Mở đầu

Câu hỏi mở đầu (trang 64)

Đề bài: Ngôi nhà (hình bên) được xây nên từ nhiều viên gạch. Vậy đã bao giờ em tự hỏi: Những sinh vật xung quanh chúng ta được cấu tạo từ đơn vị cấu trúc nào?

Lời giải:

Giống như một ngôi nhà được xây nên từ rất nhiều viên gạch, tất cả các sinh vật xung quanh chúng ta (thực vật, động vật, con người,…) đều được cấu tạo từ những đơn vị rất nhỏ bé, gọi là tế bào.

Như vậy, đơn vị cấu trúc nên các sinh vật chính là tế bào.

I. Tế bào là gì?

Câu hỏi mục I (trang 64)

Đề bài: Tại sao tế bào được coi là đơn vị cơ bản của các cơ thể sống?

Lời giải:

Tế bào được coi là đơn vị cơ bản của các cơ thể sống vì hai lí do:

• Mọi cơ thể sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào (tế bào là đơn vị tạo nên cơ thể).
• Tuy có kích thước nhỏ, nhưng mỗi tế bào vẫn thực hiện được đầy đủ các quá trình sống cơ bản như: sinh trưởng (lớn lên), hấp thụ chất dinh dưỡng, hô hấp, cảm ứng, bài tiết và sinh sản.

Vì vừa là đơn vị cấu tạo nên cơ thể, vừa thực hiện được đầy đủ các hoạt động sống cơ bản, nên tế bào được coi là đơn vị cơ bản của các cơ thể sống.

II. Hình dạng và kích thước tế bào

Câu hỏi mục II – Hình 18.1 (trang 64)

Đề bài: Quan sát Hình 18.1, nêu nhận xét về hình dạng tế bào.

Lời giải:

Quan sát Hình 18.1 gồm: a) Tế bào da ở người; b) Tế bào thần kinh ở người; c) Tế bào vi khuẩn; d) Tế bào ở lá cây.

Ta thấy mỗi loại tế bào có một hình dạng riêng:

• Tế bào da ở người: hình dạng giống các mảnh ghép xếp sát nhau.
• Tế bào thần kinh ở người: có nhiều sợi dài tỏa ra (hình sao).
• Tế bào vi khuẩn: hình que.
• Tế bào ở lá cây: hình nhiều cạnh, xếp sát nhau.

Nhận xét: Các loại tế bào có hình dạng rất khác nhau. Hình dạng của mỗi loại tế bào thường phản ánh chức năng khác nhau của chúng.

Câu hỏi mục II – Hình 18.2 (trang 64)

Đề bài: Quan sát kích thước tế bào vi khuẩn, tế bào động vật và thực vật trong Hình 18.2 và cho biết tế bào nào có thể quan sát bằng mắt thường, tế bào nào phải quan sát bằng kính hiển vi?

Lời giải:

Dựa vào thang kích thước trong Hình 18.2, ta thấy cả ba loại tế bào này đều có kích thước rất nhỏ:

• Tế bào vi khuẩn: nhỏ nhất, phải quan sát bằng kính hiển vi.
• Tế bào động vật và tế bào thực vật: cũng rất nhỏ, phải quan sát bằng kính hiển vi.

Kết luận: Cả tế bào vi khuẩn, tế bào động vật và tế bào thực vật đều không quan sát được bằng mắt thường mà phải quan sát bằng kính hiển vi, vì kích thước của chúng quá nhỏ. (Đúng như lý thuyết: hầu hết tế bào đều rất nhỏ, chỉ quan sát thấy được bằng kính hiển vi.)

Câu hỏi mục II – Bốn bạn học sinh (trang 65)

Đề bài: Khi thảo luận về kích thước và hình dạng tế bào, bốn bạn học sinh có ý kiến như sau:

A: Tất cả các loại tế bào đều có cùng hình dạng, nhưng chúng luôn có kích thước khác nhau.

B: Tất cả các loại tế bào đều có hình dạng và kích thước giống nhau.

C: Tất cả các loại tế bào đều có cùng kích thước, nhưng hình dạng giữa chúng luôn khác nhau.

D: Các loại tế bào khác nhau thường có kích thước và hình dạng khác nhau.

Đọc ý kiến trên của các bạn và trả lời các câu hỏi sau:

1. Phát biểu của bạn nào đúng?
2. Lấy ví dụ để giải thích tại sao các phát biểu khác không đúng.

Lời giải:

1. Phát biểu đúng là của bạn D: Các loại tế bào khác nhau thường có kích thước và hình dạng khác nhau.

2. Giải thích vì sao các phát biểu còn lại không đúng (dựa vào Hình 18.1 và Hình 18.2):

• Bạn A sai ở chỗ nói các tế bào “cùng hình dạng”. Ví dụ: tế bào thần kinh có hình sao với nhiều sợi dài, còn tế bào vi khuẩn lại có hình que → hình dạng của chúng khác nhau.
• Bạn B sai vì nói các tế bào “giống nhau cả hình dạng và kích thước”. Ví dụ: tế bào vi khuẩn rất nhỏ (phải dùng kính hiển vi), còn tế bào lá cây thì có hình nhiều cạnh khác hẳn → cả hình dạng lẫn kích thước đều khác nhau.
• Bạn C sai ở chỗ nói các tế bào “cùng kích thước”. Ví dụ: tế bào vi khuẩn nhỏ hơn nhiều so với tế bào động vật và tế bào thực vật → kích thước của chúng khác nhau.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu