Câu hỏi mở đầu trang 71

Đề bài: Có những bệnh phổ biến nào ở trâu, bò? Nguyên nhân nào gây ra các loại bệnh đó? Người ta thường áp dụng những biện pháp nào để phòng, trị bệnh cho trâu, bò?

Lời giải:

a) Một số bệnh phổ biến ở trâu, bò:

• Bệnh lở mồm, long móng.
• Bệnh tụ huyết trùng trâu, bò.

b) Nguyên nhân gây bệnh:

• Do virus: lở mồm, long móng do virus thuộc họ Picornaviridae.
• Do vi khuẩn: tụ huyết trùng do Pasteurella multocida (Gram âm).

c) Biện pháp phòng, trị bệnh:

• Giữ chuồng trại khô thoáng, sạch sẽ, vệ sinh sát trùng định kì.
• Tiêm vaccine đầy đủ theo lịch khuyến cáo.
• Kiểm dịch, cách li trâu bò mới nhập.
• Cho ăn uống đầy đủ, chăm sóc hợp lí để tăng sức đề kháng.
• Khi có dịch: tiêu hủy vật nuôi bệnh theo quy định, báo ngay cho thú y.

I. Bệnh lở mồm, long móng

1. Đặc điểm và nguyên nhân gây bệnh

Câu hỏi Khám phá trang 71

Đề bài: Nêu đặc điểm và nguyên nhân của bệnh lở mồm, long móng. Liên hệ thực tế ở địa phương em.

Lời giải:

a) Đặc điểm:

• Là bệnh truyền nhiễm cấp tính.
• Lây lan rất nhanh, mạnh, rộng.
• Xảy ra ở các loài động vật guốc chẵn như trâu, bò, dê, cừu, lợn,…
• Triệu chứng điển hình: sốt đột ngột 2–3 ngày; viêm mụn nước rồi lở loét ở miệng, vú, vùng móng chân; nước bọt chảy nhiều như bọt bia; móng bị nứt; lưỡi bị bong tróc biểu mô.

b) Nguyên nhân:

• Do virus lở mồm, long móng gây ra.
• Vật chất di truyền là RNA.
• Thuộc họ Picornaviridae.

c) Liên hệ thực tế ở địa phương:

• Ở địa phương em, bệnh lở mồm, long móng thường xuất hiện vào mùa đông – xuân khi thời tiết ẩm ướt, lạnh.
• Đã có những đợt dịch làm đàn trâu, bò bị bệnh, phải tiêu hủy hàng loạt, gây thiệt hại kinh tế lớn cho các hộ chăn nuôi.
• Hiện nay, các hộ chăn nuôi đã ý thức hơn về việc tiêm vaccine định kì cho trâu, bò và báo ngay cho cán bộ thú y khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

2. Biện pháp phòng, trị bệnh

Câu hỏi Khám phá trang 72

Đề bài: Theo em, để phòng bệnh lở mồm, long móng ở trâu, bò hiệu quả thì biện pháp nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Lời giải:

Theo em, biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh lở mồm, long móng là tiêm vaccine đầy đủ kết hợp với kiểm dịch, cách li nghiêm ngặt.

Lí do:

• Bệnh do virus gây ra, hiện chưa có thuốc đặc trị, nên phòng bệnh là biện pháp duy nhất hữu hiệu.
• Tiêm vaccine giúp cơ thể trâu, bò tạo kháng thể chủ động chống lại virus → phòng bệnh hiệu quả nhất.
• Bệnh có đặc điểm lây lan rất nhanh, mạnh, rộng → nếu để dịch bùng phát sẽ rất khó kiểm soát và gây thiệt hại lớn.
• Kiểm dịch, cách li giúp ngăn virus xâm nhập từ vùng có dịch vào đàn khỏe mạnh của địa phương.
• Cấm mua bán, xuất nhập trâu, bò trong vùng có dịch → cắt đứt đường lây truyền.

→ Kết luận: Kết hợp tiêm vaccine chủ động và kiểm dịch, cách li nghiêm ngặt là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

II. Bệnh tụ huyết trùng trâu, bò

2. Biện pháp phòng, trị bệnh

Câu hỏi Khám phá trang 73

Đề bài: Giải thích vì sao việc cho trâu, bò ăn, uống đầy đủ, khoa học; chăm sóc, sử dụng và khai thác hợp lí có tác dụng phòng bệnh tụ huyết trùng.

Lời giải:

Việc cho trâu, bò ăn uống đầy đủ và chăm sóc hợp lí có tác dụng phòng bệnh tụ huyết trùng vì:

a) Đặc điểm của bệnh tụ huyết trùng:

• Vi khuẩn Pasteurella multocida có sẵn trong cơ thể trâu, bò.
• Bệnh chỉ bùng phát khi cơ thể giảm sức đề kháng do các yếu tố bất lợi (thời tiết thay đổi, làm việc quá sức, thiếu dinh dưỡng,…).

b) Tác dụng của việc ăn uống đầy đủ, khoa học:

• Cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất → cơ thể trâu, bò khỏe mạnh.
• Sức đề kháng cao → vi khuẩn khó tăng sinh và gây bệnh.

c) Tác dụng của chăm sóc, sử dụng, khai thác hợp lí:

• Không bắt trâu, bò làm việc quá sức, tránh kiệt sức, stress.
• Chuồng trại khô thoáng, không quá nóng hoặc quá lạnh → tránh giảm sức đề kháng.
• Sử dụng và khai thác hợp lí → duy trì trạng thái sức khỏe tốt cho trâu, bò.

→ Kết luận: Sức đề kháng của trâu, bò là “tấm khiên” quan trọng nhất chống lại bệnh tụ huyết trùng. Ăn uống đầy đủ và chăm sóc hợp lí giúp giữ vững “tấm khiên” đó → phòng bệnh hiệu quả.

Luyện tập

Luyện tập trang 73

Câu 1: Nêu đặc điểm và nguyên nhân của một số bệnh phổ biến ở trâu, bò (bệnh lở mồm, long móng; bệnh tụ huyết trùng).

Lời giải:

Câu 2: So sánh biện pháp phòng trị một số bệnh phổ biến ở trâu, bò (bệnh lở mồm, long móng; bệnh tụ huyết trùng). Liên hệ với thực tiễn ở gia đình, địa phương.

Lời giải:

a) Điểm giống nhau:

• Giữ chuồng trại khô thoáng, sạch sẽ, thực hiện vệ sinh sát trùng định kì.
• Tiêm vaccine đầy đủ theo khuyến cáo.
• Khi phát hiện vật nuôi bị bệnh → báo ngay cho thú y địa phương.
• Cách li vật nuôi bệnh.

b) Điểm khác nhau:

c) Liên hệ thực tiễn ở gia đình, địa phương:

• Ở địa phương em, đàn trâu bò được tiêm vaccine lở mồm long móng và tụ huyết trùng định kì 2 lần/năm vào đầu vụ đông – xuân và đầu vụ hè – thu.
• Các hộ chăn nuôi không thả rông trâu bò khi có dịch, chuồng nuôi được quét dọn, phun sát trùng thường xuyên.
• Khi có dấu hiệu bất thường (trâu bò sốt cao, bỏ ăn, chảy dãi) → báo ngay cho thú y xã để xử lí kịp thời.
• Đối với tụ huyết trùng: các hộ chăn nuôi chú ý bổ sung vitamin, khoáng chất vào thức ăn khi thời tiết chuyển mùa để tăng sức đề kháng.

Vận dụng

Vận dụng trang 73

Đề bài: Đề xuất biện pháp phòng bệnh an toàn cho người, vật nuôi và môi trường trong hoạt động chăn nuôi trâu, bò ở địa phương em.

Lời giải:

a) Biện pháp an toàn cho trâu, bò (vật nuôi):

• Tiêm phòng đầy đủ vaccine: lở mồm long móng, tụ huyết trùng, viêm da nổi cục,… theo lịch khuyến cáo (thường 2 lần/năm).
• Vệ sinh chuồng trại hằng ngày, giữ chuồng khô ráo, thoáng mát.
• Sát trùng chuồng trại định kì bằng vôi bột hoặc thuốc sát trùng.
• Chọn con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm dịch.
• Cách li trâu bò mới nhập 2–3 tuần trước khi nhập đàn.
• Cho ăn đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng sức đề kháng.
• Không bắt trâu bò làm việc quá sức, cho nghỉ ngơi hợp lí.
• Cho ăn thức ăn sạch, uống nước sạch.

b) Biện pháp an toàn cho người:

• Mặc đồ bảo hộ (khẩu trang, găng tay, ủng) khi chăm sóc, tiếp xúc với trâu bò.
• Rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi tiếp xúc.
• Không giết mổ, ăn thịt trâu bò bệnh hoặc chết không rõ nguyên nhân.
• Nấu chín kĩ thịt và các sản phẩm từ trâu bò trước khi ăn.
• Không sử dụng sữa từ bò bệnh (đặc biệt bò bị lao) khi chưa tiệt trùng đúng cách.
• Khi có dấu hiệu bất thường sau khi tiếp xúc với trâu bò bệnh → đi khám bác sĩ.

c) Biện pháp an toàn cho môi trường:

• Xử lí chất thải, phân trâu bò bằng hầm biogas hoặc ủ phân compost.
• Không xả thải trực tiếp ra ao, hồ, sông, suối, ruộng đồng.
• Xử lí xác trâu bò chết đúng cách: chôn sâu giữa 2 lớp vôi bột, xa khu dân cư, xa nguồn nước, xa bãi chăn thả.
• Với trang trại: chọn địa điểm xa khu dân cư, xa đường giao thông chính, xa nguồn nước sinh hoạt.
• Trồng cây xanh quanh chuồng trại để giảm mùi hôi và cải thiện không khí.

d) Biện pháp quản lí:

• Ghi chép đầy đủ nhật kí chăn nuôi (ngày tiêm phòng, ngày nhập trâu bò, tình trạng sức khỏe).
• Không mua bán trâu bò không rõ nguồn gốc, đặc biệt trong vùng đang có dịch.
• Khai báo dịch đầy đủ, kịp thời khi có bệnh hoặc nghi có bệnh.
• Giết mổ trâu bò tại lò mổ hoặc điểm giết mổ được cấp phép, đảm bảo vệ sinh thú y.
• Tham gia các buổi tập huấn về phòng chống dịch bệnh của cơ quan thú y địa phương.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám