Câu hỏi mở đầu trang 52

Đề bài: Bảo quản thức ăn chăn nuôi nhằm mục đích gì? Người ta thường bảo quản thức ăn chăn nuôi bằng những phương pháp nào?

Lời giải:

a) Mục đích của bảo quản thức ăn chăn nuôi:

• Ngăn chặn hoặc làm chậm quá trình giảm chất lượng, hư hỏng thức ăn.
• Làm giảm quá trình oxi hóa lipid trong thức ăn.
• Ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn, nấm men, nấm mốc gây hại.
• Hạn chế sự phá hoại của sâu, mọt và các loài gặm nhấm.
• Giữ được chất lượng dinh dưỡng của thức ăn trong thời gian dài.

b) Các phương pháp bảo quản thức ăn chăn nuôi:

• Bảo quản trong kho (đối với thức ăn đổ rời hoặc đóng bao).
• Bảo quản bằng phương pháp làm khô (phơi hoặc sấy).
• Ứng dụng công nghệ cao: sử dụng chất bảo quản có nguồn gốc sinh học, bảo quản bằng silo.

II. Phương pháp bảo quản một số loại thức ăn chăn nuôi

2. Bảo quản thức ăn chăn nuôi bằng phương pháp làm khô

Câu hỏi Khám phá trang 53

Đề bài: Theo em việc làm khô thức ăn chăn nuôi nhằm mục đích gì? Ở gia đình, địa phương em loại thức ăn chăn nuôi nào thường được bảo quản bằng phương pháp làm khô?

Lời giải:

a) Mục đích của việc làm khô thức ăn chăn nuôi:

• Giảm lượng nước trong thức ăn xuống còn khoảng 10 – 15%.
• Kìm hãm hoạt động của enzyme có trong tế bào thực vật.
• Ngăn chặn sự phân hủy của vi sinh vật (vi khuẩn, nấm mốc).
• Giúp bảo quản được lâu, dễ vận chuyển và lưu trữ.
• Dễ thực hiện, ít tốn kém, phù hợp với hộ gia đình.

b) Các loại thức ăn thường được bảo quản bằng phương pháp làm khô ở địa phương:

• Ngũ cốc: thóc, ngô, đậu tương, lạc.
• Củ khô: sắn lát, khoai lang thái mỏng phơi khô.
• Cỏ khô, rơm khô (dùng cho trâu, bò).
• Lá sắn khô, thân cây ngô khô.
• Cá tạp, tép khô (bổ sung protein cho gia cầm, lợn).

Câu hỏi Khám phá trang 53

Đề bài: Quan sát Hình 9.3 và mô tả các bước bảo quản thức ăn (rơm) cho trâu, bò bằng phương pháp kiềm hóa và làm khô.

Lời giải:

Bảo quản rơm cho trâu, bò bằng phương pháp kiềm hóa và làm khô gồm 5 bước:

Bước 1: Lựa chọn rơm khô, đánh giá chất lượng (chọn rơm sạch, không bị mốc).

Bước 2: Ngâm rơm khô với nước vôi 1% – dung dịch Ca(OH)₂ giúp phá vỡ liên kết cellulose – lignin trong rơm.

Bước 3: Rửa rơm cho sạch nước vôi – loại bỏ nước vôi dư trước khi cho ăn.

Bước 4: Phơi, sấy rơm – giảm độ ẩm để bảo quản được lâu.

Bước 5: Đánh giá chất lượng, bảo quản và sử dụng.

Ý nghĩa: Phương pháp này vừa tăng tỉ lệ tiêu hóa rơm cho trâu bò (nhờ xử lí kiềm), vừa bảo quản được lâu (nhờ làm khô), rất phù hợp để dự trữ thức ăn cho mùa đông.

Kết nối năng lực trang 53

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu phương pháp bảo quản thức ăn chăn nuôi truyền thống đối với các nguyên vật liệu có sẵn tại địa phương. Lấy một ví dụ cụ thể.

Lời giải:

Một số phương pháp bảo quản thức ăn chăn nuôi truyền thống ở địa phương:

a) Phơi khô và cất giữ trong bao, thùng kín:

• Thóc, ngô, đậu tương, lạc → phơi đến độ ẩm 13 – 14% rồi cho vào bao tải/thùng phi kín.
• Sắn lát, khoai lang lát → phơi khô giòn, cất trong bao ở nơi thoáng mát.

b) Treo trên gác bếp:

• Ngô nguyên bắp → treo trên gác bếp, khói và hơi ấm giúp bảo quản lâu, chống mọt.

c) Rang, sao khô:

• Lạc, đậu tương → rang chín trước khi bảo quản để khử ẩm và diệt côn trùng.

d) Ướp muối:

• Cá tạp → ướp muối làm mắm, để lâu được vài tháng bổ sung protein cho lợn.

e) Ủ chua (ủ silage đơn giản):

• Cây ngô, lá sắn, cỏ tươi → ủ chua trong hố hoặc thùng kín, bảo quản được 3 – 6 tháng.

Ví dụ cụ thể – Bảo quản thóc làm thức ăn cho gà:

• Bước 1: Phơi thóc trên sân trong 2 – 3 nắng đến khi độ ẩm còn khoảng 13 – 14%.
• Bước 2: Để nguội, sàng loại bỏ tạp chất, hạt lép.
• Bước 3: Cho thóc vào bao tải 2 lớp hoặc thùng phi kín, đặt trên kệ cao cách mặt đất 20 – 30 cm.
• Bước 4: Bảo quản ở nơi thoáng mát, khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp.
• Bước 5: Kiểm tra 1 – 2 lần/tháng, nếu thấy ẩm thì phơi lại.

→ Kết quả: Thóc có thể bảo quản được 6 tháng đến 1 năm mà không bị mốc, mọt.

3. Ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi

Câu hỏi Khám phá trang 54

Đề bài: Nêu ưu và nhược điểm của phương pháp bảo quản thức ăn chăn nuôi bằng kho silo.

Lời giải:

→ Kết luận: Kho silo phù hợp với các trang trại lớn, doanh nghiệp cần bảo quản lượng thức ăn khổng lồ; không phù hợp với hộ gia đình quy mô nhỏ do chi phí đầu tư cao.

Câu hỏi Khám phá trang 54

Đề bài: Quan sát Hình 9.5 và mô tả các bước bảo quản thức ăn chăn nuôi bằng silo.

Lời giải:

Bảo quản thức ăn chăn nuôi bằng silo gồm 5 bước:

Bước 1: Thu hoạch nguyên liệu thô (cỏ, cây họ Đậu,…).

Bước 2: Phơi héo, cắt ngắn, làm giàu dinh dưỡng cho nguyên liệu (bổ sung muối, cám, rỉ mật để tạo cơ chất cho vi sinh vật lên men).

Bước 3: Thiết lập mô hình lên men, lên men – tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật có lợi phát triển.

Bước 4: Đưa vào silo (ủ chua và bảo quản) – silo kín tạo môi trường yếm khí giúp quá trình lên men hoàn thành và bảo quản lâu dài.

Bước 5: Đánh giá chất lượng sản phẩm và sử dụng.

Kết nối năng lực trang 54

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi.

Lời giải:

Một số ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi:

a) Chất bảo quản có nguồn gốc sinh học:

• Enzyme (cellulase, hemicellulase, xylanase, amylase): hỗ trợ lên men, phân giải chất xơ.
• Bacteriocin, nisin: hợp chất kháng khuẩn, ức chế vi khuẩn và nấm gây hại.
• Ưu điểm: an toàn cho vật nuôi và người tiêu dùng, thân thiện môi trường.

b) Bảo quản bằng kho silo tự động hóa:

• Silo có sức chứa hơn 1 000 tấn, tự động nhập – xuất kho bằng băng chuyền và vít tải.
• Có cảm biến kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, khí trong silo.

c) Công nghệ IoT (Internet vạn vật) trong kho bảo quản:

• Cảm biến giám sát nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ CO₂ trong kho 24/7.
• Dữ liệu truyền về máy chủ, cảnh báo khi có bất thường.

d) Công nghệ điều biến khí quyển (MAP – Modified Atmosphere Packaging):

• Điều chỉnh tỉ lệ khí O₂, CO₂, N₂ trong bao bì để ức chế vi sinh vật gây hại.

e) Công nghệ hút chân không:

• Đóng gói thức ăn trong bao hút chân không để loại bỏ oxi, ngăn oxi hóa lipid và vi sinh vật phát triển.

f) Công nghệ chiếu xạ:

• Sử dụng tia gamma với liều lượng cho phép để tiêu diệt vi sinh vật và côn trùng gây hại mà không làm thay đổi chất dinh dưỡng.

g) Robot và AI trong quản lí kho:

• Robot kiểm kê tự động, giảm sai sót.
• Trí tuệ nhân tạo (AI) phân tích dữ liệu để dự báo hạn sử dụng và tối ưu hóa xuất – nhập kho.

Luyện tập

Luyện tập trang 54

Đề bài: Nêu phương pháp bảo quản một số loại thức ăn chăn nuôi. Trình bày một số ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi.

Lời giải:

a) Phương pháp bảo quản một số loại thức ăn chăn nuôi:

Phương pháp 1: Bảo quản trong kho

• Kho phải thoáng mát, ngăn chặn được chuột, kiến, gián.
• Kho được khử trùng trước khi chứa thức ăn.
• Thức ăn đổ rời (thóc, ngô): sàn kho lót bạt chống ẩm, đổ đủ độ cao, đặt thông hơi.
• Thức ăn đóng bao: bao phải bền, chống ẩm; xếp lên kệ cao, không để trực tiếp trên sàn, không kê sát tường, không lẫn bao cũ với bao mới.

Phương pháp 2: Bảo quản bằng phương pháp làm khô

• Nguyên lí: khi lượng nước còn khoảng 10 – 15% sẽ kìm hãm enzyme và vi sinh vật.
• Cách làm: phơi hoặc sấy để giảm lượng nước.
• Ưu điểm: dễ thực hiện, ít tốn kém, thuận lợi cho bảo quản.

b) Một số ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thức ăn chăn nuôi:

Ứng dụng 1: Sử dụng chất bảo quản có nguồn gốc sinh học

• Enzyme (cellulase, hemicellulase, xylanase, amylase): hỗ trợ quá trình lên men, phân giải chất xơ trong nguyên liệu, giúp bảo quản tốt hơn.
• Hợp chất kháng khuẩn sinh học (bacteriocin, nisin): trộn vào thức ăn với tỉ lệ phù hợp để ức chế vi khuẩn, nấm gây hại, kéo dài thời gian bảo quản.

Ứng dụng 2: Bảo quản bằng kho silo

• Silo có sức chứa lớn (hơn 1 000 tấn), tự động hóa nhập/xuất kho, ngăn chặn được động vật và vi sinh vật phá hoại.
• Quy trình gồm 5 bước: thu hoạch nguyên liệu → phơi héo, cắt ngắn → lên men → đưa vào silo → đánh giá và sử dụng.

Vận dụng

Vận dụng trang 54

Đề bài: Đề xuất phương pháp bảo quản một loại thức ăn chăn nuôi phù hợp với thực tiễn ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

Ví dụ 1: Bảo quản thóc làm thức ăn cho gà, vịt

Địa phương em trồng lúa nhiều nên có sẵn thóc – đề xuất phương pháp bảo quản bằng làm khô + đóng bao trong kho:

• Bước 1: Phơi thóc trên sân xi măng 2 – 3 nắng đến độ ẩm khoảng 13 – 14%.
• Bước 2: Để nguội, sàng bỏ tạp chất, hạt lép.
• Bước 3: Đóng vào bao tải hai lớp hoặc thùng phi kín, khâu miệng bao chắc chắn.
• Bước 4: Xếp bao lên kệ cao cách mặt đất 20 – 30 cm, không kê sát tường, đặt ở nơi thoáng mát khô ráo.
• Bước 5: Kiểm tra 1 – 2 lần/tháng, phát hiện mốc/mọt phải phơi lại ngay.

→ Bảo quản được 6 – 12 tháng mà thóc vẫn giữ chất lượng.

Ví dụ 2: Bảo quản rơm rạ làm thức ăn cho trâu, bò

Sau vụ lúa, gia đình em có nhiều rơm rạ – đề xuất phương pháp kiềm hóa + làm khô (theo Hình 9.3):

• Bước 1: Chọn rơm khô sạch, không bị mốc.
• Bước 2: Ngâm rơm với nước vôi 1% trong 12 – 24 giờ.
• Bước 3: Vớt rơm ra, rửa sạch nước vôi.
• Bước 4: Phơi hoặc sấy rơm cho khô hoàn toàn.
• Bước 5: Đóng thành cuộn hoặc bó, để nơi cao ráo, có mái che.

→ Rơm có thể bảo quản 6 – 12 tháng, tỉ lệ tiêu hóa tăng, phù hợp làm thức ăn cho trâu bò trong mùa đông.

Ví dụ 3: Bảo quản cây ngô, cỏ voi làm thức ăn cho bò

Địa phương em có nhiều cây ngô sau khi thu hoạch bắp – đề xuất phương pháp ủ chua (thay thế silo quy mô lớn bằng hố ủ đơn giản):

• Bước 1: Cắt cây ngô, cỏ voi ở giai đoạn phù hợp (không quá non, quá già).
• Bước 2: Phơi héo trong 1 – 2 giờ, cắt ngắn 3 – 5 cm.
• Bước 3: Bổ sung muối (0,5%) và rỉ mật (2 – 3%) để lên men tốt.
• Bước 4: Cho vào hố ủ (lót bạt) hoặc thùng phi lớn, nén chặt, đậy kín bằng bạt hoặc nắp.
• Bước 5: Sau 21 ngày kiểm tra, nếu có mùi chua thơm là đạt yêu cầu, có thể sử dụng.

→ Thức ăn ủ chua bảo quản được 3 – 6 tháng, cung cấp thức ăn xanh cho bò trong mùa khô.

→ Kết luận: Tùy vào loại thức ăn và điều kiện gia đình, có thể lựa chọn phương pháp bảo quản phù hợp: làm khô cho thóc, ngô, sắn; kiềm hóa cho rơm rạ; ủ chua cho cây ngô, cỏ, lá sắn.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám