Mở đầu trang 162

Đề bài: Trong hình trên có những dạng năng lượng nào mà em đã biết?

Lời giải:

Trong hình có các dạng năng lượng mà em đã biết, ví dụ:

• Năng lượng ánh sáng (từ Mặt Trời).
• Năng lượng nhiệt (từ ánh nắng Mặt Trời).
• Năng lượng của gió (làm quay tua-bin gió).
• Năng lượng của dòng nước chảy (ở thác nước, đập thuỷ điện).
• Năng lượng điện (ở đường dây điện, tấm pin mặt trời trên mái nhà).

I. Năng lượng

Câu hỏi mục I trang 162

Đề bài: Nếu không có năng lượng của thức ăn, của pin, năng lượng của ánh sáng mặt trời thì những hiện tượng nêu trên có thể diễn ra được không?

Lời giải:

Không. Nếu không có các năng lượng đó thì những hiện tượng nêu trên không thể diễn ra được:

• Không có năng lượng của thức ăn → con người không có sức để thực hiện các hoạt động hằng ngày.
• Không có năng lượng của pin → đèn pin không phát ra ánh sáng.
• Không có năng lượng ánh sáng mặt trời → cây cối không lớn lên, không ra hoa, kết trái.

→ Như vậy, mọi hoạt động và mọi hiện tượng trong tự nhiên đều cần đến năng lượng.

II. Năng lượng và tác dụng lực

Câu hỏi mục II trang 163 (Tác động của gió)

Đề bài: Quan sát và đọc phần mô tả trong Hình 46.1, rồi thảo luận nhóm để làm sáng tỏ hai ý:

• Khi năng lượng càng nhiều thì lực tác dụng có thể càng mạnh.
• Khi năng lượng càng nhiều thì thời gian tác dụng của lực có thể càng dài.

Lời giải:

Quan sát Hình 46.1 về tác động của gió, ta thấy:

• Gió nhẹ (năng lượng ít) chỉ làm quay chong chóng; gió mạnh (năng lượng nhiều hơn) làm quay được cánh quạt của tua-bin gió; lốc xoáy (năng lượng rất lớn) có thể phá huỷ cả các công trình. Điều này làm sáng tỏ ý: năng lượng càng nhiều thì lực tác dụng càng mạnh.
• Khi gió nhẹ, gió mạnh hay lốc xoáy còn kéo dài thì chong chóng, tua-bin gió còn quay, các công trình còn tiếp tục bị phá huỷ. Điều này làm sáng tỏ ý: năng lượng càng nhiều thì thời gian tác dụng của lực càng dài.

Hoạt động mục II trang 163 (Thổi xe đồ chơi)

Đề bài: Thí nghiệm “Thổi xe đồ chơi”: thổi hơi qua ống hút để tạo ra lực đẩy đủ mạnh làm cho xe đồ chơi chuyển động (Hình 46.2). Thảo luận:

a) Muốn cho xe chuyển động nhanh hơn và xa hơn thì phải làm thế nào?

b) Từ thí nghiệm trên, hãy rút ra mối quan hệ giữa năng lượng truyền cho vật với độ lớn lực tác dụng và thời gian lực tác dụng lên vật.

Lời giải:

a) Muốn cho xe chuyển động nhanh hơn và xa hơn thì phải thổi mạnh hơn và thổi lâu hơn (tức là truyền cho xe nhiều năng lượng hơn).

b) Mối quan hệ rút ra được: khi năng lượng truyền cho vật càng nhiều thì độ lớn lực tác dụng lên vật càng lớn và thời gian lực tác dụng càng dài. (Thổi càng mạnh và càng lâu thì truyền cho xe càng nhiều năng lượng, nên xe đi càng nhanh và càng xa.)

Hoạt động mục II trang 163 (Tìm thêm ví dụ)

Đề bài: Hãy tìm thêm ví dụ về mối liên hệ giữa năng lượng và tác dụng lực.

Lời giải:

• Đá quả bóng: đá càng mạnh (truyền cho bóng càng nhiều năng lượng) thì quả bóng bay càng nhanh và càng xa.
• Kéo dây cung: kéo càng căng (năng lượng càng nhiều) thì mũi tên bắn đi càng mạnh.
• Gió thổi vào buồm: gió càng mạnh thì đẩy thuyền buồm đi càng nhanh.

Câu hỏi mục II trang 163 (Điền từ vào chỗ trống)

Đề bài: Hoàn thành các câu sau đây bằng cách điền các từ thích hợp trong khung (ánh sáng, năng lượng, nhiệt, phát triển, sống), được đánh số thứ tự từ (1) đến (7). Ví dụ: (1) – ánh sáng.

a) Năng lượng (1) của Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất được các loài thực vật hấp thụ để (2) và (3).

b) (4) dự trữ trong pin của điện thoại di động giúp điện thoại ghi và phát ra âm thanh, hình ảnh. (5) lưu trữ trong xăng, dầu cần cho hoạt động của xe máy, ô tô, máy bay, tàu thuỷ và các phương tiện giao thông khác.

c) Xăng, dầu và các chất đốt (than, gỗ, rác thải,…) được gọi là nhiên liệu. Chúng giải phóng (6), tạo ra nhiệt và (7) khi bị đốt cháy.

Lời giải:

Các từ cần điền lần lượt là:

• (1) ánh sáng
• (2) sống
• (3) phát triển
• (4) năng lượng
• (5) năng lượng
• (6) năng lượng
• (7) ánh sáng

Khi điền đầy đủ, các câu sẽ là:

a) Năng lượng ánh sáng của Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất được các loài thực vật hấp thụ để sống và phát triển.

b) Năng lượng dự trữ trong pin của điện thoại di động giúp điện thoại ghi và phát ra âm thanh, hình ảnh. Năng lượng lưu trữ trong xăng, dầu cần cho hoạt động của xe máy, ô tô, máy bay, tàu thuỷ và các phương tiện giao thông khác.

c) Xăng, dầu và các chất đốt (than, gỗ, rác thải,…) được gọi là nhiên liệu. Chúng giải phóng năng lượng, tạo ra nhiệt và ánh sáng khi bị đốt cháy.

III. Sự truyền năng lượng

Câu hỏi mục III trang 164

Đề bài: Hãy tìm thêm ví dụ về sự truyền năng lượng trong thực tiễn.

Lời giải:

Năng lượng có thể được truyền đi bằng nhiều cách. Một số ví dụ:

• Truyền qua tác dụng lực: tay đẩy làm xe lăn chuyển động (năng lượng truyền từ tay sang xe); gió đẩy làm thuyền buồm chạy.
• Truyền qua truyền nhiệt: khi đun nước, năng lượng từ bếp truyền cho ấm và nước làm nước nóng lên; khi phơi quần áo ngoài nắng, năng lượng ánh sáng mặt trời truyền cho quần áo làm chúng nóng lên và khô đi.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu