I. Lý thuyết trọng tâm

1. Khái niệm

Trợ từ là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ nào đó trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự vật, sự việc được nói đến ở từ ngữ đó.

2. Tác dụng

a) Trợ từ có tác dụng nhấn mạnh sự vật, sự việc được nói đến.

Một số trợ từ thường gặp: cả, ngay, chính…

Ví dụ: “Ngay lần đầu gặp gỡ, tôi và thằng Lai-ca đã sung sướng nhìn nhau như thể nhìn vào gương.” (Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)

→ Trợ từ ngay nhấn mạnh thời điểm “lần đầu gặp gỡ” của “tôi” và Lai-ca.

b) Trợ từ có tác dụng biểu thị thái độ đánh giá sự vật, sự việc được nói đến.

Một số trợ từ thường gặp: những, chỉ, có…

Ví dụ: “Chỉ sau dăm đêm, dải cát nổi giữa sông chìm vào trong nước đỏ.” (Nguyễn Quang Thiều, Bầy chim chìa vôi)

→ Trợ từ chỉ biểu thị thái độ đánh giá của người viết: thời gian dải cát chìm vào nước đỏ là rất nhanh (chỉ vài đêm).

3. Lưu ý

Cần phân biệt trợ từ với các từ loại khác (động từ, danh từ, phó từ…) có cùng hình thức ngữ âm. Ví dụ: “những điều mới mẻ” – “những” là phó từ chỉ lượng; còn “những tám quyển truyện” – “những” là trợ từ nhấn mạnh số lượng nhiều.

II. Luyện tập

Bài 1: Tìm trợ từ trong các câu sau và nêu tác dụng của việc sử dụng trợ từ ở từng trường hợp.

a. “Nhưng điểm quan trọng nhất chính là con ngươi.”

→ Trợ từ chính nhấn mạnh đích xác điểm quan trọng nhất, tập trung sự chú ý của Phi Châu khi nhìn vào mắt sói chính là con ngươi, chứ không phải bộ phận nào khác.

b. “Nhưng chỉ có cách làm vậy và phải thật nhanh.”

→ Trợ từ chỉ nhấn mạnh phạm vi được hạn định, biểu thị thái độ đánh giá của Sói Lam: đây là cách duy nhất để cứu Ánh Vàng thoát khỏi toán thợ săn, không còn cách nào khác.

c. “Ngay tới đầu ngón chân mình Sói Lam cũng không nhìn thấy.”

→ Trợ từ ngay nhấn mạnh mức độ tối đến không tưởng: tối đến mức ngay cả thứ ở gần nhất là đầu ngón chân của mình mà Sói Lam cũng không nhìn thấy.

Bài 2: Trong những từ in đậm ở các cặp câu dưới đây, từ nào là trợ từ, từ nào không phải là trợ từ? Vì sao?

a.

• “Và hẳn vì buồn nên Ánh Vàng muốn được thấy những điều mới mẻ.” → những không phải trợ từ, mà là phó từ chỉ lượng (đứng trước danh từ “điều” để chỉ số nhiều).
• “Nó mua những tám quyển truyện.” → những là trợ từ, nhấn mạnh và biểu thị đánh giá rằng việc mua tám quyển truyện là số lượng nhiều, vượt quá mức bình thường.

b.

• “Nó đoán ngay chuyện gì đã xảy ra.” → ngay không phải trợ từ, mà là phó từ chỉ sự không chậm trễ của hành động “đoán”.
• “Nhà tôi ở ngay cạnh trường.” → ngay là trợ từ, nhấn mạnh khoảng cách rất gần giữa vị trí của nhà tôi so với trường.

c.

• “Ở đây ngày nào người ta chẳng bán đến hàng nghìn con lạc đà!” → đến là trợ từ, nhấn mạnh và biểu thị đánh giá rằng việc bán hàng nghìn con lạc đà mỗi ngày là số lượng rất nhiều.
• “Mùa đông sắp đến rồi.” → đến không phải trợ từ, mà là động từ, chỉ việc một sự vật (mùa đông) sắp xuất hiện, tới gần.

Bài 3: Trong đoạn trích sau, trợ từ “cả” được lặp lại nhiều lần. Cho biết tác dụng của việc lặp lại trợ từ này.

Trong đoạn trích, trợ từ cả được lặp lại 3 lần (hỏi cả những đứa trẻ, hỏi cả những con lạc đà, hỏi cả những người mua lạc đà).

Tác dụng:

• Nhấn mạnh phạm vi không giới hạn của những đối tượng mà Phi Châu hỏi thăm để tìm lạc đà Hàng Xén: từ người qua đường, đến trẻ con, đến cả những con lạc đà và những người mua lạc đà.
• Cho thấy tâm trạng lo lắng tột cùng và nỗ lực không ngừng của Phi Châu khi mất đi người bạn thân thiết.
• Qua đó bộc lộ tâm hồn trong sáng, tình cảm chân thành, sự gắn bó sâu nặng của Phi Châu với lạc đà Hàng Xén — người bạn đầu tiên thân thiết của cậu.

Bài 4: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) trình bày cảm nhận của em về một nhân vật, sự việc hoặc chi tiết mà em ấn tượng nhất trong văn bản Mắt sói, đoạn văn có sử dụng ít nhất một trợ từ.

Em có thể tham khảo một trong các đoạn văn sau.

Đoạn văn tham khảo 1 — Cảm nhận về nhân vật Sói Lam:

Trong văn bản Mắt sói, nhân vật để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất chính là Sói Lam. Đó là một con sói rất mực yêu thương em gái và sẵn sàng hi sinh thân mình vì người thân. Khi biết Ánh Vàng bị toán thợ săn bắt, Sói Lam đã ngay lập tức đuổi theo, tung mình bay qua đám lửa để cắn đứt sợi dây giữ lưới cứu em. Trước hiểm nguy, nó vẫn quyết liệt giục em chạy thoát, chỉ mong em được an toàn còn mình thì gánh chịu mọi nguy hiểm. Cuối cùng, Sói Lam bị bắt và mất một mắt, bị nhốt trong vườn thú suốt mười năm. Em rất khâm phục lòng dũng cảm và tình thương sâu nặng của Sói Lam dành cho gia đình.

Đoạn văn tham khảo 2 — Cảm nhận về tình bạn của Phi Châu và Báo:

Chi tiết để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất trong Mắt sói là khoảnh khắc Phi Châu kết bạn với Báo. Chính sự đồng cảm và thấu hiểu đã đưa hai tâm hồn cô đơn ấy đến gần nhau. Phi Châu không xem Báo là kẻ thù mà tôn trọng, khen ngợi tài năng của Báo, rồi chân thành ngỏ lời: “Báo này, anh cần có một người bạn, và tôi cũng vậy.” Chỉ một câu nói giản dị mà chứa đựng cả tấm lòng nhân hậu của cậu bé chăn cừu. Hình ảnh ấy khiến em hiểu rằng con người và loài vật hoàn toàn có thể trở thành bạn bè nếu biết yêu thương và sẻ chia. Đó là một bài học đẹp về tình bạn mà em sẽ luôn ghi nhớ.

Các trợ từ đã sử dụng: chính, ngay, chỉ, không.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng