Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu
Câu hỏi mở đầu (trang 67)
Đề bài: Tuy có kích thước nhỏ nhưng tế bào có thể thực hiện được các quá trình sống cơ bản. Vậy tế bào được cấu tạo từ những thành phần nào và chúng có chức năng gì để có thể giúp tế bào thực hiện những quá trình sống đó?
Lời giải:
Tế bào được cấu tạo từ ba thành phần chính, mỗi thành phần đảm nhận một chức năng riêng:
- Màng tế bào: bao bọc và bảo vệ tế bào, giúp tế bào trao đổi chất với môi trường.
- Tế bào chất: nơi diễn ra phần lớn các hoạt động sống của tế bào.
- Nhân (hoặc vùng nhân): điều khiển các hoạt động sống của tế bào.
Chi tiết về chức năng của từng thành phần sẽ được tìm hiểu ở các phần dưới đây.
I. Cấu tạo của tế bào
Câu hỏi mục I (trang 67)
Đề bài:
- Quan sát Hình 19.1 và đọc thông tin mục I, nêu các thành phần chính của tế bào và chức năng của chúng.
- Trên màng tế bào có rất nhiều lỗ nhỏ li ti. Em hãy dự đoán xem vai trò của những lỗ nhỏ này là gì.
Lời giải:
1. Tế bào có ba thành phần chính với các chức năng như sau:
| Thành phần | Chức năng |
|---|---|
| Màng tế bào | Bao bọc tế bào chất, tham gia vào quá trình trao đổi chất giữa tế bào và môi trường. |
| Tế bào chất | Là vùng nằm giữa màng tế bào và nhân (hoặc vùng nhân); là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động trao đổi chất như hấp thụ chất dinh dưỡng, chuyển hóa năng lượng, tạo các chất để tăng trưởng. |
| Nhân (hoặc vùng nhân) | Nơi chứa vật chất di truyền, là trung tâm điều khiển các hoạt động sống của tế bào. |
2. Dự đoán vai trò của các lỗ nhỏ li ti trên màng tế bào: các lỗ nhỏ này là nơi để các chất đi vào và đi ra khỏi tế bào, giúp tế bào trao đổi chất với môi trường (lấy chất dinh dưỡng vào và thải các chất thải ra ngoài).
II. Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
Câu hỏi mục II (trang 68)
Đề bài: Quan sát Hình 19.2 và mô tả sự khác nhau về cấu tạo giữa tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực.
Lời giải:
Giống nhau: Cả hai loại tế bào đều có màng tế bào, tế bào chất và vật chất di truyền.
Khác nhau:
| Đặc điểm | Tế bào nhân sơ | Tế bào nhân thực |
|---|---|---|
| Nhân | Chưa có nhân hoàn chỉnh (không có màng nhân ngăn cách chất nhân với tế bào chất); vùng chứa vật chất di truyền gọi là vùng nhân | Đã có nhân hoàn chỉnh, vật chất di truyền nằm trong nhân được bao bọc bởi màng nhân |
| Hệ thống nội màng | Không có | Có (chia tế bào chất thành nhiều khoang) |
| Bào quan có màng bao bọc | Không có (chỉ có bào quan duy nhất là ribosome) | Có các bào quan có màng bao bọc |
(Tế bào vi khuẩn là tế bào nhân sơ.)
III. Tế bào động vật và tế bào thực vật
Câu hỏi mục III (trang 68)
Đề bài:
- Quan sát Hình 19.3, lập bảng so sánh sự giống nhau và khác nhau về thành phần cấu tạo giữa tế bào động vật và tế bào thực vật.
- Những điểm khác nhau giữa tế bào động vật và tế bào thực vật có liên quan gì đến hình thức dinh dưỡng của chúng? Cấu trúc nào của tế bào thực vật giúp cây cứng cáp dù không có hệ xương nâng đỡ như ở động vật?
Lời giải:
1. Bảng so sánh tế bào động vật và tế bào thực vật:
Giống nhau: Cả hai đều là tế bào nhân thực và đều có các thành phần: màng tế bào, tế bào chất, nhân và ti thể.
Khác nhau:
| Thành phần | Tế bào động vật | Tế bào thực vật |
|---|---|---|
| Thành tế bào | Không có | Có |
| Lục lạp | Không có | Có |
| Không bào lớn | Không có | Có |
2. Trả lời hai ý của câu hỏi:
- Liên quan đến hình thức dinh dưỡng: Tế bào thực vật có lục lạp chứa diệp lục, giúp hấp thu năng lượng ánh sáng mặt trời để tổng hợp chất hữu cơ trong quá trình quang hợp. Nhờ đó, thực vật tự tổng hợp được chất dinh dưỡng. Còn tế bào động vật không có lục lạp nên không tự tổng hợp được chất hữu cơ, phải lấy chất dinh dưỡng từ thức ăn.
- Cấu trúc giúp cây cứng cáp: Đó là thành tế bào. Thành tế bào bao bọc bên ngoài màng tế bào, có chức năng quy định hình dạng và bảo vệ tế bào, nhờ đó giúp cây cứng cáp và đứng vững dù không có hệ xương nâng đỡ như ở động vật.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu