I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Võ Quảng (1920 – 2007), quê ở Quảng Nam (nay thuộc Đà Nẵng). Ông dành trọn tình yêu, tài năng và tâm huyết cho trẻ em. Thơ viết cho thiếu nhi của ông giản dị, trong sáng, gợi nhiều liên tưởng bất ngờ, hình ảnh giàu chất tạo hình, giọng điệu hồn nhiên, tươi vui. Tác phẩm tiêu biểu: Nắng sớm (1965), Anh đom đóm (1970), Quê nội (1974),…

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: trích Tuyển tập Võ Quảng, tập II (NXB Văn học, Hà Nội, 1998).
• Thể loại: thơ năm chữ.
• Đề tài: tuổi thơ và thiên nhiên.
• Bố cục (2 phần):
  • Khổ 1, 2: Cảm nhận về thời gian, không gian và tâm trạng của nhân vật “tôi”.
  • Khổ 3, 4, 5, 6: Ấn tượng của “tôi” về khung cảnh bầu trời đêm.

3. Giá trị nội dung và nghệ thuật

• Nội dung: gợi vẻ đẹp êm đềm và nhịp sống bình yên nơi đồng quê, vẻ đẹp của thiên nhiên, vũ trụ bao la mà vẫn gần gũi; qua đó khơi gợi tình yêu thiên nhiên trong mỗi người.
• Nghệ thuật: thể thơ năm chữ; biện pháp so sánh, nhân hóa; từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi hình.

II. Trả lời câu hỏi

Câu 1

Cảnh vật ở hai khổ thơ đầu được miêu tả trong khoảng thời gian, không gian nào?

• Thời gian: lúc chiều tà chuyển dần sang đêm (bóng chiều tỏa, trở tối mò).
• Không gian: cánh đồng quê yên tĩnh, thanh bình (bờ bụi rậm, đồng quê đang xanh thẫm).

Câu 2

Nhân vật “tôi” trong bài thơ là ai? Nêu cảm nhận về tâm trạng của “tôi” trong hai khổ thơ đầu.

• Nhân vật “tôi” là một bạn nhỏ (cậu bé chăn trâu) ở làng quê, đang dắt trâu về nhà.
• Tâm trạng: vui tươi, thư thái, bình yên khi đi giữa khung cảnh đồng quê êm đềm, thơ mộng, như “bước giữa ngàn sao”.

Giải thích nhanh: nhân vật trữ tình là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ (ở đây là nhân vật “tôi”).

Câu 3

Nêu ấn tượng chung về khung cảnh bầu trời đêm hiện lên qua trí tưởng tượng của nhân vật “tôi”.

Em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Bầu trời đêm hiện lên rộng lớn, mênh mông, lung linh và huyền diệu: ngàn sao tỏa sáng, dải Ngân Hà như dòng sông chảy giữa trời, các chòm sao như đang cùng nhau làm việc.
• Cách 2: Khung cảnh bầu trời đêm thật sống động, tươi vui, rộn rã như một ngày lao động hăng say; những ngôi sao hiện lên chăm chỉ, cần mẫn và đoàn kết.

Câu 4

a. Chỉ ra những hình ảnh so sánh miêu tả dải Ngân Hà và các chòm sao Thần Nông, Đại Hùng, sao Hôm.

• Dải Ngân Hà → dòng sông chảy giữa trời.
• Sao Thần Nông → chiếc vó bằng vàng (đón những sao dọc ngang như tôm cua bơi lội).
• Sao Hôm → đuốc đèn soi cá.
• Nhóm Đại Hùng Tinh → chiếc gàu tát nước (buông gàu bên sông Ngân).

b. Tìm nét chung ở những hình ảnh so sánh trên.

Các chòm sao đều được so sánh, liên tưởng với những vật dụng, công cụ lao động quen thuộc của người nông dân (chiếc vó, chiếc nơm, đuốc đèn soi cá, chiếc gàu…). Nhờ đó, bầu trời đêm gợi liên tưởng đến một khung cảnh lao động gần gũi, sống động, tươi vui.

c. Chọn phân tích một vài chi tiết gợi tả đặc sắc.

Em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1 — “Sao Thần Nông tỏa rộng / Một chiếc vó bằng vàng”: hình ảnh so sánh ví chòm sao với chiếc vó của người nông dân, khiến bầu trời xa xôi trở nên gần gũi, sống động như một khung cảnh đánh bắt nhộn nhịp.
• Cách 2 — “Mãi đến lúc hừng đông / Phe phẩy chiếc quạt hồng”: biện pháp nhân hóa hình dung buổi bình minh như đang phe phẩy chiếc quạt hồng, gợi vẻ đẹp tươi sáng, hồn nhiên, ngộ nghĩnh.
• Cách 3 — “Trâu tôi đi đủng đỉnh / Như bước giữa ngàn sao”: hình ảnh so sánh gợi dáng đi thong dong của trâu và tâm thế thư thái của cậu bé khi hòa mình giữa thiên nhiên.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng