Mở đầu

Câu hỏi mở đầu (trang 56)

Đề bài: Nước biển có chứa những chất gì mà lại có vị mặn?

Lời giải:

Nước biển không phải là một chất duy nhất mà là một hỗn hợp gồm nhiều chất khác nhau hòa tan trong nước, trong đó có muối ăn.

Chính lượng muối ăn hòa tan trong nước biển đã tạo nên vị mặn của nước biển. Ngoài muối ăn, trong nước biển còn có một số chất khác nữa.

I. Chất tinh khiết và hỗn hợp

Câu hỏi mục I (trang 56)

Đề bài:

1. Khi pha thêm nước vào cốc nước cam, em thấy màu và vị cốc nước cam thay đổi thế nào? Từ đó hãy cho biết tính chất của hỗn hợp có phụ thuộc vào thành phần không?
2. Hãy kể một số chất tinh khiết và hỗn hợp xung quanh em.

Lời giải:

1. Khi pha thêm nước vào cốc nước cam:

• Màu nước cam nhạt đi (loãng hơn).
• Vị nước cam cũng nhạt hơn (bớt ngọt, bớt chua).

Như vậy, khi thay đổi lượng nước trong cốc (tức là thay đổi thành phần) thì màu và vị của hỗn hợp thay đổi theo. Từ đó suy ra: tính chất của hỗn hợp phụ thuộc vào thành phần các chất có trong hỗn hợp.

2. Một số ví dụ xung quanh em:

• Chất tinh khiết: nước cất, đường (nguyên chất), muối ăn (nguyên chất), bạc.
• Hỗn hợp: nước cam, nước đường, nước muối, nước biển.

Câu hỏi mục II (trang 57)

Đề bài:

1. Khi hòa tan đường vào nước, đường bị biến đổi thành chất khác không?
2. Nước muối, giấm ăn, nước giải khát có gas là các dung dịch. Em hãy chỉ ra dung môi và chất tan trong các trường hợp đó.
3. Quan sát Hình 16.1 và hãy chỉ ra loại nước nào là hỗn hợp đồng nhất, loại nào không đồng nhất.

Lời giải:

1. Khi hòa tan đường vào nước, đường không bị biến đổi thành chất khác. Đường chỉ bị tách ra thành những hạt vô cùng nhỏ, phân bố đều trong nước và vẫn giữ nguyên vị ngọt của đường. Lúc này đường là chất tan, nước là dung môi.

2. Dung môi và chất tan trong từng trường hợp:

• Nước muối: dung môi là nước, chất tan là muối ăn.
• Giấm ăn: dung môi là nước, chất tan là acetic acid (một chất lỏng).
• Nước giải khát có gas: dung môi là nước, chất tan là khí carbon dioxide và đường.

3. Hình 16.1 gồm: a) Nước cất tiêm; b) Nước cam; c) Nước đường.

• Hỗn hợp đồng nhất: nước đường (c) — vì đường tan hết, cốc nước trong suốt và đồng đều.
• Hỗn hợp không đồng nhất: nước cam (b) — vì còn các tép cam, không đồng đều.

(Lưu ý: nước cất tiêm (a) chỉ có một chất là nước nên là chất tinh khiết, không phải hỗn hợp.)

Hoạt động mục II (trang 57)

Đề bài: Thực hiện ở nhà — Tính chất của chất tan trong dung dịch có khác với ban đầu không?

Pha $3 – 5$ thìa nhỏ muối ăn vào cốc đựng $20$ mL nước ấm, khuấy đều. Nếm thử vị dung dịch thu được. Nhỏ vài giọt dung dịch lên thìa inox, hơ trên lửa đến khi nước bay hơi hết. Để nguội, quan sát màu sắc và nếm thử vị của chất rắn thu được trên thìa.

Em hãy nhận xét về màu sắc, vị của chất rắn thu được và so sánh với muối ăn ban đầu.

Lời giải:

• Khi nếm thử dung dịch (nước muối): có vị mặn.
• Sau khi hơ thìa cho nước bay hơi hết, trên thìa thu được một chất rắn màu trắng, nếm thử thấy có vị mặn.

So sánh: chất rắn thu được có màu trắng và vị mặn giống hệt muối ăn ban đầu. Đó chính là muối ăn.

Nhận xét: Khi hòa tan vào nước rồi tách ra trở lại, muối ăn không biến đổi thành chất khác. Vậy tính chất của chất tan trong dung dịch không khác so với ban đầu.

III. Huyền phù và nhũ tương

Câu hỏi mục III (trang 57)

Đề bài:

1. Khi hòa muối ăn vào nước, nếu muối không tan hết, bị lắng xuống đáy thì có gọi là huyền phù không?
2. Kể tên một số nhũ tương và huyền phù xung quanh em.

Lời giải:

1. Trường hợp này không được gọi là huyền phù.

Vì huyền phù gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng. Còn ở đây, muối ăn không tan hết và lắng xuống đáy (không lơ lửng trong nước), nên không phải là huyền phù.

2. Một số ví dụ:

• Nhũ tương: sữa, hỗn hợp dầu ăn và nước (khi được khuấy trộn).
• Huyền phù: nước phù sa, nước bột màu, nước bột sắn dây.

Hoạt động mục III (trang 57)

Đề bài: Phân biệt huyền phù với dung dịch.

Cho một thìa đường vào cốc thứ nhất, cho một thìa bột sắn dây vào cốc thứ hai. Khuấy đều hai cốc. Để yên $2 – 3$ phút. Quan sát và trả lời câu hỏi:

1. Nước đường và nước bột sắn dây có cùng trong suốt không? Cốc nào là dung dịch, cốc nào là huyền phù?
2. Sau $30$ phút, ở mỗi cốc có sự thay đổi nào không?

Lời giải:

1. Hai cốc không cùng trong suốt:

• Cốc nước đường: trong suốt (đường tan hết) → đây là dung dịch.
• Cốc nước bột sắn dây: đục, không trong suốt (bột không tan, lơ lửng trong nước) → đây là huyền phù.

2. Sau $30$ phút:

• Cốc nước đường: vẫn trong suốt, không có gì thay đổi.
• Cốc nước bột sắn dây: bột sắn dây lắng dần xuống đáy cốc, phần nước phía trên trở nên trong hơn.

IV. Sự hòa tan các chất

Câu hỏi mục IV (trang 58)

Đề bài: Nêu vài ví dụ trong thực tế cho thấy chất rắn, chất lỏng, chất khí tan trong nước.

Lời giải:

• Chất rắn tan trong nước: muối ăn, đường tan trong nước.
• Chất lỏng tan trong nước: giấm ăn, rượu tan trong nước.
• Chất khí tan trong nước: khí carbon dioxide tan trong nước ngọt; khí oxygen tan trong nước giúp các sinh vật dưới nước hô hấp.

Hoạt động mục IV (trang 58)

Đề bài: Sự hòa tan của một số chất rắn.

Rót cùng một thể tích nước (khoảng $5$ mL) vào $3$ ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm $1$ thìa chất rắn lần lượt là muối ăn, đường và bột đá vôi (mỗi thìa khoảng $1$ gam) và lắc đều khoảng $1 – 2$ phút. Quan sát và trả lời câu hỏi:

1. Trong số các chất đã dùng, chất nào đã tan, chất nào không tan trong nước?
2. Không làm thí nghiệm, hãy dự đoán bột mì, bột gạo có tan trong nước không.

Lời giải:

1. Sau khi lắc đều:

• Chất đã tan trong nước: muối ăn và đường (nước trong, không còn nhìn thấy hạt).
• Chất không tan trong nước: bột đá vôi (nước đục, bột lơ lửng rồi lắng xuống).

2. Dự đoán: bột mì và bột gạo không tan trong nước. Khi cho vào nước, chúng chỉ tạo thành hỗn hợp đục, lơ lửng giống như bột đá vôi, rồi lắng dần xuống đáy chứ không tan.

Câu hỏi mục IV (trang 59)

Đề bài: Để hòa tan được nhiều muối ăn hơn, ta phải pha muối vào nước nóng hay lạnh? Vì sao?

Lời giải:

Để hòa tan được nhiều muối ăn hơn, ta phải pha muối vào nước nóng.

Vì muối ăn là chất rắn, mà khi tăng nhiệt độ thì chất rắn tan nhiều hơn và nhanh hơn trong nước. Do đó nước càng nóng thì càng hòa tan được nhiều muối ăn.

Em có thể (trang 59)

Đề bài: Hiểu được tại sao trên vỏ hộp đựng một số sản phẩm như sữa có ghi dòng hướng dẫn “Lắc đều trước khi sử dụng”.

Lời giải:

Sữa là một nhũ tương — hỗn hợp không đồng nhất gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong một chất lỏng khác.

Khi để yên lâu, các thành phần trong sữa có thể tách lớp, lắng xuống hoặc nổi lên, làm sữa không còn đồng đều. Vì vậy nhà sản xuất ghi “Lắc đều trước khi sử dụng” để các thành phần được trộn đều trở lại, giúp sữa đồng đều và ngon hơn khi dùng.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu