1. Phép cộng số tự nhiên

Vận dụng 1 (trang 15)

Đề bài: Diện tích gieo trồng lúa vụ Thu Đông năm $2019$ vùng Đồng bằng sông Cửu Long ước tính đạt $713\ 200$ ha, giảm $14\ 500$ ha so với vụ Thu Đông năm $2018$. Hãy tính diện tích gieo trồng lúa vụ Thu Đông năm $2018$ của Đồng bằng sông Cửu Long.

Lời giải:

Đề nói năm $2019$ giảm $14\ 500$ ha so với năm $2018$. Điều này có nghĩa là diện tích năm $2018$ nhiều hơn năm $2019$ là $14\ 500$ ha.

Vậy muốn tìm diện tích năm $2018$, ta lấy diện tích năm $2019$ cộng thêm phần đã giảm:

$$713\ 200 + 14\ 500 = 727\ 700 \text{ (ha)}$$

Vậy diện tích gieo trồng lúa vụ Thu Đông năm $2018$ là $727\ 700$ ha.

Hoạt động 1 (trang 15)

Đề bài: Cho $a = 28$ và $b = 34$.

a) Tính $a + b$ và $b + a$.

b) So sánh các kết quả nhận được ở câu a).

Lời giải:

a) Thay $a = 28$, $b = 34$ vào rồi tính:

$$a + b = 28 + 34 = 62$$

$$b + a = 34 + 28 = 62$$

b) Hai kết quả đều bằng $62$, nên:

$$a + b = b + a$$

Đây chính là tính chất giao hoán của phép cộng: khi đổi chỗ các số hạng thì tổng không đổi.

Hoạt động 2 (trang 15)

Đề bài: Cho $a = 17$, $b = 21$, $c = 35$.

a) Tính $(a + b) + c$ và $a + (b + c)$.

b) So sánh các kết quả nhận được ở câu a).

Lời giải:

a) Ta thực hiện phép tính trong ngoặc trước.

$$(a + b) + c = (17 + 21) + 35 = 38 + 35 = 73$$

$$a + (b + c) = 17 + (21 + 35) = 17 + 56 = 73$$

b) Hai kết quả đều bằng $73$, nên:

$$(a + b) + c = a + (b + c)$$

Đây chính là tính chất kết hợp của phép cộng: khi cộng ba số, ta có thể nhóm hai số đầu hoặc hai số cuối lại với nhau, kết quả vẫn như nhau.

Luyện tập 1 (trang 16)

Đề bài: Tính một cách hợp lí: $117 + 68 + 23$.

Lời giải:

Ta quan sát thấy $117 + 23 = 140$ (một số tròn chục), nên ta dùng tính chất giao hoán và kết hợp để nhóm hai số này lại với nhau:

$$117 + 68 + 23 = (117 + 23) + 68 = 140 + 68 = 208$$

2. Phép trừ số tự nhiên

Luyện tập 2 (trang 16)

Đề bài: Tính $865\ 279 – 45\ 027$.

Lời giải:

Ta đặt tính rồi trừ từ phải sang trái (hàng đơn vị trước):

$$865\ 279 – 45\ 027 = 820\ 252$$

Vận dụng 2 (trang 16)

Đề bài (bài toán mở đầu): Mai đi chợ mua cà tím hết $18$ nghìn đồng, cà chua hết $21$ nghìn đồng và rau cải hết $30$ nghìn đồng. Mai đưa cho cô bán hàng tờ $100$ nghìn đồng thì được trả lại bao nhiêu tiền?

Lời giải:

Trước hết ta tính tổng số tiền Mai phải trả cho ba loại (đơn vị: nghìn đồng):

$$18 + 21 + 30 = 69 \text{ (nghìn đồng)}$$

Mai đưa cho cô bán hàng $100$ nghìn đồng, nên số tiền được trả lại là:

$$100 – 69 = 31 \text{ (nghìn đồng)}$$

Vậy Mai được trả lại $31$ nghìn đồng.

Bài tập (trang 16)

Bài 1.17 (trang 16)

Đề bài: Tính:

a) $63\ 548 + 19\ 256$;

b) $129\ 107 – 34\ 693$.

Lời giải:

a) Đặt tính rồi cộng từ phải sang trái:

$$63\ 548 + 19\ 256 = 82\ 804$$

b) Đặt tính rồi trừ từ phải sang trái:

$$129\ 107 – 34\ 693 = 94\ 414$$

Bài 1.18 (trang 16)

Đề bài: Thay “?” bằng số thích hợp:

$$? + 2\ 895 = 2\ 895 + 6\ 789$$

Lời giải:

Ta nhớ lại tính chất giao hoán của phép cộng: $a + b = b + a$, tức là khi đổi chỗ hai số hạng thì tổng không đổi.

So sánh hai vế: vế trái là $? + 2\ 895$, vế phải là $2\ 895 + 6\ 789$. Để hai tổng bằng nhau theo đúng tính chất giao hoán, số ở dấu “?” phải là $6\ 789$.

$$6\ 789 + 2\ 895 = 2\ 895 + 6\ 789$$

Vậy dấu “?” được thay bằng số $6\ 789$.

Bài 1.19 (trang 16)

Đề bài: Tìm số tự nhiên $x$ thoả mãn:

a) $7 + x = 362$; b) $25 – x = 15$; c) $x – 56 = 4$.

Lời giải:

a) Ở đây $x$ là số hạng chưa biết. Muốn tìm số hạng, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết:

$$x = 362 – 7 = 355$$

b) Ở đây $x$ là số trừ. Muốn tìm số trừ, ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu:

$$x = 25 – 15 = 10$$

c) Ở đây $x$ là số bị trừ. Muốn tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ:

$$x = 4 + 56 = 60$$

Bài 1.20 (trang 16)

Đề bài: Dân số Việt Nam năm $2019$ là $96\ 462\ 106$ người. Năm $2020$, dân số Việt Nam tăng $876\ 473$ người so với năm $2019$. Tính dân số Việt Nam năm $2020$.

Lời giải:

Năm $2020$ dân số tăng $876\ 473$ người so với năm $2019$, nên muốn tìm dân số năm $2020$ ta lấy dân số năm $2019$ cộng thêm phần tăng:

$$96\ 462\ 106 + 876\ 473 = 97\ 338\ 579 \text{ (người)}$$

Vậy dân số Việt Nam năm $2020$ là $97\ 338\ 579$ người.

Bài 1.21 (trang 16)

Đề bài: Nhà ga số $1$ và nhà ga số $2$ của một sân bay có thể tiếp nhận tương ứng khoảng $6\ 526\ 300$ và $3\ 514\ 500$ lượt hành khách mỗi năm. Nhờ đưa vào sử dụng nhà ga số $3$ mà mỗi năm sân bay này có thể tiếp nhận được khoảng $22\ 851\ 200$ lượt hành khách. Hãy tính số lượt hành khách mà nhà ga số $3$ có thể tiếp nhận mỗi năm.

Lời giải:

Trước hết, ta tính số lượt hành khách mà nhà ga số $1$ và nhà ga số $2$ tiếp nhận được mỗi năm:

$$6\ 526\ 300 + 3\ 514\ 500 = 10\ 040\ 800 \text{ (lượt)}$$

Cả sân bay (gồm ba nhà ga) tiếp nhận được $22\ 851\ 200$ lượt. Vậy số lượt mà riêng nhà ga số 3 tiếp nhận được bằng tổng cả sân bay trừ đi phần của nhà ga số $1$ và số $2$:

$$22\ 851\ 200 – 10\ 040\ 800 = 12\ 810\ 400 \text{ (lượt)}$$

Vậy mỗi năm nhà ga số $3$ có thể tiếp nhận khoảng $12\ 810\ 400$ lượt hành khách.

Bài 1.22 (trang 16)

Đề bài: Tính một cách hợp lí:

a) $285 + 470 + 115 + 230$;

b) $571 + 216 + 129 + 124$.

Lời giải:

Ta dùng tính chất giao hoán và kết hợp để nhóm những số có tổng tròn trăm lại với nhau.

a) Nhận thấy $285 + 115 = 400$ và $470 + 230 = 700$:

$$285 + 470 + 115 + 230 = (285 + 115) + (470 + 230) = 400 + 700 = 1\ 100$$

b) Nhận thấy $571 + 129 = 700$ và $216 + 124 = 340$:

$$571 + 216 + 129 + 124 = (571 + 129) + (216 + 124) = 700 + 340 = 1\ 040$$

Thầy Võ Văn Trung

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Toán, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Du