Câu hỏi mở đầu trang 7

Đề bài: Quan sát Hình 1.1 và cho biết lâm nghiệp có vai trò như thế nào đối với đời sống con người và môi trường. Lâm nghiệp có triển vọng như thế nào trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0?

Lời giải:

a) Vai trò của lâm nghiệp (quan sát Hình 1.1):

• Điều tiết nguồn nước cho các dòng chảy, hồ chứa.
• Giảm thiểu nguy cơ lũ lụt, xói mòn, bảo vệ đất.
• Cân bằng không khí: cây rừng hấp thụ CO₂ và thải ra O₂, giúp không khí trong lành.
• Cung cấp lâm sản cho đời sống con người: gỗ, dược liệu, thực phẩm,…

b) Triển vọng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0:

• Ứng dụng công nghệ cao (GIS, cảm biến, IoT, dữ liệu lớn,…) vào quản lí, bảo vệ và phát triển rừng.
• Phát triển công nghiệp chế biến gỗ hiện đại, nâng cao giá trị xuất khẩu.
• Phát triển lâm nghiệp theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

I. Vai trò của lâm nghiệp

Câu hỏi Khám phá trang 8

Đề bài: Đọc nội dung mục 1 kết hợp quan sát Hình 1.2, nêu vai trò của lâm nghiệp đối với đời sống con người. Liên hệ với thực tiễn ở địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò của lâm nghiệp đối với đời sống con người:

• Cung cấp lâm sản: gỗ, mật ong rừng, sâm Ngọc Linh,… phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu (Hình 1.2).
• Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng cơ bản.
• Cung cấp dược liệu quý phục vụ chữa bệnh và nâng cao sức khoẻ.
• Tạo việc làm, thu nhập giúp ổn định đời sống của đồng bào dân tộc miền núi.
• Đời sống tinh thần: một số khu rừng có vai trò tín ngưỡng đối với dân tộc thiểu số (rừng tín ngưỡng).

b) Liên hệ thực tiễn ở địa phương:

Ví dụ: Ở địa phương em có các khu rừng trồng cung cấp gỗ keo, bạch đàn cho sản xuất giấy, đồ gỗ; nhiều hộ dân có thu nhập ổn định nhờ trồng và bảo vệ rừng.

(Các em tự liên hệ theo địa phương mình sinh sống.)

Kết nối năng lực trang 8

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… tìm hiểu thêm về vai trò của lâm nghiệp trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sinh thái.

Lời giải:

Lâm nghiệp có vai trò rất quan trọng trong ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sinh thái:

• Hấp thụ khí CO₂ – loại khí gây hiệu ứng nhà kính chính – và thải ra O₂, giúp giảm nhẹ biến đổi khí hậu.
• Điều hoà khí hậu: rừng giúp giảm nhiệt độ, tăng độ ẩm, hạn chế thời tiết cực đoan.
• Chống xói mòn, rửa trôi đất; giảm thiểu lũ lụt, hạn hán ở vùng đầu nguồn.
• Rừng ngập mặn ven biển chắn sóng, chắn gió, chống cát bay, chống xâm nhập mặn.
• Bảo tồn đa dạng sinh học: rừng là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật, vi sinh vật quý hiếm.

→ Nhờ những vai trò trên, lâm nghiệp được coi là “lá phổi xanh” của Trái Đất, không thể thiếu trong việc bảo vệ môi trường sống.

Câu hỏi Khám phá trang 8

Đề bài: Vì sao rừng lại có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sinh thái?

Lời giải:

Rừng có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sinh thái vì:

• Rừng là môi trường sống của rất nhiều loài động vật, thực vật, vi sinh vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm.
• Rừng là kho gene tự nhiên, giúp bảo tồn các nguồn gene động, thực vật quý.
• Rừng giúp duy trì cân bằng hệ sinh thái: điều hoà khí hậu, giữ nước, giữ đất, chống xói mòn.
• Rừng hấp thụ CO₂ và thải O₂, làm sạch không khí, giảm hiệu ứng nhà kính.

→ Vì vậy, bảo vệ và phát triển rừng chính là bảo vệ đa dạng sinh học và môi trường sống của con người.

II. Triển vọng của lâm nghiệp

Câu hỏi Khám phá trang 9

Đề bài: Phân tích triển vọng phát triển lâm nghiệp của Việt Nam và địa phương em.

Lời giải:

a) Triển vọng phát triển lâm nghiệp của Việt Nam:

Lâm nghiệp Việt Nam đang phát triển theo ba hướng chính:

• Bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sinh thái: mở rộng diện tích rừng, đặc biệt là rừng phòng hộ và rừng đặc dụng.
• Phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu: phát triển công nghiệp chế biến gỗ, phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu 25 tỉ USD vào năm 2030, đưa Việt Nam vào nhóm nước hàng đầu thế giới về xuất khẩu gỗ.
• Thực hiện chức năng xã hội của rừng: tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân miền núi, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số; góp phần giảm nghèo và giữ vững quốc phòng – an ninh.

b) Liên hệ địa phương:

Ví dụ: Ở địa phương em, chính quyền khuyến khích trồng rừng sản xuất, hỗ trợ giống cây và kĩ thuật cho các hộ dân; nhờ đó, diện tích rừng tăng, người dân có thêm việc làm và thu nhập ổn định.

(Các em tự liên hệ theo địa phương mình.)

IV. Yêu cầu cơ bản đối với người lao động của một số ngành nghề phổ biến trong lâm nghiệp

Kết nối năng lực trang 11

Đề bài: Tìm hiểu một số loại lâm sản ngoài gỗ trong các khu rừng trồng của nước ta.

Lời giải:

Một số loại lâm sản ngoài gỗ phổ biến trong các khu rừng trồng của nước ta:

• Mật ong rừng: khai thác từ các loài ong sống trong rừng.
• Nấm rừng: nấm hương, nấm linh chi, mộc nhĩ,…
• Dược liệu: sâm Ngọc Linh, ba kích, đinh lăng, quế, hồi,…
• Tre, nứa, song, mây: làm nguyên liệu cho hàng thủ công mĩ nghệ, xây dựng.
• Các loại quả rừng: hạt dẻ, hạt điều rừng, quả trám,…
• Nhựa cây: nhựa thông, nhựa trám,…

→ Các loại lâm sản ngoài gỗ mang lại giá trị kinh tế cao và giúp người dân tăng thu nhập mà không cần chặt phá rừng.

Luyện tập

Luyện tập câu 1 trang 11

Đề bài: Nêu vai trò và triển vọng của lâm nghiệp đối với đời sống và môi trường. Nêu ví dụ về vai trò của lâm nghiệp đối với gia đình, địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò của lâm nghiệp:

Đối với đời sống con người:

• Cung cấp lâm sản (gỗ, dược liệu, thực phẩm,…).
• Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, xây dựng.
• Tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân miền núi.
• Góp phần vào đời sống tinh thần (rừng tín ngưỡng).

Đối với môi trường:

• Điều hoà nguồn nước, chống xói mòn, chống lũ lụt.
• Chắn sóng, chắn gió, chống cát bay ở ven biển.
• Làm sạch không khí, điều hoà khí hậu ở khu công nghiệp, đô thị.
• Là môi trường sống của động, thực vật – bảo tồn đa dạng sinh học.

b) Triển vọng của lâm nghiệp:

• Phát triển để bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.
• Phát triển để phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu (mục tiêu 25 tỉ USD vào năm 2030).
• Phát triển để thực hiện chức năng xã hội của rừng.

c) Ví dụ về vai trò của lâm nghiệp đối với gia đình, địa phương em:

• Gia đình em sử dụng đồ nội thất bằng gỗ (bàn, ghế, tủ,…) — sản phẩm từ lâm nghiệp.
• Địa phương em có rừng trồng keo, bạch đàn tạo thêm việc làm và thu nhập cho nhiều hộ dân.

(Các em tự liên hệ theo gia đình, địa phương mình.)

Luyện tập câu 2 trang 11

Đề bài: Trình bày những yêu cầu cơ bản đối với người lao động của một số ngành nghề phổ biến trong lâm nghiệp.

Lời giải:

Người lao động trong các ngành nghề lâm nghiệp cần đáp ứng những yêu cầu cơ bản sau:

• Sức khoẻ và phẩm chất: có sức khoẻ tốt, chăm chỉ, chịu khó và có trách nhiệm cao trong công việc.
• Kiến thức chuyên môn: có kiến thức cơ bản về quy luật phát sinh, phát triển của cây rừng.
• Kĩ năng thực hành: biết trồng, chăm sóc, khai thác và bảo vệ tài nguyên rừng bền vững; biết sử dụng, vận hành các thiết bị, máy móc trong lâm nghiệp.
• Ý thức và đạo đức nghề nghiệp: tuân thủ an toàn lao động và các công ước quốc tế về khai thác, bảo vệ rừng; có ý thức bảo vệ môi trường.
• Tố chất cá nhân: yêu thiên nhiên, đam mê công việc trồng và chăm sóc cây rừng; nhớ tên, phân loại được các loài thực vật; yêu thích các hoạt động ngoài trời và các môn Công nghệ, Sinh học, Địa lí,…

Vận dụng

Vận dụng trang 11

Đề bài: Liên hệ với bản thân và tự đánh giá em có phù hợp với các ngành nghề trong lâm nghiệp không? Vì sao?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, học sinh tự liên hệ với bản thân. Dưới đây là một số gợi ý cách trả lời:

Gợi ý 1 – Nếu em thấy phù hợp:

Em thấy bản thân phù hợp với các ngành nghề trong lâm nghiệp vì:

• Em có sức khoẻ tốt, chăm chỉ và yêu thích các hoạt động ngoài trời (cắm trại, leo núi, làm vườn,…).
• Em yêu thiên nhiên, thích chăm sóc cây trồng và có khả năng nhớ tên các loài thực vật.
• Em học tốt các môn Công nghệ, Sinh học, Địa lí – những môn có liên quan trực tiếp đến lâm nghiệp.

Gợi ý 2 – Nếu em thấy chưa phù hợp:

Em thấy bản thân chưa thật sự phù hợp với các ngành nghề trong lâm nghiệp vì:

• Em thích các công việc trong nhà, ít yêu thích hoạt động ngoài trời.
• Em chưa có nhiều hứng thú với việc chăm sóc cây trồng, động vật.
• Tuy nhiên, em vẫn hiểu và trân trọng vai trò của lâm nghiệp đối với đời sống và môi trường.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám