Câu hỏi mở đầu trang 109

Đề bài: Ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi do những nguyên nhân nào gây ra? Chúng có ảnh hưởng như thế nào đối với vật nuôi và con người? Cần phải làm gì để hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi?

Lời giải:

a) Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi:

• Chất thải chăn nuôi: phân, nước tiểu, khí thải, thức ăn thừa, bao bì, chất thải thú y (vỏ thuốc, kim tiêm,…), đệm lót chuồng nuôi.
• Xác vật nuôi không được thu gom và xử lí đúng quy định.

b) Ảnh hưởng đối với vật nuôi và con người:

• Vi sinh vật gây hại trong chất thải làm giảm sức đề kháng của vật nuôi, tăng nguy cơ mắc bệnh và bùng phát dịch bệnh.
• Ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ con người (mắc bệnh do lây nhiễm từ vật nuôi, hít phải khí độc,…).
• Làm ô nhiễm nguồn nước, đất, không khí → mất cân bằng sinh thái.

c) Biện pháp hạn chế:

• Quy hoạch khu chăn nuôi và xây dựng chuồng trại tốt.
• Mật độ và diện tích chuồng nuôi phù hợp.
• Áp dụng công nghệ tiên tiến trong chăn nuôi.
• Vệ sinh, khử trùng chuồng trại thường xuyên.
• Chuyển đổi phương thức chăn nuôi (chăn nuôi hữu cơ, chăn nuôi thông minh, chăn nuôi có đệm lót sinh học).

I. Một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi

Câu hỏi Khám phá trang 110

Đề bài: Nêu một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi. Liên hệ với thực tiễn chăn nuôi ở gia đình và địa phương em.

Lời giải:

a) Một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi:

• Chất thải của vật nuôi: phân, nước tiểu, khí thải (NH₃, H₂S,…).
• Thức ăn thừa, bao bì đựng thức ăn chăn nuôi.
• Chất thải thú y: vỏ thuốc, kim tiêm, chai lọ đựng thuốc.
• Đệm lót chuồng nuôi bẩn không được thay, xử lí.
• Xác vật nuôi chết không được thu gom, xử lí đúng quy định.

b) Liên hệ ở gia đình và địa phương em:

• Nhiều hộ chăn nuôi thải phân, nước tiểu trực tiếp ra mương, ao, cống rãnh → gây mùi hôi, ô nhiễm nguồn nước.
• Xác gia cầm chết đôi khi bị vứt ra kênh, ao hồ → gây ô nhiễm và lây lan dịch bệnh.
• Bao bì cám, vỏ thuốc thú y vứt bừa bãi quanh khu chuồng.
• Chuồng trại của một số hộ quá gần nhà ở, không có hệ thống thu gom chất thải.

II. Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi

Câu hỏi Khám phá trang 110

Đề bài: Vì sao cần phải bảo vệ môi trường trong chăn nuôi?

Lời giải:

Cần bảo vệ môi trường trong chăn nuôi vì:

• Trong chất thải và xác vật nuôi có vi sinh vật gây hại làm giảm sức đề kháng của vật nuôi, tăng tỉ lệ mắc bệnh, gây bùng phát dịch bệnh → tăng chi phí phòng, trị bệnh và giảm hiệu quả kinh tế.
• Chất thải chăn nuôi chứa ion kim loại nặng và các chất ô nhiễm khác gây ô nhiễm nguồn nước, đất và không khí.
• Ảnh hưởng đến hệ sinh vật đất và nước, làm mất cân bằng sinh thái.
• Ảnh hưởng đến sức khoẻ con người (nhất là người dân sống gần khu chăn nuôi).

→ Vì vậy, bảo vệ môi trường trong chăn nuôi là việc cần thiết và cấp bách.

III. Một số biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường chăn nuôi

Câu hỏi Khám phá trang 110

Đề bài: Nêu một số biện pháp để hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi, ý nghĩa của từng biện pháp.

Lời giải:

Kết nối năng lực trang 112

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu và đề xuất những việc nên làm, không nên làm nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi.

Lời giải:

a) Những việc NÊN làm:

• Xây dựng chuồng trại xa khu dân cư, có tường bao, hàng rào ngăn cách.
• Thu gom chất thải hằng ngày, đưa vào hệ thống xử lí (hầm biogas, ủ phân compost).
• Sử dụng đệm lót sinh học trong chuồng gà, chuồng lợn để phân giải chất thải.
• Vệ sinh, khử trùng chuồng trại định kì bằng hoá chất phù hợp.
• Xử lí xác vật nuôi chết đúng quy định (chôn có vôi bột, đốt).
• Thu gom bao bì thức ăn, vỏ thuốc thú y, kim tiêm đúng nơi quy định.
• Trồng cây xanh quanh khu chăn nuôi để giảm mùi hôi, lọc không khí.

b) Những việc KHÔNG NÊN làm:

• Xây chuồng gần nhà ở, gần nguồn nước sinh hoạt.
• Xả trực tiếp phân, nước tiểu, nước rửa chuồng ra ao, hồ, sông, cống rãnh.
• Vứt xác vật nuôi chết bừa bãi ra kênh, ao, đường đi.
• Vứt vỏ thuốc thú y, kim tiêm, bao bì bừa bãi quanh chuồng.
• Nuôi mật độ quá cao vượt sức tải của chuồng và môi trường.
• Không vệ sinh, khử trùng chuồng trại định kì.

Luyện tập

Luyện tập trang 112

Câu 1: Nêu một số nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi.

Lời giải:

Một số nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi gồm:

• Chất thải chăn nuôi: phân, nước tiểu, khí thải (NH₃, H₂S,…), thức ăn thừa, bao bì đựng thức ăn, chất thải thú y (vỏ thuốc, kim tiêm,…), đệm lót chuồng nuôi bẩn.
• Xác vật nuôi chết không được thu gom và xử lí đúng quy định → gây ô nhiễm và lây lan dịch bệnh.

Câu 2: Nêu các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi và ý nghĩa của từng biện pháp.

Lời giải:

5 biện pháp chính:

• 1. Quy hoạch khu chăn nuôi và xây dựng chuồng trại tốt:
  • Ý nghĩa: Chuồng xa khu dân cư, có tường bao và hàng rào ngăn cách → hạn chế lây lan dịch bệnh, giảm ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng và môi trường.
• 2. Mật độ và diện tích chuồng nuôi phù hợp:
  • Ý nghĩa: Tránh quá tải hệ sinh thái; mật độ càng thấp → nguy cơ ô nhiễm càng giảm.
• 3. Áp dụng công nghệ tiên tiến trong chăn nuôi:
  • Ý nghĩa: Có hệ thống thu gom, phân loại và xử lí chất thải đạt tiêu chuẩn → đảm bảo vệ sinh môi trường.
• 4. Vệ sinh, khử trùng chuồng trại:
  • Ý nghĩa: Hạn chế mầm bệnh phát triển, tạo tiểu khí hậu tốt cho vật nuôi, giảm chất thải ra môi trường.
• 5. Chuyển đổi phương thức chăn nuôi:
  • Áp dụng chăn nuôi hữu cơ, chăn nuôi thông minh, đệm lót sinh học.
  • Ý nghĩa: Vi sinh vật có lợi phân giải chất thải, giảm phát thải khí độc; tận dụng chất thải làm phân bón, tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Vận dụng

Vận dụng trang 112

Đề bài: Đề xuất biện pháp phù hợp để hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi tại gia đình và địa phương em.

Lời giải:

Ví dụ: Ở gia đình và địa phương em phổ biến chăn nuôi lợn, gà, bò quy mô hộ gia đình. Em đề xuất một số biện pháp phù hợp sau:

a) Về chuồng trại:

• Xây chuồng cách xa nhà ở và nguồn nước sinh hoạt, có tường bao hoặc hàng rào ngăn cách.
• Nuôi với mật độ hợp lí, không nhồi nhét quá nhiều vật nuôi vào một chuồng.
• Trồng cây xanh quanh chuồng để giảm mùi hôi và lọc không khí.

b) Về xử lí chất thải:

• Thu gom phân hằng ngày, không để tràn ra sân, ao, mương.
• Xây hầm biogas nhỏ để xử lí phân lợn, phân bò → tạo khí đốt phục vụ sinh hoạt.
• Ủ phân compost với chế phẩm sinh học để làm phân bón cho cây trồng.
• Sử dụng đệm lót sinh học trong chuồng gà, chuồng lợn để giảm mùi và giảm dọn phân.

c) Về vệ sinh, phòng dịch:

• Vệ sinh chuồng trại hằng ngày, định kì phun thuốc khử trùng.
• Không vứt xác vật nuôi ra ao, mương; xác chết phải chôn với vôi bột hoặc đốt đúng quy định.
• Thu gom bao bì thức ăn, vỏ thuốc thú y, kim tiêm vào nơi quy định.

d) Về công nghệ:

• Với trang trại vừa và lớn: áp dụng hệ thống thu gom chất thải tự động, máy ép phân, hầm biogas quy mô lớn.
• Theo dõi qua camera, cảm biến để phát hiện sớm sự cố môi trường.

→ Kết hợp các biện pháp trên phù hợp với quy mô và điều kiện của từng hộ, trang trại sẽ giúp giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khoẻ cộng đồng và tăng hiệu quả chăn nuôi.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám