Mở đầu

Câu hỏi mở đầu (trang 60)

Đề bài: Người xưa có câu: “Đãi cát tìm vàng”. Vậy người ta đã tách vàng ra khỏi cát như thế nào?

Lời giải:

Vàng và cát đều là chất rắn, nhưng vàng nặng hơn cát rất nhiều.

Dựa vào điểm khác nhau đó, người ta cho nước chảy qua hỗn hợp cát có lẫn vàng rồi đãi (lắc nhẹ liên tục): cát nhẹ hơn sẽ bị nước cuốn trôi đi, còn vàng nặng hơn thì lắng lại ở đáy dụng cụ đãi. Nhờ vậy mà vàng được tách ra khỏi cát.

I. Nguyên tắc tách chất

Câu hỏi mục I (trang 60)

Đề bài:

1. Trên thực tế em thường gặp chất tinh khiết hay hỗn hợp? Vì sao chúng ta cần phải tách chất?
2. Lấy một số ví dụ về quá trình tách chất trong tự nhiên và trong đời sống mà em biết.

Lời giải:

1. Trên thực tế, em thường gặp hỗn hợp nhiều hơn, vì các vật xung quanh ta thường chứa nhiều chất khác nhau chứ ít khi chỉ có một chất duy nhất.

Chúng ta cần tách chất để thu được chất mà mình cần dùng (loại bỏ những chất không cần thiết). Ví dụ tách muối ăn ra khỏi nước biển, lọc bỏ đất cát để có nước trong.

2. Một số ví dụ về quá trình tách chất:

• Trong tự nhiên: phù sa lắng xuống, tách ra khỏi nước sông; hạt bụi lắng xuống, tách ra khỏi không khí.
• Trong đời sống: làm muối từ nước biển; lọc nước đục để lấy nước trong; đãi cát tìm vàng.

II. Một số cách tách chất

Câu hỏi mục II (trang 61)

Đề bài: Tại sao hạt bụi bị tách ra khỏi không khí? Hạt phù sa bị tách ra khỏi nước sông?

Lời giải:

Cả hai trường hợp đều xảy ra hiện tượng lắng, dựa vào sự khác nhau về độ nặng – nhẹ:

• Hạt bụi nặng hơn không khí, nên khi lặng gió, sau một thời gian hạt bụi tự lắng xuống và tách ra khỏi không khí.
• Hạt phù sa nặng hơn nước, nên khi để yên (hoặc nước chảy chậm), hạt phù sa lắng xuống đáy và tách ra khỏi nước sông.

Hoạt động mục II (trang 61)

Đề bài: Lọc nước từ hỗn hợp nước lẫn đất.

Lấy một cốc nước, cho $1$ thìa đất vào cốc, khuấy mạnh cho hỗn hợp đục đều lên rồi dừng khuấy và quan sát. Gấp giấy lọc đặt vào phễu. Gạn lấy lớp nước phía trên (gọi là nước gạn), rót từ từ vào phễu lọc có giấy lọc; nước chảy ra được thu vào cốc hứng (gọi là nước lọc).

Em hãy quan sát, so sánh màu sắc của nước gạn và nước lọc.

Lời giải:

• Nước gạn: vẫn còn hơi đục, vì trong nước còn lẫn những hạt đất nhỏ chưa lắng hết.
• Nước lọc: trong hơn nước gạn, vì khi chảy qua giấy lọc, các hạt đất có kích thước lớn hơn lỗ của giấy lọc đã bị giữ lại.

Kết luận: Nước lọc trong hơn nước gạn.

Câu hỏi mục II (trang 62)

Đề bài:

1. Quá trình làm muối từ nước biển sử dụng phương pháp tách chất nào?
2. Có một mẫu muối có lẫn cát. Em hãy đề xuất phương pháp tách muối khỏi cát.

Lời giải:

1. Quá trình làm muối từ nước biển sử dụng phương pháp cô cạn: người ta phơi nắng cho nước biển bay hơi dần, phần còn lại thu được là muối ăn.

2. Ta dựa vào điểm khác nhau: muối tan được trong nước, còn cát thì không tan. Cách làm gồm các bước:

• Bước 1: Cho mẫu muối lẫn cát vào nước, khuấy đều cho muối tan hết, còn cát thì không tan.
• Bước 2: Lọc hỗn hợp qua giấy lọc. Cát bị giữ lại trên giấy lọc, còn thu được nước muối (nước lọc).
• Bước 3: Cô cạn nước muối (đun cho nước bay hơi hết), thu được muối ăn.

Hoạt động mục II (trang 62)

Đề bài: Tách dầu ăn khỏi nước.

Rót nước đến $\dfrac{1}{4}$ chai nhựa, thêm dầu ăn đến $\dfrac{1}{2}$ chai. Đậy nắp, lắc mạnh, quan sát. Rót hỗn hợp ra phễu chiết, để yên vài phút cho tách lớp. Mở từ từ khóa phễu chiết cho chất lỏng phía dưới (nước) chảy xuống cốc; khi phần dầu ăn chạm vào bề mặt khóa thì vặn khóa lại. Quan sát và trả lời câu hỏi:

1. Nước và dầu ăn, chất lỏng nào nặng hơn?
2. Tại sao phải mở khóa phễu chiết một cách từ từ?
3. Các chất lỏng thu được có còn lẫn vào nhau không?

Lời giải:

1. Nước nặng hơn dầu ăn. Vì khi để yên cho tách lớp, nước nằm ở phía dưới còn dầu ăn nổi lên trên.

2. Phải mở khóa từ từ để kiểm soát dòng chảy, cho nước ở phía dưới chảy xuống cốc từng chút một. Nhờ vậy, khi phần dầu ăn vừa chạm tới khóa thì ta kịp thời vặn khóa lại, tránh để dầu ăn chảy lẫn xuống cốc nước.

3. Các chất lỏng thu được không còn lẫn vào nhau (nước riêng, dầu ăn riêng). Vì nước và dầu ăn không tan vào nhau nên chúng tách thành hai lớp riêng biệt.

Câu hỏi mục II (trang 63)

Đề bài: Khai thác dầu mỏ dưới đáy biển thường thu được hỗn hợp dầu mỏ và nước biển. Người ta làm thế nào để tách dầu mỏ ra khỏi hỗn hợp?

Lời giải:

Dầu mỏ và nước biển là hai chất lỏng không tan vào nhau, nên khi để yên chúng sẽ tách thành hai lớp riêng biệt (dầu mỏ nhẹ hơn nổi lên trên, nước biển ở dưới).

Vì vậy, người ta dùng phương pháp chiết để tách dầu mỏ ra khỏi nước biển.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu