đất: từ vùng cực băng giá đến rừng mưa nhiệt đới, từ sa mạc châu Phi đến những đại dương sâu thẳm. Qua giọng dẫn chuyện hấp dẫn của Đê-vít Át-tin-bo-râu, người xem được chiêm ngưỡng vẻ đẹp kì vĩ, diễm lệ của thế giới tự nhiên hoang dã – từ những đàn chim cánh cụt ở Nam Cực đến cuộc săn mồi của đàn cá heo, cá mập ở đại dương. Song song với đó là những cảnh báo đau lòng về sự suy thoái nghiêm trọng của môi trường: hơn 70% rừng mưa nhiệt đới bị tàn phá, một phần ba lượng cá ở đại dương đã biến mất, băng ở hai cực đang tan nhanh chóng. Tuy nhiên, điểm khác biệt và đặc sắc nhất của loạt phim là thông điệp tích cực ở phần cuối mỗi tập: thiên nhiên có thể hồi phục nếu con người hành động kịp thời. Câu chuyện về sự hồi sinh của loài cá voi lưng gù sau lệnh cấm săn bắt là minh chứng sống động cho điều đó. Loạt phim đã để lại trong em ấn tượng sâu sắc và thôi thúc em chung tay bảo vệ môi trường ngay từ những hành động nhỏ nhất.

Đoạn văn tham khảo 2 — Phim hoạt hình Wall-E:

Wall-E là bộ phim hoạt hình nổi tiếng của hãng Pi-xa (Hoa Kỳ), phát hành năm 2008, do đạo diễn An-đru Xtan-tơn thực hiện. Bộ phim đặt bối cảnh ở một tương lai xa, khi Trái Đất đã trở thành một hành tinh ngập rác và không còn sự sống, con người buộc phải rời bỏ ngôi nhà chung để sống trên những con tàu vũ trụ. Nhân vật chính là Wall-E – một chú robot nhỏ bé được giao nhiệm vụ dọn dẹp rác trên Trái Đất, ngày qua ngày miệt mài làm việc trong cô đơn. Cuộc gặp gỡ giữa Wall-E và Eve – một robot khác đến từ tàu vũ trụ – đã mở ra hành trình tìm lại sự sống cho hành tinh xanh. Bộ phim không có nhiều lời thoại nhưng lại truyền tải vô cùng sâu sắc thông điệp về hậu quả của lối sống tiêu dùng vô độ và sự thờ ơ với môi trường. Wall-E khiến em phải giật mình suy nghĩ: nếu con người tiếp tục xả rác bừa bãi, lãng phí tài nguyên, một ngày nào đó Trái Đất có thể trở thành đúng như những gì phim đã cảnh báo. Bộ phim còn để lại bài học sâu sắc về tình yêu, lòng kiên trì và niềm tin vào khả năng phục hồi của thiên nhiên. Đây là một tác phẩm vừa giải trí vừa giàu giá trị nhân văn mà em tin rằng ai xem cũng sẽ rút ra cho mình những suy ngẫm ý nghĩa.

Câu 5: Tổ chức trao đổi trong nhóm học tập về một vấn đề đời sống đang thu hút sự quan tâm của em và các bạn.

Đây là câu hỏi gợi ý em chuẩn bị nội dung trao đổi nhóm. Em có thể chọn một trong các chủ đề sau và xây dựng dàn ý.

Gợi ý một số chủ đề đời sống đáng quan tâm:

• Tình trạng ô nhiễm môi trường (rác thải nhựa, không khí, nước…).
• Vấn đề bạo lực học đường.
• Việc lạm dụng mạng xã hội ở học sinh.
• Áp lực học tập của học sinh hiện nay.
• Vấn đề bảo vệ động vật hoang dã.
• Tình trạng thực phẩm bẩn, an toàn vệ sinh thực phẩm.

Dàn ý gợi ý cho chủ đề “Tình trạng rác thải nhựa và trách nhiệm của học sinh”:

• Đặt vấn đề:
  • Rác thải nhựa đang là một trong những vấn đề môi trường nhức nhối toàn cầu.
  • Việt Nam là một trong những quốc gia có lượng rác thải nhựa đổ ra đại dương nhiều nhất thế giới.
• Thực trạng:
  • Đồ nhựa dùng một lần xuất hiện khắp nơi: túi ni-lông, ống hút, chai nhựa, hộp xốp…
  • Tại trường học, căng tin và khu vực ăn uống ngập tràn rác nhựa sau mỗi giờ ra chơi.
  • Nhiều con sông, bờ biển ngập rác, gây ô nhiễm môi trường và đe doạ sinh vật biển.
• Nguyên nhân:
  • Thói quen tiêu dùng tiện lợi của con người.
  • Ý thức bảo vệ môi trường còn hạn chế.
  • Thiếu các giải pháp thay thế thân thiện với môi trường.
• Hậu quả:
  • Ô nhiễm đất, nước, không khí.
  • Sinh vật biển ăn nhầm rác nhựa, suy giảm số lượng.
  • Vi nhựa xâm nhập vào chuỗi thức ăn, ảnh hưởng đến sức khoẻ con người.
• Trách nhiệm và giải pháp dành cho học sinh:
  • Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần (mang bình nước riêng, túi vải đi học, đi chợ).
  • Phân loại rác tại nguồn, tham gia các hoạt động dọn rác cộng đồng.
  • Tuyên truyền tới bạn bè, người thân về tác hại của rác thải nhựa.
  • Sáng tạo trong việc tái chế đồ nhựa thành những vật dụng hữu ích.
• Kết luận: Mỗi học sinh, dù tuổi còn nhỏ, đều có thể góp phần làm thay đổi tình trạng rác thải nhựa bằng những hành động thiết thực hằng ngày. Hành tinh xanh tương lai phụ thuộc vào ý thức và hành động hôm nay của chúng ta.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng