Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 187
Đề bài: Em đã biết Trái Đất quay quanh Mặt Trời, Mặt Trăng quay quanh Trái Đất. Vậy còn có những thiên thể nào khác quay quanh Mặt Trời không?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn:
Quay quanh Mặt Trời không chỉ có Trái Đất, mà còn nhiều thiên thể khác, gồm: tám hành tinh, các hành tinh lùn, hơn một trăm vệ tinh, các sao chổi, các tiểu hành tinh, các thiên thạch và bụi vũ trụ.
I. Hệ Mặt Trời
Câu hỏi 1 mục I trang 188
Đề bài: Hành tinh nào gần Mặt Trời nhất, hành tinh nào xa Mặt Trời nhất?
Lời giải:
- Hành tinh gần Mặt Trời nhất là Thủy tinh.
- Hành tinh xa Mặt Trời nhất là Hải Vương tinh.
Câu hỏi 2 mục I trang 188
Đề bài: Lực hấp dẫn gây ra chuyển động của tám hành tinh xung quanh Mặt Trời phụ thuộc vào khối lượng và khoảng cách đến Mặt Trời của các hành tinh. Theo em dự đoán, thời gian quay quanh Mặt Trời của các hành tinh có giống nhau không?
Lời giải:
Theo em dự đoán, thời gian quay quanh Mặt Trời của các hành tinh không giống nhau.
Vì mỗi hành tinh có khối lượng khác nhau và khoảng cách đến Mặt Trời cũng khác nhau, mà thời gian quay lại phụ thuộc vào những yếu tố này. Hành tinh càng xa Mặt Trời thì quãng đường quay càng dài nên thời gian quay quanh Mặt Trời càng lâu.
II. Các hành tinh của hệ Mặt Trời
1. Các hành tinh vòng trong của hệ Mặt Trời
Câu hỏi mục II trang 188 (Một ngày gần bằng Trái Đất)
Đề bài: Trong bốn hành tinh vòng trong của Hệ Mặt Trời, một ngày của hành tinh nào có thời gian gần bằng một ngày của Trái Đất?
Lời giải:
“Một ngày” của một hành tinh chính là chu kì tự quay của nó. Nhìn vào bảng số liệu, chu kì tự quay của các hành tinh vòng trong là: Thủy tinh 58,9 ngày; Kim tinh 244 ngày; Trái Đất 1 ngày; Hỏa tinh 1,03 ngày.
→ Hành tinh có một ngày gần bằng một ngày của Trái Đất là Hỏa tinh (chu kì tự quay 1,03 ngày, gần bằng 1 ngày của Trái Đất).
2. Các hành tinh vòng ngoài của hệ Mặt Trời
Câu hỏi 1 mục II trang 189 (Hành tinh hay ngôi sao?)
Đề bài: Người ta vẫn nói sao Hỏa, sao Kim, sao Thổ,… đều là các ngôi sao trong Hệ Mặt Trời. Nói như thế là đúng hay sai? Tại sao?
Lời giải:
Nói như thế là sai.
Vì sao Hỏa, sao Kim, sao Thổ,… thực ra là các hành tinh chứ không phải ngôi sao. Ngôi sao là thiên thể tự phát sáng (như Mặt Trời), còn hành tinh thì không tự phát sáng, ta nhìn thấy chúng là nhờ chúng phản chiếu ánh sáng Mặt Trời. Vì vậy gọi chúng là “ngôi sao” là không đúng.
Câu hỏi 2 mục II trang 189 (Vì sao nhìn thấy các hành tinh?)
Đề bài: Vì sao ta nhìn thấy các hành tinh trong Hệ Mặt Trời? Em hãy giải thích bằng hình vẽ.
Lời giải:
Các hành tinh không tự phát sáng. Ta nhìn thấy được chúng là vì chúng được Mặt Trời chiếu sáng, rồi phản chiếu ánh sáng đó về phía Trái Đất, ánh sáng phản chiếu này truyền tới mắt ta nên ta nhìn thấy các hành tinh.
Có thể giải thích bằng hình vẽ: vẽ Mặt Trời phát ra tia sáng chiếu tới một hành tinh, hành tinh phản chiếu tia sáng đó đến mắt người quan sát trên Trái Đất.
Câu hỏi 3 mục II trang 189 (Mặt Trời nhìn từ Hải Vương tinh)
Đề bài: Nếu như em đứng trên Hải Vương tinh, sẽ nhìn thấy Mặt Trời lớn hơn hay nhỏ hơn so với khi ở Trái Đất?
Lời giải:
Nếu đứng trên Hải Vương tinh, em sẽ nhìn thấy Mặt Trời nhỏ hơn so với khi ở Trái Đất.
Vì Hải Vương tinh ở xa Mặt Trời hơn Trái Đất rất nhiều (khoảng cách đến Mặt Trời là 30,07 AU, trong khi Trái Đất chỉ là 1 AU). Vật ở càng xa thì ta nhìn càng nhỏ, nên từ Hải Vương tinh nhìn Mặt Trời sẽ thấy nhỏ hơn nhiều.
Hoạt động mục II trang 189 (Vẽ sơ đồ khoảng cách)
Đề bài:
- Vẽ sơ đồ biểu diễn khoảng cách từ Mặt Trời đến các hành tinh theo tỉ lệ 1 cm ứng với 1 AU.
- Có nhận xét gì về khoảng cách giữa các hành tinh?
Lời giải:
1. Với tỉ lệ 1 cm ứng với 1 AU, độ dài biểu diễn khoảng cách từ Mặt Trời đến mỗi hành tinh (dựa vào bảng số liệu) là:
| Hành tinh | Khoảng cách (AU) | Độ dài trên sơ đồ |
|---|---|---|
| Thủy tinh | 0,39 | 0,39 cm |
| Kim tinh | 0,72 | 0,72 cm |
| Trái Đất | 1 | 1 cm |
| Hỏa tinh | 1,52 | 1,52 cm |
| Mộc tinh | 5,20 | 5,20 cm |
| Thổ tinh | 9,54 | 9,54 cm |
| Thiên Vương tinh | 19,2 | 19,2 cm |
| Hải Vương tinh | 30,07 | 30,07 cm |
Em lấy Mặt Trời làm điểm gốc, rồi vẽ các hành tinh nằm cách Mặt Trời những đoạn đúng bằng độ dài ở bảng trên.
2. Nhận xét: Khoảng cách giữa các hành tinh không đều nhau. Các hành tinh ở càng xa Mặt Trời thì khoảng cách giữa chúng càng lớn dần (các hành tinh vòng ngoài cách nhau xa hơn nhiều so với các hành tinh vòng trong).
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu