Câu hỏi mở đầu trang 119

Đề bài: Khử trùng ao nuôi (Hình 23.1) có vai trò như thế nào đối với phòng bệnh thuỷ sản? Bệnh thuỷ sản là gì?

Lời giải:

a) Vai trò của khử trùng ao nuôi:

• Tiêu diệt mầm bệnh (vi khuẩn, virus, nấm, kí sinh trùng) có sẵn trong ao.
• Ngăn ngừa bệnh phát sinh ngay từ đầu vụ nuôi.
• Đảm bảo an toàn sinh học, giúp thuỷ sản khoẻ mạnh, tăng tỉ lệ sống.

b) Khái niệm bệnh thuỷ sản:

Bệnh thuỷ sản là trạng thái không bình thường của các loài thuỷ sản khi có nguyên nhân tác động. Biểu hiện thường gặp: phản xạ chậm, bơi tách đàn, mất thăng bằng, giảm ăn hoặc bỏ ăn, chậm lớn, xuất hiện tổn thương trên cơ thể; bệnh nặng có thể gây chết.

I. Khái niệm bệnh thuỷ sản

Kết nối năng lực trang 119

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu về một số bệnh phổ biến ở các loài thuỷ sản.

Lời giải:

Một số bệnh phổ biến ở các loài thuỷ sản nuôi ở Việt Nam:

• Cá tra: bệnh gan thận mủ, xuất huyết, sưng bóng hơi, phù đầu và tuột nhớt.
• Tôm sú, tôm thẻ chân trắng: bệnh đốm trắng, hoại tử gan tuỵ cấp tính, đốm đen.
• Cá mú: bệnh lở loét.
• Ba ba: bệnh đốm trắng (nấm lông).
• Cá rô phi: bệnh xuất huyết, bệnh trắng gan.

→ Các bệnh này thường do vi khuẩn, virus, nấm, kí sinh trùng gây ra, dễ lây lan trong ao/lồng nuôi và có thể gây chết hàng loạt nếu không phòng, trị kịp thời.

II. Vai trò của phòng, trị bệnh thuỷ sản

Khám phá trang 120

Đề bài: Nêu vai trò của phòng, trị bệnh đối với các loài thuỷ sản. Liên hệ với thực tiễn nuôi trồng thuỷ sản ở địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò của phòng, trị bệnh đối với các loài thuỷ sản:

• Bảo vệ thuỷ sản trước các tác nhân gây bệnh.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho thuỷ sản sinh trưởng và phát triển tốt.
• Tăng tỉ lệ sống, giảm hao hụt trong quá trình nuôi.
• Đối với thuỷ sản bố mẹ: hạn chế lây bệnh, đảm bảo chất lượng đàn giống.

b) Liên hệ thực tiễn:

Ở khu vực TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam, người nuôi tôm thẻ, cá tra, cá rô phi thường:

• Định kì khử trùng ao/lồng nuôi.
• Sử dụng chế phẩm sinh học để ổn định môi trường.
• Bổ sung vitamin C, men tiêu hoá tăng đề kháng cho thuỷ sản.
• Kiểm tra sức khoẻ thuỷ sản thường xuyên.

→ Nhờ đó, dịch bệnh giảm đáng kể, năng suất và hiệu quả kinh tế tăng cao.

Khám phá trang 121

Đề bài: Nêu vai trò của phòng, trị bệnh đối với hiệu quả nuôi trồng thuỷ sản. Liên hệ với thực tiễn nuôi trồng thuỷ sản ở địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò đối với hiệu quả nuôi trồng thuỷ sản:

• Giảm chi phí thuốc chữa bệnh.
• Tăng hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm hao hụt.
• Tăng năng suất và sản lượng thuỷ sản.
• Tăng thu nhập cho người nuôi, tạo việc làm, phát triển nuôi trồng thuỷ sản bền vững.

b) Liên hệ thực tiễn:

Người nuôi tôm thẻ chân trắng ở Cần Giờ áp dụng phòng bệnh chủ động (dùng chế phẩm sinh học, quản lí môi trường ao chặt chẽ, chọn con giống đã kiểm dịch,…) → giảm hao hụt tôm, rút ngắn thời gian nuôi và tăng lợi nhuận rõ rệt so với người nuôi không áp dụng phòng bệnh.

Khám phá trang 121

Đề bài: Nêu vai trò của phòng, trị bệnh thuỷ sản đối với môi trường sinh thái. Liên hệ với thực tiễn nuôi trồng thuỷ sản ở địa phương em.

Lời giải:

a) Vai trò đối với môi trường sinh thái:

• Hạn chế lây lan mầm bệnh ra diện rộng, đặc biệt là các hệ thống nuôi lồng bè trên sông, hồ.
• Giảm ô nhiễm nguồn nước do xác thuỷ sản chết và chất thải.
• Hạn chế tồn dư thuốc, hoá chất trong nước nuôi và nước thải.
• Bảo vệ hệ sinh thái thuỷ sinh tự nhiên xung quanh khu vực nuôi.

b) Liên hệ thực tiễn:

Ở Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh), các cơ sở nuôi tôm áp dụng phòng bệnh chủ động (chế phẩm sinh học, hệ thống xử lí nước thải, hạn chế dùng kháng sinh) → giảm ô nhiễm nước biển ven bờ, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và các loài sinh vật tự nhiên trong khu vực.

Luyện tập

Luyện tập 1 trang 121

Đề bài: Trình bày khái niệm và tác hại của bệnh thuỷ sản.

Lời giải:

a) Khái niệm bệnh thuỷ sản:

Bệnh thuỷ sản là trạng thái không bình thường của các loài thuỷ sản khi có nguyên nhân tác động. Biểu hiện thường gặp: phản xạ chậm, bơi tách đàn, mất thăng bằng, giảm ăn hoặc bỏ ăn, chậm lớn, tổn thương trên cơ thể; nặng có thể gây chết.

b) Tác hại của bệnh thuỷ sản:

• Gây tổn thương cho thuỷ sản: lồi mắt, xuất huyết, đục cơ, thối cơ,…
• Chậm sinh trưởng, thậm chí chết hàng loạt.
• Với thuỷ sản bố mẹ: làm giảm chất lượng đàn giống.
• Lây bệnh sang người (vi khuẩn Mycobacterium, Vibrio, sán lá gan, sán lá ruột nhỏ, sán lá phổi,…).
• Tăng chi phí thuốc, giảm hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm năng suất và lợi nhuận.
• Gây ô nhiễm môi trường nước nuôi và khu vực xung quanh.

Luyện tập 2 trang 121

Đề bài: Trình bày vai trò của phòng, trị bệnh thuỷ sản dưới dạng sơ đồ tư duy.

Lời giải:

Vận dụng

Vận dụng trang 121

Đề bài: Quan sát hoạt động nuôi trồng thuỷ sản ở địa phương và đề xuất một số biện pháp để nâng cao hiệu quả phòng bệnh cho động vật thuỷ sản.

Lời giải:

Ví dụ tham khảo: Biện pháp nâng cao hiệu quả phòng bệnh cho động vật thuỷ sản ở TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam.

a) Về con giống:

• Chọn con giống khoẻ mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã kiểm dịch.
• Khử trùng con giống trước khi thả (tắm nước muối loãng 2%,…).

b) Về ao/lồng nuôi:

• Vệ sinh, khử trùng ao/lồng trước mỗi vụ nuôi.
• Nước cấp vào ao phải được lọc và khử trùng đúng quy trình.
• Định kì vệ sinh lồng lưới, ao nuôi.

c) Về quản lí môi trường:

• Kiểm tra thường xuyên các thông số môi trường (pH, oxygen hoà tan, $NH_3$, $H_2S$,…).
• Sử dụng chế phẩm sinh học để ổn định môi trường ao.
• Sục khí, bật quạt nước vào ban đêm, ngày âm u và tháng cuối vụ.

d) Về chăm sóc thuỷ sản:

• Cho ăn đúng liều lượng, đúng giờ, không dư thừa.
• Bổ sung vitamin C, men tiêu hoá, thuốc tăng miễn dịch vào thức ăn.
• Theo dõi biểu hiện bất thường hằng ngày để phát hiện bệnh sớm.

đ) Khi phát hiện bệnh:

• Cách li thuỷ sản bệnh, loại bỏ cá/tôm chết đúng quy định.
• Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để xác định bệnh chính xác.
• Dùng thuốc được phép, đúng liều, đúng cách; tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi thu hoạch.

e) Về nâng cao kiến thức:

• Tập huấn cho người nuôi về kĩ thuật phòng bệnh.
• Ghi chép nhật kí đầy đủ để truy xuất khi có sự cố.

→ Áp dụng đồng bộ các biện pháp trên sẽ giúp giảm dịch bệnh, tăng năng suất và phát triển nuôi trồng thuỷ sản bền vững.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám