Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Phần mở đầu
Mở đầu trang 135
Đề bài: Đa dạng sinh học có vai trò quan trọng như thế nào và tại sao phải bảo vệ đa dạng sinh học?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong cả bài học. Em có thể trả lời tóm tắt như sau:
Vai trò quan trọng của đa dạng sinh học:
- Giúp duy trì và ổn định sự sống trên Trái Đất.
- Cung cấp ổn định nguồn nước, lương thực, thực phẩm, nguyên liệu cho con người.
- Tạo nên các cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp để con người tham quan, nghỉ dưỡng.
- Giúp con người thích ứng với biến đổi khí hậu, làm giảm tác hại của thiên tai.
Tại sao phải bảo vệ đa dạng sinh học?
Vì đa dạng sinh học có vai trò sống còn đối với tự nhiên và con người. Hiện nay, đa dạng sinh học đang bị suy giảm nghiêm trọng, nhiều loài đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Bảo vệ đa dạng sinh học chính là bảo vệ cuộc sống của con người.
I. Đa dạng sinh học là gì?
Câu hỏi mục I trang 135
Đề bài: Quan sát Hình 38.1 và 38.2, hãy lấy ví dụ về đa dạng loài ở thực vật, động vật.
Lời giải:
Quan sát hai hình, em thấy ở mỗi nơi có rất nhiều loài sinh vật khác nhau cùng sinh sống. Ví dụ:
Đa dạng loài ở thực vật:
- Trên cạn (Hình 38.1): các loài cây gỗ lớn, cây bụi, cây cỏ trong rừng,…
- Dưới nước (Hình 38.2): các loài rong, tảo và cây thuỷ sinh,…
Đa dạng loài ở động vật:
- Trên cạn (Hình 38.1): hổ, hươu (nai), rắn, sâu, ốc sên,…
- Dưới nước (Hình 38.2): nhiều loài cá biển đủ màu sắc, san hô, hải quỳ,…
II. Vai trò của đa dạng sinh học
1. Vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên
Câu hỏi mục II trang 135
Đề bài: Quan sát Hình 38.3 và cho biết điều gì sẽ xảy ra nếu loài sau trong hình bị giảm số lượng hoặc biến mất: 1. Cú mèo. 2. Thực vật.
Lời giải:
Trong tự nhiên, các loài có mối quan hệ dinh dưỡng (loài này là thức ăn của loài kia), nên khi một loài thay đổi sẽ kéo theo các loài khác thay đổi.
1. Nếu cú mèo bị giảm số lượng hoặc biến mất:
- Cú mèo ăn chuột. Khi cú mèo giảm hoặc biến mất, chuột ít bị bắt hơn nên số lượng chuột tăng lên nhanh.
- Chuột nhiều sẽ ăn nhiều thực vật hơn, làm thực vật bị giảm.
→ Hệ sinh thái bị mất cân bằng.
2. Nếu thực vật bị giảm số lượng hoặc biến mất:
- Thực vật là thức ăn của các loài ăn thực vật như dê, thỏ, chuột. Khi thực vật giảm hoặc biến mất, các loài này bị thiếu thức ăn nên giảm số lượng.
- Các loài ăn thịt (sư tử, chó rừng, rắn, cú mèo, mèo rừng, đại bàng) lại ăn các loài trên, nên cũng bị thiếu thức ăn và giảm theo.
→ Vì thực vật là khởi đầu của chuỗi thức ăn nên khi thực vật biến mất, toàn bộ hệ sinh thái sẽ bị ảnh hưởng và mất cân bằng nghiêm trọng.
2. Vai trò của đa dạng sinh học đối với con người
Câu hỏi mục II trang 136
Đề bài: Kể tên các loại thực phẩm và đồ dùng của con người có nguồn gốc từ động vật và thực vật.
Lời giải:
- Thực phẩm có nguồn gốc từ động vật: thịt (lợn, bò, gà), cá, tôm, trứng, sữa,…
- Thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật: gạo, rau, củ, quả, các loại đậu,…
- Đồ dùng có nguồn gốc từ động vật: áo len (từ lông cừu), khăn lụa (từ tơ tằm), giày dép và túi xách bằng da, đồ mĩ nghệ từ vỏ ốc, vỏ trai,…
- Đồ dùng có nguồn gốc từ thực vật: bàn ghế gỗ, giấy, quần áo vải bông, rổ rá bằng tre, mây,…
III. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng sinh học và hậu quả
1. Nguyên nhân
Câu hỏi mục III trang 137 (phần Nguyên nhân)
Đề bài:
- Quan sát Hình 38.7 và nêu các nguyên nhân gây suy giảm đa dạng sinh học.
- Kể thêm các hoạt động khác của con người có thể gây suy giảm đa dạng sinh học.
Lời giải:
1. Các nguyên nhân gây suy giảm đa dạng sinh học trong Hình 38.7:
- a) Sử dụng thuốc trừ sâu, hoá chất trong trồng trọt.
- b) Săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã.
- c) Chặt phá rừng, khai thác gỗ.
- d) Cháy rừng.
- e) Núi lửa phun trào.
→ Như vậy, nguyên nhân gây suy giảm đa dạng sinh học đến từ cả con người (a, b, c) và tự nhiên (e). Riêng cháy rừng (d) có thể do tự nhiên hoặc do con người gây ra.
2. Một số hoạt động khác của con người có thể gây suy giảm đa dạng sinh học:
- Đốt rừng làm nương rẫy.
- Xả rác, xả nước thải, chất thải gây ô nhiễm môi trường.
- Lấn chiếm rừng, đất tự nhiên để xây dựng, làm đường.
- Đánh bắt cá bằng cách huỷ diệt (dùng mìn, dùng điện),…
2. Hậu quả
Câu hỏi mục III trang 137 (phần Hậu quả)
Đề bài:
- Nêu sự suy giảm đa dạng sinh học do phá rừng. Phân tích những tác hại do suy giảm đa dạng sinh học từ việc phá rừng có thể gây ra.
- Nêu thêm những tác hại khác của suy giảm đa dạng sinh học, từ đó cho biết vì sao cần phải bảo vệ đa dạng sinh học.
Lời giải:
1. Sự suy giảm đa dạng sinh học do phá rừng và tác hại:
- Khi rừng bị phá, các loài cây rừng bị mất đi. Mất rừng cũng làm các loài động vật mất nơi ở và mất nguồn thức ăn, nên động vật cũng giảm số lượng hoặc biến mất. Như vậy, phá rừng làm suy giảm cả thực vật lẫn động vật.
- Tác hại (theo Hình 38.8): đất mất lớp cây che phủ nên dễ bị xói mòn, sạt lở; đất không giữ được nước gây hạn hán; khi mưa lớn thì gây lũ lụt; đồng thời ảnh hưởng xấu đến khí hậu và môi trường tự nhiên.
2. Những tác hại khác và vì sao cần bảo vệ đa dạng sinh học:
- Tác hại khác: nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm, nguyên vật liệu cho con người trở nên khan hiếm; gây tác hại về khí hậu và môi trường; nhiều loài sinh vật bị tuyệt chủng vĩnh viễn.
- Vì vậy, cần phải bảo vệ đa dạng sinh học vì đa dạng sinh học có vai trò rất quan trọng đối với tự nhiên và con người. Suy giảm đa dạng sinh học gây hại cho môi trường, khí hậu và cuộc sống con người. Bảo vệ đa dạng sinh học chính là bảo vệ cuộc sống của chính chúng ta.
IV. Bảo vệ đa dạng sinh học
Câu hỏi 1 mục IV trang 138
Đề bài: Quan sát Hình 38.9, nêu các biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học và tác dụng của mỗi biện pháp đó. Kể thêm các biện pháp khác.
Lời giải:
Các biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học trong Hình 38.9 và tác dụng của chúng:
| Biện pháp | Tác dụng |
|---|---|
| Trồng rừng | Phục hồi những khu rừng đã mất, tạo lại nơi ở và nguồn thức ăn cho động vật, làm tăng số lượng loài. |
| Xây dựng các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên | Bảo vệ môi trường sống và các loài sinh vật, đặc biệt là các loài quý hiếm. |
| Nghiêm cấm khai thác, mua bán, tiêu thụ sản phẩm từ các loài động vật, thực vật quý hiếm | Ngăn chặn việc săn bắt, buôn bán, giúp các loài quý hiếm không bị tuyệt chủng. |
Một số biện pháp khác:
- Không chặt phá rừng bừa bãi, khai thác rừng một cách hợp lí.
- Không săn bắt, buôn bán động vật hoang dã.
- Xử lí rác thải, giữ gìn môi trường sống của sinh vật sạch sẽ.
- Tuyên truyền, vận động mọi người cùng chung tay bảo vệ đa dạng sinh học.
Câu hỏi 2 mục IV trang 138
Đề bài: Thực hành tuyên truyền và thực hiện các Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đa dạng sinh học, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng,…
Lời giải (gợi ý thực hành):
Đây là hoạt động thực hành, các em có thể thực hiện như sau:
- Tìm hiểu một vài nội dung đơn giản của các luật trên (qua sách, báo, internet hoặc hỏi thầy cô).
- Làm áp phích, vẽ tranh, viết bài tuyên truyền về việc bảo vệ rừng và bảo vệ động vật hoang dã.
- Tuyên truyền cho bạn bè, người thân: không săn bắt, mua bán động vật hoang dã; không xả rác bừa bãi; tích cực trồng và chăm sóc cây xanh.
- Bản thân gương mẫu thực hiện: trồng cây, giữ vệ sinh môi trường và nhắc nhở mọi người cùng bảo vệ đa dạng sinh học.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu