Câu hỏi mở đầu trang 85

Đề bài: Phương pháp bảo quản thức ăn thuỷ sản trong Hình 17.1 phù hợp để bảo quản nhóm thức ăn nào? Phương pháp bảo quản này có những ưu và nhược điểm gì?

Lời giải:

a) Nhóm thức ăn phù hợp:

Hình 17.1 cho thấy kho bảo quản với các bao thức ăn xếp trên pallet, đóng bao cẩn thận → phù hợp để bảo quản thức ăn hỗn hợp (thức ăn viên nổi cho cá, viên chìm cho tôm).

b) Ưu điểm:

• Thời gian bảo quản dài (từ 2 đến 3 tháng).
• Đơn giản, chi phí thấp, có thể bảo quản số lượng lớn.
• Giữ được chất lượng dinh dưỡng của thức ăn.

c) Nhược điểm:

• Chỉ phù hợp với thức ăn khô (độ ẩm 10 – 12%), không dùng được cho thức ăn tươi sống.
• Cần kho khô, mát, thoáng; nếu ẩm ướt, thức ăn dễ bị mốc, hỏng.
• Cần kê thức ăn trên kệ, không để tiếp xúc trực tiếp với nền kho.

I. Một số phương pháp bảo quản thức ăn thuỷ sản

Kết nối năng lực trang 86

Đề bài: Trình bày một số biện pháp bảo quản thức ăn thuỷ sản tươi sống đang được áp dụng ở gia đình, địa phương em.

Lời giải:

Một số biện pháp bảo quản thức ăn tươi sống phổ biến ở khu vực TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam:

• Cá tạp: Rửa sạch, cấp đông trong tủ đông → bảo quản được đến 1 tháng; trước khi cho ăn cần rã đông.
• Giun quế: Nuôi trong thùng gỗ hoặc thùng nhựa, cho ăn phân hữu cơ, giữ ẩm để duy trì nguồn thức ăn sống.
• Tảo, sinh vật phù du: Nuôi cấy trong bể có ánh sáng và dinh dưỡng phù hợp để duy trì lâu dài.
• Cỏ tươi (cho cá trắm cỏ): Cắt về, để nơi mát, thoáng, sử dụng ngay trong ngày hoặc ngâm nước để giữ tươi.
• Cá con, tôm giống làm mồi: Lưu giữ trong bể có sục khí để duy trì sự sống.

II. Chế biến thức ăn thuỷ sản

Kết nối năng lực trang 86

Đề bài: Sử dụng internet, sách, báo,… để tìm hiểu các cách chế biến thức ăn thủ công nuôi thuỷ sản.

Lời giải:

Một số cách chế biến thức ăn thủ công phổ biến trong nuôi thuỷ sản:

• Băm, cắt nhỏ cỏ (cỏ voi, thân lá ngô,…) bằng máy băm hoặc dao cho cá trắm cỏ ăn.
• Xay nhuyễn cá tạp bằng máy xay để làm thức ăn cho ba ba, lươn.
• Nghiền nhỏ ngũ cốc (ngô, khoai, sắn) làm nguyên liệu phối trộn.
• Trộn thức ăn hỗn hợp thủ công: trộn bột cá, cám gạo, bột ngô, khoáng chất theo tỉ lệ phù hợp rồi vo viên.
• Ủ chua thức ăn xanh (cỏ, rau) để giữ dinh dưỡng lâu hơn cho cá.

Khám phá trang 87

Đề bài: Quan sát Hình 17.4, mô tả các bước chế biến thức ăn công nghiệp cho động vật thuỷ sản.

Lời giải:

Các bước chế biến thức ăn công nghiệp cho động vật thuỷ sản gồm 5 bước:

• Bước 1: Lựa chọn nguyên liệu phù hợp.
• Bước 2: Sơ chế nguyên liệu bằng cách phơi hoặc sấy khô, băm nhỏ, xay, nghiền,…
• Bước 3: Phối trộn nguyên liệu và bổ sung chất khoáng, phụ gia theo tỉ lệ thích hợp.
• Bước 4: Hỗn hợp thức ăn được trộn đều cùng với chất kết dính rồi chuyển sang bộ phận ép viên.
• Bước 5: Sấy khô, đóng gói, bảo quản.

Luyện tập

Luyện tập 1 trang 88

Đề bài: Nêu một số phương pháp bảo quản thức ăn cho động vật thuỷ sản.

Lời giải:

Có 4 phương pháp bảo quản thức ăn thuỷ sản chính:

a) Bảo quản thức ăn hỗn hợp:

• Đóng bao cẩn thận, để nơi khô, mát, thoáng.
• Xếp thức ăn trên kệ, cách mặt sàn 10 – 15 cm.
• Thời gian bảo quản: 2 – 3 tháng.

b) Bảo quản chất bổ sung:

• Bao gói cẩn thận, riêng rẽ từng loại, dán nhãn đầy đủ.
• Bảo quản nơi khô, thoáng, tránh ánh sáng trực tiếp.
• Thời gian bảo quản: có thể đến 2 năm.

c) Bảo quản thức ăn tươi sống:

• Nhiệt độ mát (4 – 8 °C): bảo quản được 3 – 5 ngày.
• Tủ đông: bảo quản được lâu hơn (ví dụ cá tạp đến 1 tháng); trước khi dùng cần rã đông.
• Với thức ăn sống (cá con, giun, tảo,…): lưu giữ trong bể có môi trường phù hợp.

d) Bảo quản nguyên liệu:

• Nhóm cung cấp protein (bột cá, bột thịt, bột huyết,…): dạng bột dễ hút ẩm, dễ mốc → cần sấy khô, bọc kín túi nylon.
• Nhóm cung cấp năng lượng (ngô, khoai, sắn,…): bảo quản dạng hạt hoặc miếng khô sẽ được lâu hơn dạng bột.
• Nhóm chất phụ gia: bảo quản trong bao bì kín.

Luyện tập 2 trang 88

Đề bài: Tại sao khi bảo quản thức ăn công nghiệp lại không xếp thức ăn trực tiếp xuống nền kho?

Lời giải:

Không xếp thức ăn công nghiệp trực tiếp xuống nền kho vì:

• Nền kho thường ẩm ướt, có hơi nước bốc lên từ dưới.
• Nếu để trực tiếp, thức ăn sẽ hút ẩm → dễ bị mốc, hư hỏng, giảm chất lượng dinh dưỡng.
• Vì vậy cần xếp thức ăn trên kệ, cách mặt sàn 10 – 15 cm để thông thoáng và tránh hơi ẩm từ nền kho.

Luyện tập 3 trang 88

Đề bài: Trình bày phương pháp chế biến thức ăn thủ công cho động vật thuỷ sản.

Lời giải:

Phương pháp chế biến thức ăn thủ công:

• Quy mô: thực hiện ở quy mô nhỏ hoặc hộ gia đình.
• Cách chế biến: cắt, thái, xay, nghiền nhỏ thức ăn.
• Yêu cầu: kích cỡ thức ăn phải phù hợp với cỡ miệng của loài nuôi, giúp thuỷ sản tăng khả năng bắt mồi và tiêu hoá.
• Ví dụ:
  • Cỏ được cắt nhỏ bằng máy băm cho cá trắm cỏ giống.
  • Cá tạp được nghiền dạng chả dùng cho ba ba giống mới tập ăn.
• Đặc điểm: thức ăn chế biến thủ công có thời gian bảo quản ngắn → cần dùng nhanh.

Vận dụng

Vận dụng trang 88

Đề bài: Tham gia bảo quản hoặc chế biến thức ăn cho một loài động vật thuỷ sản phù hợp với thực tiễn của gia đình, địa phương em.

Lời giải:

Ví dụ tham khảo: Chế biến và bảo quản cá xay làm thức ăn cho ba ba nuôi ở gia đình (khu vực miền Nam).

a) Nguyên liệu và dụng cụ:

• Nguyên liệu: cá tạp (khoảng 500 g), tươi sạch.
• Dụng cụ: dao, kéo, găng tay, máy xay sinh tố, hộp nhựa có nắp, tủ lạnh.

b) Các bước tiến hành:

• Bước 1: Dùng dao hoặc kéo cắt nhỏ cá rồi cho vào máy xay sinh tố.
• Bước 2: Xay nhuyễn cá bằng máy xay sinh tố.
• Bước 3: Cho cá đã xay vào hộp nhựa, đậy nắp và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh để cho ba ba ăn dần.
• Bước 4: Thu dọn và vệ sinh dụng cụ sau khi làm.

c) Lưu ý:

• Cá xay chỉ nên bảo quản 3 – 5 ngày trong ngăn mát; nếu muốn dùng lâu hơn, có thể cấp đông (đến 1 tháng).
• Trước khi cho ba ba ăn, cần rã đông nếu để tủ đông.

→ Cách chế biến này giúp ba ba ăn dễ hơn, không kén chọn, đồng thời giảm ô nhiễm môi trường nước.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám