Mở đầu trang 171

Đề bài: Trong ba cách đun nước ở hình bên, cách đun nào ít hao phí năng lượng nhất? Tại sao?

Lời giải:

Trong ba cách đun nước, cách đun ít hao phí năng lượng nhất là cách c) dùng ấm điện.

Vì:

• Ở cách a) (bếp củi) và cách b) (bếp than), nhiệt từ ngọn lửa tỏa ra xung quanh rất nhiều, chỉ một phần nhỏ truyền vào nồi (ấm) để đun nước, nên hao phí rất lớn.
• Ở cách c) (ấm điện), dây đun nằm ngay trong nước nên gần như toàn bộ nhiệt được truyền trực tiếp cho nước, phần nhiệt tỏa ra ngoài ít hơn. Vì vậy cách này ít hao phí năng lượng nhất.

I. Năng lượng hữu ích

Câu hỏi mục I trang 171

Đề bài: Trong việc đun sôi nước như hình trên, năng lượng nào là hữu ích, năng lượng nào là hao phí?

Lời giải:

• Năng lượng hữu ích: phần nhiệt năng được truyền vào nước, làm nước nóng lên và sôi (đây chính là mục đích của việc đun nước).
• Năng lượng hao phí: phần nhiệt năng tỏa ra môi trường xung quanh (làm nóng không khí, làm nóng thành nồi, ấm,…) chứ không dùng để đun sôi nước.

II. Năng lượng hao phí

Câu hỏi 1 mục II trang 171

Đề bài: Năng lượng hao phí thường xuất hiện dưới dạng nhiệt năng. Hãy tìm ví dụ để minh họa cho nhận định trên.

Lời giải:

Một số ví dụ cho thấy năng lượng hao phí thường xuất hiện dưới dạng nhiệt năng:

• Khi quạt điện chạy, ngoài việc tạo ra gió (hữu ích), động cơ quạt nóng lên — phần nhiệt này là hao phí.
• Khi bóng đèn sợi đốt sáng, đèn vừa phát ra ánh sáng vừa tỏa nhiều nhiệt làm nóng bóng đèn — phần nhiệt này là hao phí.
• Khi xe máy, ô tô chạy, động cơ nóng lên — phần nhiệt này là hao phí.

Câu hỏi 2 mục II trang 171

Đề bài: Nêu tình huống (ở gia đình, ở lớp học) cho thấy luôn có năng lượng hao phí xuất hiện trong quá trình sử dụng năng lượng. Xác định nguyên nhân gây ra sự hao phí đó.

Lời giải:

Một số tình huống và nguyên nhân gây hao phí:

• Khi nấu cơm bằng nồi cơm điện: cơm chín là hữu ích, nhưng nồi và không khí xung quanh nóng lên là hao phí. Nguyên nhân: nhiệt tỏa ra môi trường.
• Khi bật quạt trong lớp học: gió mát là hữu ích, nhưng quạt phát ra tiếng kêu và động cơ nóng lên là hao phí. Nguyên nhân: ma sát ở động cơ tạo ra nhiệt và âm thanh.
• Khi dùng đèn học: ánh sáng là hữu ích, nhưng đèn nóng lên là hao phí. Nguyên nhân: một phần điện năng chuyển thành nhiệt.

Hoạt động 1 mục II trang 171 (Năng lượng hao phí khi đi xe đạp)

Đề bài: Năng lượng hao phí khi đi xe đạp:

a) Dự đoán xem ở bộ phận nào của xe đạp có thể xảy ra sự hao phí năng lượng nhiều nhất?

b) Dạng năng lượng nào là hữu ích, là hao phí đối với người và xe?

Lời giải:

a) Sự hao phí năng lượng xảy ra nhiều nhất ở những bộ phận có ma sát, ví dụ: ở ổ trục bánh xe, ở xích và líp, ở chỗ má phanh tiếp xúc với vành bánh xe. Tại những nơi này, ma sát làm sinh ra nhiệt nên gây hao phí năng lượng.

b)

• Năng lượng hữu ích: động năng giúp người và xe chuyển động về phía trước.
• Năng lượng hao phí: nhiệt năng sinh ra do ma sát ở các bộ phận của xe và năng lượng âm (tiếng kêu của xe).

Hoạt động 2 mục II trang 172 (Năng lượng hao phí khi ô tô chạy)

Đề bài: Năng lượng hao phí khi ô tô chạy: Nêu tên các dạng năng lượng hao phí có thể xuất hiện khi ô tô chuyển động trên đường. Những hao phí này ảnh hưởng ra sao đến môi trường?

Lời giải:

Các dạng năng lượng hao phí khi ô tô chuyển động:

• Nhiệt năng (động cơ và các bộ phận của xe nóng lên do đốt nhiên liệu và do ma sát).
• Năng lượng âm (tiếng ồn của động cơ).

Ảnh hưởng đến môi trường: Khi ô tô chạy, nhiên liệu (xăng, dầu) bị đốt cháy sinh ra khí thải gây ô nhiễm không khí; nhiệt tỏa ra làm nóng môi trường xung quanh; tiếng ồn lớn gây ô nhiễm tiếng ồn. Tất cả những điều này đều ảnh hưởng xấu đến môi trường sống.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu