Câu hỏi mở đầu trang 101

Đề bài: Nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP (Hình 20.1) mang lại lợi ích gì? Quy trình nuôi thuỷ sản VietGAP khác với nuôi thuỷ sản thông thường như thế nào?

Lời giải:

a) Lợi ích của nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP:

• Đối với cơ sở nuôi: giảm chi phí sản xuất, sản phẩm có chất lượng ổn định.
• Đối với người lao động: làm việc trong môi trường an toàn, nâng cao kĩ năng.
• Đối với người tiêu dùng và xã hội: biết rõ nguồn gốc thực phẩm, an toàn.
• Đối với cơ sở chế biến: có nguồn nguyên liệu đảm bảo, tăng cơ hội xuất khẩu.

b) Khác biệt so với nuôi thuỷ sản thông thường:

• Có quy trình chuẩn, tuân thủ nghiêm ngặt.
• Kiểm soát chặt về an toàn thực phẩm, môi trường, lao động.
• Ghi chép, lưu trữ hồ sơ đầy đủ để truy xuất nguồn gốc.
• Có kiểm tra nội bộ định kì.
• Hướng tới phát triển bền vững.

I. Khái niệm và lợi ích của nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP

Khám phá trang 101

Đề bài: Quan sát Hình 20.2 và phân tích lợi ích của nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP.

Lời giải:

Dựa vào Hình 20.2, nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP mang lại lợi ích cho 4 đối tượng:

• Đối với cơ sở nuôi: giảm chi phí sản xuất, sản phẩm có chất lượng ổn định, tạo dựng được mối quan hệ tốt với người lao động và cộng đồng xung quanh.
• Đối với người lao động: được làm việc trong môi trường an toàn, đảm bảo vệ sinh; nâng cao kĩ năng lao động thông qua đào tạo về VietGAP.
• Đối với người tiêu dùng và xã hội: biết rõ nguồn gốc thực phẩm, công bằng trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn.
• Đối với cơ sở chế biến thuỷ sản: có nguồn nguyên liệu đảm bảo, giảm chi phí kiểm tra, tăng cơ hội xuất khẩu sản phẩm.

→ Nhìn chung, VietGAP mang lại lợi ích toàn diện cho cả người sản xuất, người tiêu dùng và xã hội.

II. Quy trình nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP

Khám phá trang 102

Đề bài: Vì sao phải khử trùng con giống trước khi thả vào nơi nuôi?

Lời giải:

Phải khử trùng con giống trước khi thả vì:

• Loại bỏ mầm bệnh (vi khuẩn, virus, kí sinh trùng) bám trên cơ thể con giống.
• Ngăn dịch bệnh lây lan vào ao/lồng nuôi ngay từ đầu vụ.
• Tăng tỉ lệ sống và giúp con giống thích nghi tốt với môi trường mới.
• Đảm bảo an toàn sinh học theo yêu cầu của tiêu chuẩn VietGAP.

Khám phá trang 103

Đề bài: Vì sao vào ban đêm, vào những ngày trời âm u và các tháng cuối của vụ nuôi phải quan tâm hơn đến việc sử dụng quạt nước để tăng lượng khí oxygen hoà tan cho ao nuôi?

Lời giải:

Vì ở những thời điểm này, lượng oxygen hoà tan trong nước giảm mạnh:

• Ban đêm: thực vật thuỷ sinh không quang hợp mà chỉ hô hấp → tiêu thụ oxygen mà không tạo ra oxygen.
• Ngày trời âm u: ánh sáng yếu → quá trình quang hợp yếu → lượng oxygen sinh ra ít.
• Tháng cuối vụ nuôi: thuỷ sản đã lớn, khối lượng cơ thể tăng → nhu cầu oxygen cao hơn; đồng thời chất thải tích tụ nhiều, cần oxygen để phân huỷ.

→ Cần bật quạt nước để tăng oxygen hoà tan, tránh thuỷ sản bị ngạt, chết hoặc giảm sinh trưởng.

Kết nối năng lực trang 103

Đề bài: Tìm hiểu biện pháp phòng, trị bệnh theo tiêu chuẩn VietGAP cho một số động vật thuỷ sản phổ biến.

Lời giải:

Ví dụ tham khảo: Biện pháp phòng, trị bệnh cho tôm thẻ chân trắng và cá tra theo VietGAP.

a) Đối với tôm thẻ chân trắng:

• Phòng bệnh:
  • Vệ sinh, khử trùng ao trước khi thả giống.
  • Lấy nước qua lọc và khử trùng đúng quy trình.
  • Chọn con giống đã kiểm dịch.
  • Định kì dùng chế phẩm vi sinh để ổn định môi trường.
• Trị bệnh:
  • Xác định đúng bệnh trước khi dùng thuốc.
  • Chỉ dùng thuốc được phép theo quy định, đúng liều lượng.
  • Ghi chép đầy đủ vào nhật kí.

b) Đối với cá tra:

• Phòng bệnh:
  • Cải tạo ao đúng kĩ thuật, phơi đáy, khử trùng.
  • Chọn cá giống khoẻ, có nguồn gốc rõ ràng.
  • Bổ sung vitamin C, men tiêu hoá để tăng đề kháng.
• Trị bệnh:
  • Theo dõi biểu hiện bất thường, gửi mẫu đến phòng thí nghiệm nếu cần.
  • Dùng thuốc theo hướng dẫn của cán bộ thú y.
  • Tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước thu hoạch.

Khám phá trang 104

Đề bài: Theo em, việc thu gom, xử lí chất thải có ý nghĩa như thế nào trong nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP?

Lời giải:

Việc thu gom, xử lí chất thải có ý nghĩa quan trọng:

• Bảo vệ môi trường, tránh ô nhiễm nguồn nước, đất và không khí xung quanh vùng nuôi.
• Ngăn ngừa dịch bệnh lây lan từ xác thuỷ sản chết hoặc chất thải sang các vùng nuôi khác.
• Đảm bảo an toàn thực phẩm cho sản phẩm thuỷ sản.
• Đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP về bảo vệ môi trường sinh thái.
• Nâng cao uy tín của cơ sở nuôi, thuận lợi cho việc xuất khẩu.

Luyện tập

Luyện tập trang 104

Đề bài: Phân tích ý nghĩa của các bước trong quy trình nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP.

Lời giải:

Quy trình nuôi thuỷ sản theo VietGAP gồm 7 bước, mỗi bước có ý nghĩa riêng:

• Bước 1 – Chuẩn bị nơi nuôi: đảm bảo môi trường nuôi sạch, an toàn ngay từ đầu vụ; nhận diện và phòng ngừa các mối nguy về an toàn thực phẩm, môi trường, lao động.
• Bước 2 – Lựa chọn và thả giống: đảm bảo con giống có nguồn gốc rõ ràng, khoẻ mạnh, không mang mầm bệnh → tăng tỉ lệ sống và năng suất.
• Bước 3 – Quản lí và chăm sóc: đảm bảo dinh dưỡng, môi trường và sức khoẻ cho thuỷ sản; hạn chế dịch bệnh và ô nhiễm.
• Bước 4 – Thu hoạch: thu hoạch đúng cách, đúng thời điểm; ghi chép để truy xuất nguồn gốc.
• Bước 5 – Thu gom, xử lí chất thải: bảo vệ môi trường, ngăn ngừa dịch bệnh và ô nhiễm nguồn nước.
• Bước 6 – Ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy xuất nguồn gốc: giúp kiểm soát toàn bộ quá trình nuôi, xác định nguyên nhân khi có sự cố và tạo lòng tin với người tiêu dùng.
• Bước 7 – Kiểm tra nội bộ: đảm bảo cơ sở nuôi luôn tuân thủ đúng tiêu chuẩn VietGAP, kịp thời khắc phục sai sót.

→ Cả 7 bước tạo thành một quy trình khép kín, đảm bảo sản phẩm thuỷ sản an toàn, chất lượng và bền vững.

Vận dụng

Vận dụng trang 104

Đề bài: Tìm hiểu quy trình nuôi thuỷ sản ở địa phương và cho biết, nội dung nào đã đạt tiêu chuẩn VietGAP, nội dung nào chưa đạt theo tiêu chuẩn VietGAP, từ đó đề xuất biện pháp để xây dựng mô hình nuôi thuỷ sản theo tiêu chuẩn VietGAP phù hợp với thực tiễn ở địa phương em.

Lời giải:

Ví dụ tham khảo: Đánh giá quy trình nuôi tôm thẻ chân trắng ở Cần Giờ, TP. Hồ Chí Minh.

a) Nội dung đã đạt tiêu chuẩn VietGAP:

• Địa điểm nuôi nằm trong vùng quy hoạch nuôi thuỷ sản của thành phố.
• Ao nuôi lót bạt HDPE, có hệ thống sục khí, quạt nước đầy đủ.
• Con giống có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm dịch trước khi thả.
• Sử dụng thức ăn công nghiệp có nhãn mác rõ ràng.
• Định kì dùng chế phẩm vi sinh để ổn định môi trường ao.

b) Nội dung chưa đạt tiêu chuẩn VietGAP:

• Chưa ghi chép nhật kí nuôi đầy đủ (thức ăn, thuốc, môi trường,…).
• Hệ thống xử lí nước thải chưa hoàn thiện, còn xả trực tiếp ra kênh.
• Chưa có kiểm tra nội bộ định kì.
• Người lao động chưa được tập huấn về VietGAP.

c) Đề xuất biện pháp xây dựng mô hình VietGAP:

• Xây dựng sổ nhật kí ghi chép đầy đủ: ngày thả, con giống, thức ăn, thuốc, môi trường, dịch bệnh, thu hoạch,…
• Đầu tư hệ thống xử lí nước thải (ao lắng, ao xử lí sinh học) trước khi xả ra môi trường.
• Tổ chức tập huấn VietGAP cho chủ hộ và người lao động.
• Thực hiện kiểm tra nội bộ ít nhất 1 lần/năm theo tiêu chuẩn VietGAP.
• Phân loại và xử lí đúng quy định các chất thải rắn (bao bì thuốc, hoá chất, xác tôm chết).

→ Việc áp dụng đầy đủ VietGAP giúp cơ sở nuôi tăng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và phát triển bền vững.

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám