Câu hỏi mở đầu trang 60

Đề bài: Bệnh ở vật nuôi là gì? Chúng có tác hại như thế nào? Việc phòng, trị bệnh có vai trò như thế nào đối với chăn nuôi? Cần có biện pháp gì để đảm bảo an toàn cho người, vật nuôi và môi trường?

Lời giải:

• Bệnh ở vật nuôi: là trạng thái không bình thường của vật nuôi, biểu hiện qua các dấu hiệu như buồn bã, chán ăn, sốt, ho, tiêu chảy, bại liệt,…
• Tác hại: ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng, phát triển của vật nuôi; bệnh nặng có thể gây chết.
• Vai trò của phòng, trị bệnh: bảo vệ vật nuôi, nâng cao hiệu quả chăn nuôi, bảo vệ sức khỏe con người và môi trường.
• Biện pháp an toàn: vệ sinh, khử trùng chuồng trại; chọn con giống tốt; đảm bảo thức ăn, nước sạch; tiêm phòng đầy đủ; trang trại đặt xa khu dân cư.

I. Vai trò của phòng, trị bệnh trong chăn nuôi

1. Khái niệm bệnh

Câu hỏi Khám phá trang 60

Đề bài: Kể tên một số bệnh ở vật nuôi mà em biết. Nêu nguyên nhân và mô tả biểu hiện của những loại bệnh đó.

Lời giải:

2. Vai trò của phòng, trị bệnh trong chăn nuôi

Câu hỏi Khám phá trang 60

Câu 1: Nêu vai trò của phòng, trị bệnh đối với vật nuôi. Liên hệ với thực tiễn chăn nuôi ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò của phòng, trị bệnh đối với vật nuôi:

• Tiêu diệt mầm bệnh, ngăn ngừa sự lây lan của mầm bệnh.
• Ngăn sự tiếp xúc của mầm bệnh với vật nuôi.
• Tăng sức đề kháng cho vật nuôi.
• Giúp vật nuôi khỏe mạnh, sinh trưởng và phát triển tốt.

b) Liên hệ thực tiễn:

Ở gia đình và địa phương em:

• Tiêm phòng định kì cho gà (vaccine Newcastle, cúm gia cầm), lợn (dịch tả, tai xanh), bò (lở mồm long móng, tụ huyết trùng).
• Vệ sinh chuồng trại, phun thuốc sát trùng hằng tuần.
• Cho vật nuôi ăn thức ăn sạch, uống nước sạch.
• Cách li vật nuôi mới mua về trong 2–3 tuần trước khi nhập đàn.

Câu 2: Theo em, vì sao phòng bệnh lại có vai trò tăng sức đề kháng cho vật nuôi?

Lời giải:

Phòng bệnh làm tăng sức đề kháng cho vật nuôi vì:

• Tiêm vaccine phòng bệnh → giúp cơ thể vật nuôi sản sinh kháng thể chống lại tác nhân gây bệnh → tăng sức đề kháng đặc hiệu.
• Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, vitamin, khoáng chất → cơ thể khỏe mạnh, hệ miễn dịch hoạt động tốt.
• Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát → vật nuôi không bị stress, ít tiếp xúc mầm bệnh → cơ thể tập trung phát triển và tăng sức đề kháng.

→ Kết luận: Phòng bệnh tác động trực tiếp lên cơ thể vật nuôi (vaccine) và gián tiếp qua điều kiện sống (dinh dưỡng, môi trường) nên giúp tăng sức đề kháng.

Câu hỏi Khám phá trang 61

Đề bài: Nêu vai trò của phòng, trị bệnh đối với hiệu quả chăn nuôi. Liên hệ với thực tiễn chăn nuôi ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò của phòng, trị bệnh đối với hiệu quả chăn nuôi:

• Vật nuôi khỏe mạnh → sinh trưởng nhanh, cho năng suất cao.
• Nâng cao chất lượng trứng, thịt, sữa.
• Giảm chi phí chữa bệnh, khử trùng, vệ sinh.
• Tránh thua lỗ do dịch bệnh gây chết hàng loạt.
• Góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

b) Liên hệ thực tiễn:

Ở địa phương em:

• Các trang trại gà, lợn thực hiện tiêm phòng đầy đủ → tỉ lệ sống cao, năng suất ổn định.
• Hộ nuôi bò sữa vệ sinh chuồng trại tốt → bò khỏe, sữa nhiều và chất lượng cao.
• Ngược lại, có những hộ chăn nuôi không tiêm phòng đầy đủ, khi dịch bệnh xảy ra (dịch tả lợn, cúm gia cầm) đã bị thiệt hại nặng, thậm chí phá sản.

Câu hỏi Khám phá trang 61

Đề bài: Giải thích vì sao phòng, trị bệnh cho vật nuôi có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái và sức khỏe con người.

Lời giải:

a) Bảo vệ môi trường sinh thái:

• Nếu không phòng, trị bệnh tốt → bệnh bùng phát thành dịch → nhiều vật nuôi chết → xác chết, chất thải gây ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí).
• Dịch bệnh làm mất cân bằng sinh thái.
• Phòng, trị bệnh tốt → hạn chế dịch bùng phát → giảm ô nhiễm → bảo vệ môi trường.

b) Bảo vệ sức khỏe con người:

• Nhiều bệnh có thể lây truyền từ vật nuôi sang người (cúm gia cầm H5N1, dại, dịch hạch,…). Một số bệnh có tỉ lệ tử vong rất cao.
• Phòng, trị bệnh cho vật nuôi → ngăn chặn nguồn bệnh lây sang người → bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
• Sản phẩm chăn nuôi (thịt, trứng, sữa) từ vật nuôi khỏe mạnh sẽ an toàn hơn cho người tiêu dùng.

Kết nối năng lực trang 61

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu thêm về một số bệnh có thể lây từ động vật sang người.

Lời giải:

Một số bệnh phổ biến lây từ động vật sang người:

Theo WHO, có hơn 200 bệnh lây từ động vật sang người và hơn 70% các bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện ở người có nguồn gốc từ động vật.

II. Biện pháp an toàn cho người, vật nuôi và môi trường

Câu hỏi Khám phá trang 62

Đề bài: Em hãy đề xuất biện pháp an toàn cho người, vật nuôi và môi trường trong hoạt động chăn nuôi ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

a) Biện pháp bảo vệ vật nuôi:

• Vệ sinh, khử trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi định kì và sau mỗi đợt nuôi.
• Chọn con giống khỏe mạnh, đã được kiểm dịch, không mang mầm bệnh.
• Cung cấp thức ăn, nước sạch, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh thú y.
• Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine cần thiết theo lịch của thú y.
• Cách li vật nuôi mới mua về hoặc vật nuôi ốm.

b) Biện pháp bảo vệ người chăn nuôi:

• Mặc đồ bảo hộ (khẩu trang, găng tay, ủng, áo bảo hộ) khi làm việc.
• Rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi tiếp xúc vật nuôi.
• Không ăn uống trong khu vực chuồng trại.
• Tiêm phòng cho người chăn nuôi các bệnh có nguy cơ lây từ vật nuôi (cúm, dại).

c) Biện pháp bảo vệ môi trường:

• Xử lí chất thải chăn nuôi bằng hầm biogas, đệm lót sinh học, ủ phân compost.
• Không xả thải trực tiếp ra ao, hồ, sông, suối.
• Với trang trại: chọn địa điểm xa khu dân cư, xa đường giao thông chính, xa nguồn nước sinh hoạt.
• Xử lí xác vật nuôi chết bằng cách chôn sâu, rắc vôi bột hoặc thiêu hủy.
• Trồng cây xanh quanh chuồng trại để giảm mùi hôi.

Luyện tập

Luyện tập trang 62

Câu 1: Trình bày vai trò của việc phòng, trị bệnh trong chăn nuôi.

Lời giải:

Phòng, trị bệnh trong chăn nuôi có 3 vai trò chính:

a) Bảo vệ vật nuôi:

• Tiêu diệt mầm bệnh, ngăn ngừa lây lan.
• Tăng sức đề kháng cho vật nuôi.
• Giúp vật nuôi khỏe mạnh, sinh trưởng, phát triển tốt.

b) Nâng cao hiệu quả chăn nuôi:

• Giúp vật nuôi cho năng suất và chất lượng cao (thịt, trứng, sữa).
• Giảm chi phí chữa bệnh, khử trùng.
• Tránh thua lỗ do dịch bệnh.

c) Bảo vệ sức khỏe con người và môi trường:

• Ngăn dịch bùng phát, giảm ô nhiễm môi trường.
• Ngăn bệnh lây từ vật nuôi sang người.
• Đảm bảo sản phẩm chăn nuôi an toàn cho người tiêu dùng.

Câu 2: Giải thích vì sao phòng bệnh cho vật nuôi có vai trò phát triển chăn nuôi bền vững.

Lời giải:

Phòng bệnh giúp phát triển chăn nuôi bền vững ở 3 khía cạnh:

a) Bền vững về kinh tế:

• Vật nuôi khỏe mạnh → năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt → thu nhập ổn định.
• Giảm chi phí trị bệnh, giảm rủi ro thua lỗ do dịch bệnh.

b) Bền vững về môi trường:

• Hạn chế dịch bệnh → giảm ô nhiễm từ xác vật nuôi chết và chất thải.
• Giảm sử dụng thuốc kháng sinh, hóa chất trong chăn nuôi → môi trường ít bị ô nhiễm.

c) Bền vững về xã hội:

• Ngăn bệnh lây từ vật nuôi sang người → bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
• Sản phẩm chăn nuôi an toàn → người tiêu dùng yên tâm sử dụng.
• Đảm bảo an sinh xã hội cho người chăn nuôi.

→ Kết luận: Phòng bệnh tốt tác động đồng thời đến cả 3 mặt kinh tế – môi trường – xã hội, đây chính là nền tảng của chăn nuôi bền vững.

Vận dụng

Vận dụng trang 62

Đề bài: Đề xuất biện pháp để nâng cao hiệu quả phòng, trị bệnh cho vật nuôi trong hoạt động chăn nuôi ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

Các biện pháp nâng cao hiệu quả phòng, trị bệnh cho vật nuôi:

a) Về công tác thú y:

• Tiêm phòng đầy đủ và đúng lịch các loại vaccine bắt buộc (cúm gia cầm, dịch tả lợn, lở mồm long móng, tụ huyết trùng,…).
• Kiểm tra sức khỏe vật nuôi định kì, phát hiện bệnh sớm để trị kịp thời.
• Hợp tác với cán bộ thú y địa phương khi có dấu hiệu bất thường.

b) Về vệ sinh chuồng trại:

• Vệ sinh chuồng trại hằng ngày, phun thuốc sát trùng 1–2 lần/tuần.
• Định kì tổng vệ sinh và khử trùng sau mỗi đợt nuôi.
• Diệt côn trùng, chuột, các loài động vật trung gian truyền bệnh.

c) Về con giống và chăm sóc:

• Chọn con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã kiểm dịch.
• Cách li vật nuôi mới nhập 2–3 tuần trước khi nhập đàn.
• Cho ăn thức ăn đủ dinh dưỡng, uống nước sạch.
• Bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng sức đề kháng.

d) Về xử lí chất thải:

• Xây hầm biogas hoặc dùng đệm lót sinh học để xử lí chất thải.
• Xử lí xác vật nuôi chết đúng cách (chôn sâu, rắc vôi bột, không vứt bừa bãi).

e) Về đào tạo, tuyên truyền:

• Tập huấn kiến thức phòng, trị bệnh cho người chăn nuôi.
• Cập nhật thông tin dịch bệnh từ cơ quan thú y để chủ động phòng tránh.
• Xây dựng liên kết giữa các hộ chăn nuôi để chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ khi có dịch.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám