Câu hỏi mở đầu trang 36

Đề bài: Khai thác tài nguyên rừng (Hình 7.1) được thực hiện như thế nào? Chúng ta cần phải làm gì để bảo vệ và khai thác tài nguyên rừng hiệu quả?

Lời giải:

a) Khai thác tài nguyên rừng được thực hiện qua 3 phương thức chính:

• Khai thác trắng: chặt toàn bộ cây rừng ở một khu vực trong một mùa khai thác (dưới 1 năm).
• Khai thác dần: chặt toàn bộ cây rừng trong nhiều mùa khai thác (từ 3 đến 4 mùa).
• Khai thác chọn: chỉ chặt những cây đã thành thục, giữ lại cây non và cây có phẩm chất tốt.

b) Để bảo vệ và khai thác tài nguyên rừng hiệu quả, cần:

• Nâng cao ý thức bảo vệ rừng cho người dân.
• Trồng cây, trồng rừng ở khu vực đô thị và nông thôn.
• Ngăn chặn các hành vi phá hoại tài nguyên rừng.
• Phòng chống cháy rừng.
• Xây dựng và bảo vệ các khu bảo tồn thiên nhiên.
• Thực hiện tốt các chính sách và luật về bảo vệ, phát triển rừng.

I. Một số biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng

Câu hỏi Khám phá trang 37

Đề bài: Kể tên các biện pháp bảo vệ rừng phù hợp với Hình 7.2. Nêu một số hoạt động nhằm nâng cao ý thức bảo vệ rừng phù hợp với lứa tuổi học sinh.

Lời giải:

a) Các biện pháp bảo vệ rừng phù hợp với Hình 7.2:

b) Một số hoạt động nâng cao ý thức bảo vệ rừng phù hợp với học sinh:

• Tham gia trồng cây ở trường học, khu dân cư (Tết trồng cây,…).
• Tham gia các buổi tuyên truyền, hội thi tìm hiểu về rừng do Đoàn, Đội tổ chức.
• Vẽ tranh, viết bài, làm video về chủ đề bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường.
• Tuyên truyền cho gia đình, người thân về tác hại của việc chặt phá rừng, đốt rừng.
• Không mua, không sử dụng các sản phẩm từ động vật, thực vật hoang dã.
• Tham gia câu lạc bộ bảo vệ môi trường, thiên nhiên ở trường hoặc địa phương.
• Báo với cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi phá rừng, săn bắt động vật trái phép.

II. Một số phương thức khai thác tài nguyên rừng phổ biến

Kết nối năng lực trang 38

Đề bài: Theo em, vì sao phương thức khai thác trắng không áp dụng ở nơi có độ dốc cao, lượng mưa nhiều?

Lời giải:

Phương thức khai thác trắng (chặt toàn bộ cây rừng trong một thời gian ngắn) không áp dụng ở nơi có độ dốc cao, lượng mưa nhiều vì:

• Khi chặt hết toàn bộ cây, mặt đất bị lộ trần, không còn tán lá và rễ cây giữ đất.
• Nơi có độ dốc cao, đất dễ bị rửa trôi khi có mưa; lượng mưa nhiều làm tăng nguy cơ xói mòn, sạt lở đất.
• Đất mặt bị cuốn trôi → mất chất dinh dưỡng, khó phục hồi rừng sau này.
• Việc trồng lại rừng sau khai thác trắng sẽ gặp nhiều khó khăn do đất bạc màu, thiếu dinh dưỡng.
• Ngoài ra, còn gây ra lũ quét, lũ ống ở vùng hạ lưu do không còn rừng giữ nước.

→ Vì vậy, ở nơi có độ dốc cao và lượng mưa nhiều, chỉ nên áp dụng phương thức khai thác dần hoặc khai thác chọn để bảo vệ đất và duy trì rừng.

Câu hỏi Khám phá trang 38

Đề bài: Mô tả các phương thức khai thác tài nguyên rừng phù hợp với Hình 7.3.

Lời giải:

Hình 7.3 minh hoạ 3 phương thức khai thác tài nguyên rừng:

→ Mỗi phương thức phù hợp với điều kiện tự nhiên và loại rừng khác nhau.

Luyện tập

Luyện tập câu 1 trang 38

Đề bài: Mô tả một số biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng.

Lời giải:

Có 6 biện pháp chính để bảo vệ tài nguyên rừng:

1. Nâng cao ý thức bảo vệ rừng:

• Tuyên truyền về vai trò, giá trị của rừng đối với môi trường, kinh tế, xã hội và quốc phòng.
• Giáo dục ý thức, trách nhiệm chấp hành pháp luật về lâm nghiệp cho các tổ chức, cá nhân.

2. Trồng cây:

• Trồng cây xanh ở khu vực đô thị (trụ sở, trường học, bệnh viện, công viên,…) và nông thôn (vườn nhà, ven đường, ven sông,…).
• Trồng cây tạo nguồn gỗ, giảm nhu cầu khai thác gỗ từ rừng tự nhiên.

3. Ngăn chặn các hành vi làm suy thoái tài nguyên rừng:

• Nghiêm cấm phá hoại tài nguyên rừng.
• Tăng cường tuần tra, giám sát để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy, săn bắt thú rừng trái phép.

4. Phòng chống cháy rừng:

• Tuân thủ pháp luật về phòng cháy, chữa cháy rừng.
• Tăng cường kiểm tra, tập huấn; lắp biển báo ở khu vực có nguy cơ cháy cao.
• Chuẩn bị sẵn phương tiện, dụng cụ chữa cháy.

5. Xây dựng và bảo vệ các khu bảo tồn thiên nhiên:

• Xây dựng, mở rộng các khu bảo tồn (vườn quốc gia, khu dự trữ thiên nhiên,…).
• Bảo vệ tính vẹn nguyên của hệ sinh thái, bảo tồn nguồn gene động – thực vật quý hiếm.

6. Chính sách và luật bảo vệ, phát triển rừng:

• Nhà nước có chính sách đầu tư cho bảo vệ và phát triển rừng, đặc biệt là rừng phòng hộ, rừng đặc dụng.
• Khuyến khích tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nhận đất phát triển rừng ở vùng đất trống, đồi núi trọc.

Luyện tập câu 2 trang 38

Đề bài: So sánh ba phương thức khai thác rừng (khai thác trắng, khai thác dần, khai thác chọn). Theo em, cần phải làm gì để rừng nhanh phục hồi sau khai thác?

Lời giải:

a) So sánh ba phương thức khai thác rừng:

b) Để rừng nhanh phục hồi sau khai thác, cần:

• Trồng lại rừng ngay sau khi khai thác (đặc biệt sau khai thác trắng).
• Chăm sóc cây con (làm cỏ, bón phân, tưới nước,…) để cây rừng nhanh khép tán.
• Bảo vệ khu vực rừng vừa khai thác khỏi cháy rừng, gia súc phá hoại.
• Áp dụng kĩ thuật lâm sinh hợp lí: chọn giống tốt, mật độ trồng phù hợp.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho cây rừng tái sinh tự nhiên (giữ lại cây mẹ tốt, làm cỏ quanh cây con).

Vận dụng

Vận dụng trang 38

Đề bài: Hãy đề xuất phương thức khai thác phù hợp đối với rừng trồng, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng. Giải thích vì sao?

Lời giải:

Đề xuất phương thức khai thác phù hợp với từng loại rừng:

a) Đối với rừng trồng (rừng sản xuất):

→ Phương thức khai thác trắng.

Lí do:

• Rừng trồng thường là cùng loài, cùng tuổi, được trồng có kế hoạch để lấy gỗ.
• Khi đến kì khai thác, có thể chặt toàn bộ trong 1 mùa để tận dụng hết sản phẩm.
• Sau khi khai thác, chủ rừng trồng lại rừng ngay trong vụ tiếp theo → chu kì sản xuất khép kín.
• Chỉ áp dụng ở nơi độ dốc thấp, lượng mưa vừa phải để tránh xói mòn đất.

b) Đối với rừng phòng hộ:

→ Phương thức khai thác chọn.

Lí do:

• Rừng phòng hộ có vai trò quan trọng về môi trường (chống xói mòn, điều hoà nguồn nước, chắn gió, chắn cát,…).
• Không được chặt toàn bộ cây → phải giữ lại tán rừng để duy trì chức năng phòng hộ.
• Chỉ chặt các cây đã thành thục hoặc cây già cỗi, giữ lại cây non và cây có phẩm chất tốt để rừng luôn có cây bao phủ.

c) Đối với rừng đặc dụng:

→ Hạn chế khai thác. Nếu có, chỉ áp dụng phương thức khai thác chọn (khai thác cây già cỗi, cây bị sâu bệnh).

Lí do:

• Rừng đặc dụng dùng để bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn nguồn gene, phục vụ nghiên cứu khoa học (như vườn quốc gia, khu bảo tồn).
• Chức năng chính là bảo tồn, không phải sản xuất → không nên khai thác ồ ạt.
• Chỉ khai thác các cây già cỗi để vệ sinh rừng và tạo không gian cho cây khác phát triển, giữ nguyên hệ sinh thái tự nhiên.

→ Việc lựa chọn phương thức khai thác phù hợp giúp phát huy giá trị kinh tế đồng thời bảo vệ chức năng của từng loại rừng.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám