Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu
Câu hỏi mở đầu (trang 98)
Đề bài: Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở Việt Nam do virus gây ra. Theo ước tính của WHO, hằng năm có khoảng $50\ 000$ đến $100\ 000$ ca mắc trên $100$ quốc gia. Vậy virus là gì? Làm cách nào để phòng bệnh do virus gây ra?
Lời giải:
Virus là dạng sống có kích thước vô cùng nhỏ bé, không có cấu tạo tế bào và chỉ nhân lên được khi ở trong tế bào của sinh vật sống.
Để phòng bệnh do virus gây ra, biện pháp hữu hiệu nhất là tiêm vaccine. Ngoài ra, cần ăn uống và sinh hoạt điều độ, giữ vệ sinh sạch sẽ.
I. Đa dạng virus
Câu hỏi mục I (trang 98)
Đề bài: Quan sát Hình 29.1, em có nhận xét gì về hình dạng của virus?
Lời giải:
Quan sát Hình 29.1, ta thấy virus có nhiều hình dạng khác nhau. Có ba dạng hình chính:
- Dạng xoắn: ví dụ virus Ebola, virus cúm.
- Dạng khối: ví dụ virus HIV, virus bại liệt.
- Dạng hỗn hợp: ví dụ thể thực khuẩn T4, virus đậu mùa.
II. Cấu tạo của virus
Câu hỏi mục II (trang 99)
Đề bài:
- Vì sao nói virus chưa có cấu tạo tế bào điển hình? Em có đồng ý với ý kiến cho rằng virus là vật thể không sống không? Giải thích.
- Quan sát Hình 29.2 và Hình 27.2 (bài 27 – chương VII), hãy phân biệt vi khuẩn và virus.
Lời giải:
1. Trả lời hai ý:
- Nói virus chưa có cấu tạo tế bào điển hình vì cơ thể virus chỉ gồm hai phần là vỏ protein và lõi là vật chất di truyền (DNA hoặc RNA); virus không có các thành phần của một tế bào như màng tế bào, tế bào chất, nhân (hoặc vùng nhân).
- Em không hoàn toàn đồng ý với ý kiến cho rằng virus là vật thể không sống. Vì khi ở trong tế bào của sinh vật sống (tế bào vật chủ), virus vẫn có thể nhân lên (tăng số lượng) – đây là một biểu hiện của sự sống. Tuy nhiên, khi ở ngoài tế bào vật chủ thì virus lại không thể hiện các hoạt động sống. Vì vậy, virus được coi là một dạng sống đặc biệt.
2. Phân biệt vi khuẩn và virus:
| Đặc điểm | Vi khuẩn | Virus |
|---|---|---|
| Cấu tạo tế bào | Có cấu tạo tế bào (đơn bào, nhân sơ) | Chưa có cấu tạo tế bào |
| Các thành phần | Thành tế bào, màng tế bào, tế bào chất, vùng nhân | Vỏ protein và lõi là vật chất di truyền (một số có thêm vỏ ngoài và gai glycoprotein) |
| Khả năng sống | Sống và sinh sản độc lập | Chỉ nhân lên được khi ở trong tế bào vật chủ |
| Kích thước | Lớn hơn virus | Nhỏ hơn vi khuẩn rất nhiều |
Hoạt động mục II (trang 99)
Đề bài: Dựa trên hình dạng và cấu tạo của virus mà em đã học, quan sát các hình trong bảng, nêu tên các thành phần được chú thích trong hình và hoàn thành bảng theo mẫu.
Lời giải:
Tất cả các virus đều có hai thành phần cơ bản là vỏ protein (ở ngoài) và vật chất di truyền (ở trong). Trong các hình, chú thích số $1$ chỉ phần ở ngoài, chú thích số $2$ chỉ phần ở trong. Ta hoàn thành bảng như sau:
| Tên virus | Thành phần (1) | Thành phần (2) |
|---|---|---|
| HIV | Vỏ protein | Vật chất di truyền |
| Sởi | Vỏ protein | Vật chất di truyền |
| Dại | Vỏ protein | Vật chất di truyền |
| Dengue (gây bệnh sốt xuất huyết) | Vỏ protein | Vật chất di truyền |
IV. Một số bệnh do virus và cách phòng bệnh
Câu hỏi 1 mục IV (trang 100)
Đề bài: Đọc thông tin trên, kể tên các bệnh do virus gây ra. Ngoài các bệnh đó, virus còn gây ra các bệnh nào khác mà em biết?
Lời giải:
Các bệnh do virus gây ra (theo thông tin trong bài):
- Ở người: thủy đậu, quai bị, viêm gan B, cúm,… (khoảng $90\%$ các bệnh đường hô hấp ở người do virus gây ra).
- Ở động vật: tai xanh ở lợn, lở mồm long móng ở trâu bò, cúm gia cầm,…
- Ở thực vật: khảm ở cây đậu, xoắn lá cà chua,…
Ngoài các bệnh trên, virus còn gây ra một số bệnh khác mà em biết như: sốt xuất huyết, bệnh dại, tay chân miệng, COVID-19,…
Câu hỏi 2 mục IV (trang 100)
Đề bài: Kể tên các loại vaccine mà em biết.
Lời giải:
Một số loại vaccine mà em biết: vaccine sởi, vaccine viêm gan B, vaccine bại liệt, vaccine cúm, vaccine dại, vaccine đậu mùa, vaccine COVID-19,…
Câu hỏi 3 mục IV (trang 100)
Đề bài: Em có biết mình đã từng được tiêm những loại vaccine nào không? Tại sao cần tiêm phòng nhiều loại vaccine khác nhau?
Lời giải:
- Các loại vaccine em đã từng được tiêm (tùy từng bạn): ví dụ vaccine viêm gan B, vaccine bại liệt, vaccine sởi, vaccine lao,… Em có thể hỏi bố mẹ hoặc xem sổ tiêm chủng để biết chính xác.
- Cần tiêm phòng nhiều loại vaccine khác nhau vì: mỗi loại vaccine thường chỉ giúp cơ thể phòng được một bệnh (hoặc một số bệnh) nhất định. Có rất nhiều bệnh khác nhau do virus gây ra, nên phải tiêm nhiều loại vaccine khác nhau mới phòng được nhiều bệnh.
Câu hỏi 4 mục IV (trang 100)
Đề bài: Nêu cách phòng tránh các bệnh do virus gây ra.
Lời giải:
Một số cách phòng tránh các bệnh do virus gây ra:
- Tiêm vaccine – đây là biện pháp hữu hiệu nhất.
- Ăn uống và sinh hoạt điều độ.
- Giữ vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sạch sẽ.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu