Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu
Câu hỏi mở đầu (trang 20)
Đề bài: Một bạn lần lượt rót sữa, nước vào đầy hai cốc giống nhau. Làm thế nào để so sánh chính xác khối lượng của hai cốc?
Lời giải:
Hai cốc giống hệt nhau nên khối lượng của hai cốc không (chưa rót gì) là như nhau. Khi rót đầy sữa vào một cốc và đầy nước vào cốc kia, ta không thể chỉ nhìn bằng mắt mà biết cốc nào nặng hơn.
Muốn so sánh chính xác khối lượng của hai cốc, ta phải dùng cân để đo. Có hai cách:
- Đặt mỗi cốc lên một đĩa của cân Rô-béc-van (hoặc cân đòn): đĩa nào hạ xuống thì cốc ở đĩa đó nặng hơn; nếu đòn cân thăng bằng thì hai cốc nặng bằng nhau.
- Hoặc dùng cân đồng hồ (cân điện tử) cân khối lượng từng cốc, rồi so sánh hai số đo với nhau.
II. Dụng cụ đo khối lượng
Hoạt động 1 mục II (trang 20)
Đề bài: Hãy mô tả một tình huống cho thấy sự cần thiết của việc ước lượng khối lượng trong đời sống.
Lời giải:
Một tình huống thường gặp: khi mẹ đi chợ mua $2$ kg cam, người bán phải ước lượng xem khoảng bao nhiêu quả cam thì được gần $2$ kg để bỏ lên cân, tránh bỏ quá nhiều hoặc quá ít rồi phải nhặt ra, thêm vào nhiều lần.
Ngoài ra, ước lượng khối lượng còn giúp ta chọn cân phù hợp. Ví dụ, muốn cân một bao gạo nặng khoảng $50$ kg thì phải ước lượng trước để chọn loại cân có GHĐ lớn hơn $50$ kg; nếu dùng nhầm cân nhỏ (GHĐ chỉ vài ki-lô-gam) thì không cân được, thậm chí làm hỏng cân.
Hoạt động 2 mục II (trang 20)
Đề bài: Thử dự đoán khối lượng của một bạn khác trong nhóm dựa vào sự so sánh với khối lượng đã biết của cơ thể em.
Lời giải:
Đây là hoạt động thực hành, em làm theo cách sau (số liệu dưới đây là ví dụ minh họa, em hãy dự đoán với các bạn trong nhóm của mình):
- Trước hết, em biết khối lượng cơ thể mình, ví dụ em nặng $40$ kg.
- So sánh vóc dáng của em với bạn:
- Nếu bạn trông cao hơn, to hơn em một chút thì bạn có thể nặng hơn em, em dự đoán bạn nặng khoảng $43$ kg.
- Nếu bạn nhỏ hơn em thì bạn nhẹ hơn, em dự đoán bạn nặng khoảng $37$ kg.
- Sau khi dự đoán, em dùng cân để kiểm tra lại xem dự đoán của mình có gần đúng không.
III. Cách đo khối lượng
Hoạt động mục III (trang 21)
Đề bài:
- Ước lượng khối lượng của nước chứa đầy trong một chai nhựa. Kiểm tra kết quả ước lượng bằng cách sử dụng cân đồng hồ.
- Theo em, cần lưu ý điều gì để thu kết quả đo chính xác hơn? Tại sao?
- Do ước lượng không đúng nên một học sinh đã để vật có khối lượng rất lớn lên đĩa cân đồng hồ. Hãy nêu tác hại có thể gây ra cho cân.
Lời giải:
Câu 1. Em quan sát chai nhựa rồi đoán (ước lượng) khối lượng nước trong chai, ví dụ khoảng $0,5$ kg. Sau đó kiểm tra lại bằng cân đồng hồ:
- Cân cả chai đang chứa đầy nước, được khối lượng tổng cộng.
- Đổ hết nước ra, cân chai rỗng.
- Lấy khối lượng (chai có nước) trừ đi khối lượng (chai rỗng) sẽ được khối lượng của nước.
So sánh số đo này với con số em đã ước lượng để xem mình ước lượng có gần đúng không.
Câu 2. Để thu được kết quả đo chính xác hơn, khi dùng cân đồng hồ cần lưu ý:
- Đặt cân trên mặt phẳng nằm ngang.
- Trước khi cân, vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ đúng vạch số $0$.
- Đặt vật nhẹ nhàng, cân đối vào giữa đĩa cân.
- Mắt nhìn vuông góc với vạch chia trên mặt cân ở đầu kim.
- Đọc và ghi kết quả khi kim cân đã đứng yên (ổn định).
Tại sao? Vì nếu kim chưa ở vạch $0$, cân đặt nghiêng, vật để lệch hay mắt nhìn xiên thì số đo đọc được sẽ bị sai lệch so với khối lượng thật của vật. Làm đúng các lưu ý trên giúp tránh các sai số đó.
Câu 3. Khi để vật có khối lượng rất lớn (vượt quá GHĐ của cân) lên đĩa cân, cân có thể bị hỏng: bộ phận bên trong (lò xo, kim cân) bị biến dạng, kim không trở về được vạch số $0$, khiến cân chỉ sai hoặc hỏng hẳn, không dùng để đo được nữa. Vì vậy, cần ước lượng trước để chọn cân có GHĐ phù hợp.
Câu hỏi mục III (trang 21)
Đề bài: Các thao tác nào dưới đây là sai khi dùng cân đồng hồ hoặc cân điện tử? Nêu cách khắc phục để thu được kết quả đo chính xác.
a) Đặt cân trên bề mặt không bằng phẳng.
b) Đặt mắt nhìn theo hướng vuông góc với mặt đồng hồ.
c) Để vật cồng kềnh trên đĩa cân.
d) Để vật lệch một bên trên đĩa cân.
e) Đọc kết quả khi cân ổn định.
Lời giải:
Ta xét từng thao tác:
- a) Sai. Đặt cân trên bề mặt không bằng phẳng sẽ làm cân bị nghiêng, kết quả đo không chính xác. Khắc phục: đặt cân trên mặt phẳng, nằm ngang.
- b) Đúng (đây là thao tác đúng, không phải lỗi). Mắt nhìn vuông góc với mặt đồng hồ giúp đọc kết quả chính xác, tránh sai số do nhìn xiên.
- c) Sai. Vật cồng kềnh đặt trên đĩa cân dễ che khuất mặt số, làm khó đọc kết quả và dễ làm cân mất cân bằng. Khắc phục: chọn loại cân có đĩa (bàn cân) phù hợp với vật, đặt vật gọn gàng, cân đối trên đĩa cân.
- d) Sai. Để vật lệch một bên làm đĩa cân nghiêng, kim chỉ sai, kết quả không chính xác. Khắc phục: đặt vật vào giữa đĩa cân cho cân đối.
- e) Đúng (đây là thao tác đúng, không phải lỗi). Đọc kết quả khi cân đã ổn định (kim đứng yên hoặc số trên cân điện tử không thay đổi) thì số đo mới chính xác.
Vậy các thao tác sai là: a, c, d. Hai thao tác b và e là làm đúng.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu